Strony w sprawach (ZUS, Skarb Państwa…)

ZUS, Skarb Państwa, gminy i inne instytucje w sądzie

Tu są instytucje, które są stronami w sprawach: pozywają, są pozywane albo wydały decyzję, od której ktoś się odwołał. Kto dostaje pieniądze zasądzone w wyrokach karnych, zobaczysz w dziale Wpłaty. Dane osób w orzeczeniach są ukryte, ale nazwy instytucji zwykle nie. Szukamy ich w sentencjach orzeczeń opublikowanych w SAOS i sprawdzamy, czy sąd orzekł na ich korzyść.

To tylko orzeczenia opublikowane w SAOS. Sądy publikują część orzeczeń, same wybierają które, a po 2018 roku publikują coraz mniej. Odsetki niżej dotyczą tylko tych orzeczeń i nie muszą być takie same we wszystkich sprawach instytucji. Wynik sprawy odczytaliśmy w 28 581 z 33 369 (86%) udziałów instytucji, które znaleźliśmy; resztę pomijamy w odsetkach. Pierwszą instancję i apelacje liczymy osobno, bo to różne etapy tej samej sprawy.

ZUS w oficjalnych danych przegrywa rzadziej niż w SAOS. Według Ministerstwa Sprawiedliwości sądy okręgowe w latach 2018–2025 zmieniły zaskarżoną decyzję ZUS w całości albo w części w 34% spraw. Według ZUS sądy pierwszej instancji zrobiły to w 2025 roku w 32% spraw. Czyli we wszystkich sprawach ZUS wygrywa mniej więcej dwie na trzy. W orzeczeniach opublikowanych w SAOS ZUS wygrywa rzadziej, bo sądy częściej publikują wyroki dla niego niekorzystne. Jeśli piszesz o tym, jak często ZUS przegrywa w sądzie, korzystaj z danych MS albo ZUS.

Źródła: Ministerstwo Sprawiedliwości, opracowania wieloletnie, „ZUS – ewidencja spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych w latach 2005–2025”; ZUS, statystyka, „Informacja o świadczeniach pieniężnych z FUS”, IV kwartał 2025, tabl. 2. Sprawy umorzone i przekazane do ponownego rozpoznania pomijamy.

Instytucje: liczba orzeczeń i odsetek orzeczeń na korzyść instytucji
Instytucja	Orzeczenia w SAOS	Pierwsza instancja: na korzyść instytucji	Apelacje: na korzyść instytucji
ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych i jego oddziały	22 0352018–2026	6 967 z 15 364 (45%) przedział ufności 95%: 45–46%	3 132 z 5 727 (55%) przedział ufności 95%: 53–56%
Skarb Państwa Skarb Państwa reprezentowany przez urząd albo sąd	4 4032018–2026	680 z 1 224 (56%) przedział ufności 95%: 53–58%	725 z 1 445 (50%) przedział ufności 95%: 48–53%
Gminy i miasta Gminy, gminy miejskie i miasta na prawach powiatu	3 2052018–2026	332 z 893 (37%) przedział ufności 95%: 34–40%	343 z 809 (42%) przedział ufności 95%: 39–46%
Prezes URE Prezes Urzędu Regulacji Energetyki	1 5772018–2026	1 080 z 1 477 (73%) przedział ufności 95%: 71–75%	40 z 51 (78%) mała próba przedział ufności 95%: 65–88%
KRUS Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego	7342018–2026	243 z 492 (49%) przedział ufności 95%: 45–54%	129 z 208 (62%) przedział ufności 95%: 55–68%
Prokurator jako strona Prokurator, który wytoczył powództwo albo złożył wniosek w sprawie cywilnej	4102018–2026	za mało: 9 z min. 30	17 z 33 (52%) mała próba przedział ufności 95%: 35–67%
Prezes UOKiK Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów	4012018–2026	214 z 311 (69%) przedział ufności 95%: 63–74%	za mało: 28 z min. 30
Prezes UKE Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej	3592018–2025	290 z 342 (85%) przedział ufności 95%: 81–88%	za mało: 13 z min. 30
Urzędy skarbowe i KAS Naczelnicy urzędów skarbowych i dyrektorzy izb administracji skarbowej	1332018–2026	za mało: 25 z min. 30	19 z 41 (46%) mała próba przedział ufności 95%: 32–61%
NFZ Narodowy Fundusz Zdrowia i jego oddziały wojewódzkie	1092018–2026	13 z 35 (37%) mała próba przedział ufności 95%: 23–54%	17 z 53 (32%) mała próba przedział ufności 95%: 21–45%
PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych	32019–2022	za mało: 1 z min. 30	—

