Słowa z orzeczeń i statystyk

• A
• C
• D
• F
• K
• L
• M
• N
• O
• P
• R
• S
• U
• W
• Z
• Kody spraw

A

anonimizacja

Przed opublikowaniem sąd zakrywa w orzeczeniu dane osobowe stron i świadków, np. imiona, nazwiska i adresy. Dlatego w tekstach z SAOS często brakuje nazw odbiorców wpłat. Nazwisk sędziów zwykle się nie zakrywa.

apelacja

Strona, która nie zgadza się z wyrokiem sądu pierwszej instancji, składa apelację. Rozpoznaje ją sąd drugiej instancji. W sprawie cywilnej apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego sąd apelacyjny. Termin to 2 tygodnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem w sprawie cywilnej i 14 dni w sprawie karnej.

Podstawa: art. 367 § 1–2 i art. 369 § 1 KPC; art. 444 § 1 i art. 445 § 1 KPK

asesor sądowy

Asesor sądowy wykonuje w sądach rejonowych zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości, z wyjątkami, które wymienia ustawa. Prezydent mianuje asesora na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. W SAOS mogą się więc trafić orzeczenia wydane przez asesora, nie przez sędziego.

Podstawa: art. 2 § 1a i art. 106h–106i USP

C

czas sprawy

Nie znamy dnia wpisania sprawy, tylko rok z sygnatury. Dlatego czas sprawy to szacunek. Podajemy go jako medianę i środkową połowę spraw. Liczymy do orzeczenia, nie do uprawomocnienia. Ministerstwo Sprawiedliwości podaje inną liczbę: czas trwania postępowania, od wpływu do uprawomocnienia. Tę nazwę zostawiamy dla liczb MS.

D

druga instancja

Sprawa trafia do drugiej instancji, gdy ktoś zaskarży orzeczenie. Sąd drugiej instancji sprawdza, czy sąd pierwszej instancji rozstrzygnął dobrze. Może utrzymać orzeczenie w mocy, zmienić je albo uchylić. Na stronach serwisu nazywamy go po prostu sądem wyższym.

F

Fundusz Sprawiedliwości

Pełna nazwa ustawowa to Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Ustawa pozwala używać skrótu „Fundusz Sprawiedliwości”. Sąd karny może albo musi orzec na jego rzecz świadczenie pieniężne lub nawiązkę. W orzeczeniach znajdziesz obie nazwy. W naszych danych to ten sam odbiorca.

Podstawa: art. 43 § 1 i 1a KKW; art. 43a i art. 47 § 1 KK

K

kwartyl (percentyl 25. i 75.)

Pierwszy kwartyl (25. percentyl) to czas, w którym zakończyła się jedna czwarta spraw. Trzeci kwartyl (75. percentyl) to czas, w którym zakończyły się trzy czwarte. Przedział między nimi obejmuje środkową połowę spraw. Pojedyncze skrajne sprawy prawie go nie zmieniają.

L

ławnik

Ławnicy orzekają z sędzią w wybranych sprawach, np. w sprawach o zbrodnie i w niektórych sprawach z prawa pracy. Głos ławnika liczy się tak samo jak głos sędziego.

Podstawa: art. 28 § 2 KPK; art. 47 § 2 KPC

M

mała próba

Gdy mamy mniej niż 100 orzeczeń, oznaczamy wynik jako „mała próba”. Poniżej 30 orzeczeń piszemy „za mało danych” i nie podajemy czasu.

mediana

Medianę czasu sprawy wyznaczamy tak: układamy sprawy od najkrótszej do najdłuższej i bierzemy tę ze środka. Jedna bardzo długa sprawa nie zmienia mediany, a zmieniłaby średnią.

Ministerstwo Sprawiedliwości (MS)

MS publikuje liczby spraw: wpływ, załatwienia, zaległość i czas trwania. Obejmują wszystkie sprawy w sądach. SAOS ma tylko opublikowane orzeczenia, więc liczby z MS i z SAOS się różnią.