„Na korzyść instytucji” liczymy z orzeczeń, w których rozpoznaliśmy wynik. W pierwszej instancji to oddalenie odwołania od decyzji albo oddalenie powództwa przeciw instytucji, a gdy instytucja pozywa: zasądzenie na jej rzecz. W apelacjach to orzeczenie sądu wyższego po myśli instytucji. Wyniki częściowe liczymy osobno. Odsetek pokazujemy od 30 orzeczeń z wynikiem.

Czego te liczby nie mówią

Widzimy tylko orzeczenia opublikowane w SAOS. Nie wiemy, ile spraw instytucja miała naprawdę.
Sądy publikują w SAOS tylko część orzeczeń i nie wybierają ich losowo. Odsetek w SAOS może się różnić od wszystkich spraw instytucji.
Program czyta zdanie o stronach w sentencji. Gdy instytucja występuje pod inną nazwą albo ukrytą („(...)”), jej nie znajdziemy.
Wynik „na korzyść instytucji” nie mówi, kto miał rację. Sprawy, które trafiają do sądu, to tylko część decyzji i sporów instytucji.
ZUS i KRUS bronią w sądzie swoich decyzji, więc większość ich spraw to odwołania ubezpieczonych. Skarb Państwa i gminy częściej są pozwanymi albo powodami w zwykłych sprawach cywilnych.
Przedział pokazuje, gdzie z 95-procentową pewnością leży prawdziwy odsetek przy tej liczbie orzeczeń.

Wszystkie ograniczenia danych

Jak szukamy instytucji i wyniku

Czytamy sentencję orzeczenia, czyli tekst przed uzasadnieniem. Bierzemy z niej zdanie o stronach, np. „sprawy z odwołania A. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych od decyzji…”.
Rolę instytucji ustalamy po słowie przed jej nazwą: „przeciwko” to pozwany, „z powództwa” to powód, „od decyzji” to organ, którego decyzję zaskarżono.
Wynik w pierwszej instancji: „oddala odwołanie” albo „oddala powództwo” to wynik na korzyść organu albo pozwanego. „Zmienia decyzję”, „uchyla decyzję” albo zasądzenie od instytucji (bez samych kosztów) to wynik na jej niekorzyść. Gdy sąd zasądził część, a resztę oddalił, liczymy wynik częściowy.
Wynik w apelacji: sprawdzamy, kto ją wniósł. Oddalenie apelacji instytucji to wynik na jej niekorzyść, a oddalenie apelacji drugiej strony — na jej korzyść. Zmianę wyroku liczymy odwrotnie. Uchylenie i zwrot sprawy do sądu niższego liczymy osobno.
Gdy apelację wniosły obie strony, gdy sąd odrzucił pismo albo umorzył postępowanie albo gdy sentencja jest nietypowa, wyniku nie liczymy. W sprawach karnych i w zażaleniach pokazujemy tylko udział instytucji.
Sprawdziliśmy ręcznie 30 losowych orzeczeń z rozpoznanym wynikiem. Program pomylił się w jednym: wynik apelacji oznaczył jako częściowy, bo w tym samym orzeczeniu sąd oddalił też zażalenie drugiej strony.

Wszystkie dane w Datasette

Cytuj tę stronę

Gotowy przypis do strony „Instytucje w sądzie”:

Źródło: sady (cpdp.media/sady), na podstawie orzeczeń opublikowanych w SAOS i danych MS; stan danych na 13.10.2026. Strona: Instytucje w sądzie.

Stały link:

https://cpdp.media/sady/instytucje

Poprawki zapisujemy w dzienniku korekt.