N

nawiązka

Nawiązka to pieniądze zasądzone w wyroku karnym. Przykłady z kodeksu karnego: do 200 000 zł dla pokrzywdzonego zamiast naprawienia szkody, gdy to znacznie utrudnione (art. 46 § 2); nawiązka na Fundusz Sprawiedliwości za umyślne przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu (art. 47 § 1); od 10 000 do 10 000 000 zł na Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska za umyślne przestępstwa przeciwko środowisku (art. 47 § 2); co najmniej 10 000 zł dla pokrzywdzonego za wybrane przestępstwa drogowe, gdy sprawca był pod wpływem alkoholu lub środka odurzającego albo uciekł z miejsca zdarzenia (art. 47 § 3).

Podstawa: art. 46 § 2 i art. 47 KK

O

obowiązek naprawienia szkody

Po skazaniu sąd może nałożyć na sprawcę obowiązek naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za krzywdę. Na wniosek pokrzywdzonego musi to zrobić. To nie to samo co nawiązka. Nawiązkę sąd może orzec zamiast tego obowiązku, gdy jest on znacznie utrudniony.

Podstawa: art. 46 § 1 KK

obszar apelacji

Do jednego obszaru apelacji należy kilka sądów okręgowych, a pod nimi sądy rejonowe. Porównujemy sądy w obrębie apelacji, bo mają wspólny sąd wyższej instancji. Siedziby i obszary właściwości sądów ustala Minister Sprawiedliwości w rozporządzeniu.

Podstawa: art. 20 pkt 1 USP

oddala

Sąd oddala pozew, wniosek, apelację albo zażalenie, gdy uzna je za bezzasadne. Sąd drugiej instancji w sprawie cywilnej oddala bezzasadną apelację, czyli zostawia zaskarżony wyrok bez zmian.

Podstawa: art. 385 KPC

odstąpienie od wymierzenia kary

Sąd może tak zrobić przy przestępstwie zagrożonym do 3 lat pozbawienia wolności, gdy społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, a sąd orzeka jednocześnie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny. Często zasądza wtedy świadczenie pieniężne na Fundusz Sprawiedliwości.

Podstawa: art. 59 i art. 43a § 1 KK

opanowanie wpływu

Wskaźnik poniżej 100% oznacza, że sąd załatwił mniej spraw, niż do niego wpłynęło, więc zaległość rośnie. Wskaźnik pochodzi z Ministerstwa Sprawiedliwości i dotyczy wszystkich spraw, nie tylko opublikowanych.

orzeczenie

W SAOS orzeczenie to opublikowany tekst wyroku, postanowienia albo uzasadnienia. Nie każda sprawa ma tam swoje orzeczenie. Liczymy orzeczenia, nie sprawy.

P

pierwsza instancja

Zwykle jest to sąd rejonowy. Jego wyrok można zaskarżyć do sądu drugiej instancji. W niektórych sprawach pierwszą instancją jest sąd okręgowy.

postanowienie

Sąd wydaje postanowienie, gdy ustawa nie wymaga wyroku. Postanowienie może kończyć sprawę, np. przez umorzenie. Na wiele postanowień przysługuje zażalenie.

Podstawa: art. 354 KPC; art. 93 § 1 KPK

postępowanie nieprocesowe

W postępowaniu nieprocesowym są wnioskodawca i uczestnicy, a sąd kończy sprawę postanowieniem. Takie sprawy mają w sygnaturze literę Ns.

prawomocność

Orzeczenie staje się prawomocne, gdy nie przysługuje od niego środek odwoławczy ani inny środek zaskarżenia. W sprawie cywilnej dzieje się tak też po upływie terminu na jego wniesienie. My mierzymy czas do wyroku, nie do uprawomocnienia.

Podstawa: art. 363 § 1 KPC

przewodniczący składu

W składzie kilku sędziów jeden jest przewodniczącym. W składzie jednoosobowym sędzia ma jego prawa i obowiązki. W naszych danych rola „przewodniczący” jest osobną rolą sędziego przy orzeczeniu.

Podstawa: art. 28 § 1 KPK

R

referendarz sądowy

Referendarz nie jest sędzią. Wykonuje czynności z zakresu ochrony prawnej, które ustawa powierza sądom, a które nie są wymiarem sprawiedliwości. W sprawie karnej referendarz może nadać klauzulę wykonalności.

Podstawa: art. 147 § 1 USP; art. 107 § 1 KPK

repertorium

Sąd prowadzi osobne rejestry (repertoria) dla spraw cywilnych, karnych, rodzinnych i innych. Litery repertorium są częścią sygnatury i wskazują rodzaj sprawy. Najczęstsze kody znajdziesz niżej na tej stronie.

S

sąd apelacyjny

Sądy apelacyjne rozpoznają apelacje i zażalenia na orzeczenia sądów okręgowych wydane w pierwszej instancji. Jest ich 11.

Podstawa: art. 1 § 1 USP; art. 367 § 2 KPC

sąd okręgowy

Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach, które wskazuje ustawa, np. o zbrodnie. Jako sąd drugiej instancji rozpoznaje apelacje i zażalenia na orzeczenia sądów rejonowych ze swojego okręgu.

Podstawa: art. 1 § 1 USP; art. 367 § 2 KPC

sąd rejonowy

Do sądu rejonowego trafia większość spraw cywilnych, rodzinnych, karnych i o wykroczenia. Sąd dzieli się na wydziały. Od wyroku sądu rejonowego apelacja idzie do sądu okręgowego.

Podstawa: art. 1 § 1 USP

SAOS

SAOS zbiera orzeczenia sądów. Ma tylko część orzeczeń, a po 2018 roku coraz mniej. Z SAOS bierzemy teksty orzeczeń, nazwy sądów i sędziów. Statystyki wszystkich spraw bierzemy z Ministerstwa Sprawiedliwości.

SAOS po 2018 roku

Do SAOS trafia tylko część orzeczeń, a po 2018 roku coraz mniejsza. Liczby z tych lat opisują opublikowane orzeczenia, nie wszystkie sprawy. Rok 2026 jest niepełny.

sędzia sprawozdawca

W składzie kilku sędziów jeden bywa sprawozdawcą. Referuje stan sprawy i proponuje rozstrzygnięcie. W naszych danych to osobna rola sędziego przy orzeczeniu.

sentencja

W sentencji sąd mówi, co postanowił: kogo skazuje, ile zasądza, co oddala. Wpłat zasądzonych szukamy tylko w sentencji, bo uzasadnienie powtarza ją i cytuje przepisy.

Podstawa: art. 413 § 1 pkt 5 KPK

Skarb Państwa

Sąd może zasądzić kwotę na rzecz Skarbu Państwa. W naszych danych to osobny typ odbiorcy obok funduszów i organizacji.

skarga na przewlekłość

Strona składa skargę, gdy uważa, że postępowanie trwa dłużej, niż trzeba. Rozpoznaje ją sąd wyższego rzędu. Takie sprawy mają w sygnaturze literę S.

skład jednoosobowy

W pierwszej instancji sprawy cywilne rozpoznaje zwykle jeden sędzia. W sprawach karnych na rozprawie głównej też zwykle orzeka jeden sędzia. Wyjątki wskazuje ustawa, np. w sprawach o zbrodnie sąd orzeka z dwoma ławnikami.

Podstawa: art. 47 § 1 KPC; art. 28 § 1–2 KPK

skład trzech sędziów

Na rozprawie apelacyjnej w sprawie karnej sąd orzeka w składzie trzech sędziów, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Taki skład może też orzekać w pierwszej instancji, gdy sprawa jest szczególnie zawiła lub ważna.

Podstawa: art. 28 § 3 i art. 29 § 1 KPK

świadczenie pieniężne

Gdy sąd odstępuje od wymierzenia kary, może orzec świadczenie pieniężne na Fundusz Sprawiedliwości do 60 000 zł. Za wymienione przestępstwa musi je orzec, w kwocie co najmniej 5000 zł albo 10 000 zł. Ustawa przewiduje je też przy warunkowym umorzeniu postępowania.

Podstawa: art. 39 pkt 7, art. 43a i art. 67 § 3 KK

sygnatura akt

Sygnatura składa się z numeru wydziału (cyfra rzymska), liter repertorium, numeru kolejnego i roku. W „I C 310/25” sprawa jest w I wydziale, w repertorium C (cywilne), to 310. sprawa z 2025 roku. Rok z sygnatury służy nam do szacowania czasu sprawy.

U

uchyla

Sąd drugiej instancji uchyla wyrok np. gdy postępowanie było nieważne albo gdy trzeba umorzyć sprawę. Często przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W sprawie karnej sąd odwoławczy może uchylić orzeczenie w całości lub w części.

Podstawa: art. 386 § 2–4 KPC; art. 437 § 1–2 KPK

utrzymuje w mocy

W sprawie karnej sąd odwoławczy po rozpoznaniu środka odwoławczego orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu orzeczenia. W sprawie cywilnej odpowiednikiem jest oddalenie apelacji. U nas oba przypadki liczymy jako „utrzymane”.

Podstawa: art. 437 § 1 KPK; art. 385 KPC

uzasadnienie

Uzasadnienie zawiera ustalone fakty, dowody i podstawę prawną. Sąd sporządza je na wniosek strony: w sprawie cywilnej złożony w tydzień od ogłoszenia wyroku, w sprawie karnej w 7 dni. W naszych danych uzasadnienie nie jest osobnym wyrokiem i nie liczymy go jako orzeczenia sędziego.

Podstawa: art. 328 § 1 KPC; art. 422 § 1 i art. 424 § 1 KPK

W

warunkowe umorzenie postępowania

Sąd może warunkowo umorzyć sprawę, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, a sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne. Okres próby trwa od roku do 3 lat. Sąd nakłada naprawienie szkody albo orzeka nawiązkę. Może też orzec świadczenie pieniężne.

Podstawa: art. 66 § 1 i art. 67 KK

wpływ

Wpływ to nowe sprawy zarejestrowane w sądzie w roku. To statystyka Ministerstwa Sprawiedliwości. Obejmuje wszystkie sprawy, nie tylko opublikowane w SAOS.

wydział

Sąd dzieli się na wydziały, np. cywilny, karny, rodzinny i nieletnich, pracy i ubezpieczeń społecznych, gospodarczy. Numer wydziału (cyfra rzymska) jest pierwszą częścią sygnatury.

Podstawa: art. 19 § 1 USP

wyrok

W sprawie cywilnej wyrok rozstrzyga spór: zasądza, oddala albo ustala. W sprawie karnej wyrok skazuje, uniewinnia albo warunkowo umarza postępowanie. Wyrok zawiera m.in. oznaczenie sądu i sędziów, datę oraz rozstrzygnięcie.

Podstawa: art. 316 § 1 KPC; art. 413 § 1 KPK

Z

załatwienie

Załatwienie to sprawa zakończona w danym roku. Liczy się każdy sposób zakończenia, nie tylko wyrok. Jeśli ktoś zaskarży orzeczenie, sprawa trafia do sądu drugiej instancji jako jego nowy wpływ.

zaległość (pozostałość)

Zaległość, inaczej pozostałość, to sprawy niezakończone na koniec roku. Rośnie, gdy wpływ jest większy niż załatwienia.

zażalenie

Zażalenie służy na postanowienia, nie na wyroki. W sprawie cywilnej przysługuje na postanowienia kończące postępowanie i na te, które wymienia ustawa. W sprawie karnej przysługuje na postanowienia zamykające drogę do wydania wyroku i w innych wypadkach z ustawy.

Podstawa: art. 394 § 1 KPC; art. 459 § 1 KPK

zmienia

Sąd drugiej instancji zmienia wyrok, gdy uwzględni apelację i sam orzeka co do istoty sprawy. W sprawie karnej zmienia orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty.

Podstawa: art. 386 § 1 KPC; art. 437 § 2 KPK

Kody spraw w sygnaturze

Litery po numerze wydziału mówią, jakiego rodzaju jest sprawa. Tu najczęstsze kody.