Postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach, II Ca 780/19

Sygn. akt II Ca 780/19 POSTANOWIENIE Dnia 24 września 2019 r. Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Cezary Klepacz (spr.) Sędziowie: Sędzia Sądu Okręgowego Teresa Strojnowska Sędzia Sądu Okręgowego Bartosz Pniewski Protokolant: starszy protokolant sądowy Agnieszka Baran po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. w K. sprawy z wniosku T. W. z udziałem M. T. (1) , J. W. (1) , J. R. , L. R. , I. K. , Z. Z. , D. K. (1) , K. G. , T. T. (1) , S. K. , H. K. , Z. S. , S. T. (1) , S. T. (2) , A. T. , C. K. , W. S. , D. K. (2) , B. P. , D. K. (3) , E. T. , G. T. , K. T. , M. T. (1) , M. T. (2) , D. T. , G. T. , P. T. , M. Z. , S. Ł. , Województwa (...) Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. , Starostwa Powiatowego – Powiatowego Zarządu Dróg w K. , A. K. , J. W. (2) , M. G. , H. B. , M. B. , R. B. , A. B. , K. W. , D. F. (1) , M. M. (1) , B. W. , R. K. , M. K. , Z. F. , D. W. (1) , K. K. , D. F. (2) , M. F. , R. F. i D. W. (2) o zasiedzenie na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt VIII Ns 126/18 postanawia: I. oddalić apelację; II. przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz adwokat E. D. kwotę 1.107 (jeden tysiąc sto siedem) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu w postępowaniu apelacyjnym; III. przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz adwokat J. G. pełniącej funkcję kuratora uczestnika S. Ł. wynagrodzenie w kwocie 540 (pięćset czterdzieści) złotych. Sygn. akt II Ca 780/19 UZASADNIENIE We wniosku z dnia 29 maja 2014 roku, sprecyzowanym w toku postępowania, T. W. domagała się stwierdzenia, że z dniem 1 stycznia 2011 roku nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w B. Kapitulnych przy ulicy (...) , oznaczonej jak działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni 60 arów, zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 100 m 2 i budynkami gospodarczymi o powierzchni około 50 m 2 . W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że w 1980 roku wprowadziła się wraz ze swoją matką, mężem i dziećmi na wskazaną nieruchomość, stanowiącą własność jej ciotki M. M. (2) , która w grudniu 1981 roku zameldowała te osoby na pobyt stały na tej posesji. M. M. (2) miała wówczas 85 lat, wymagała opieki i pomocy we wszystkich czynnościach. Od 1980 roku wnioskodawczyni opłacała we własnym imieniu należności publicznoprawne z tej nieruchomości, decydowała o wszelkich remontach i pracach gospodarskich na tej działce. Teren przylegający do budynku mieszkalnego został w latach 80. ubiegłego wieku przekształcony przez T. W. w przydomowy ogródek. M. M. (2) , która nie miała własnych dzieci, traktowała wnioskodawczynię jak własną córkę, przekazała jej nieformalne objętą wnioskiem nieruchomość we władanie i wielokrotnie wyrażała ustnie zgodę, aby wnioskodawczyni i jej mąż decydowali według własnego uznania o sposobie zagospodarowania nieruchomości i remontach. M. M. (2) zmarła w 1994 roku, a w dniu 15 kwietnia 1990 roku sporządziła testament, w którym do całości spadku powołała T. W. . Uczestnicy postępowania: S. K. , H. K. , Z. S. , S. T. (2) , A. T. , D. K. (2) , B. P. , Z. F. , H. B. , M. B. , R. B. , A. B. , D. F. (1) , B. W. , K. W. , J. W. (1) , M. M. (1) , M. K. , K. T. , M. T. (2) , D. T. , G. T. , M. Z. oświadczyli, że przyłączają się do wniosku, a kurator nieznanego z miejsca pobytu uczestnika S. Ł. pozostawił wniosek do uznania Sądu. Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z dnia 26 października 2018 roku, sygn. akt VIII Ns 126/18, oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wnioskodawczyni i kosztach wynagrodzenia kuratora. W oparciu o dokumenty, zeznania wnioskodawczyni i świadka R. W. Sąd ten dokonał następujących ustaleń: M. M. (2) , z domu T. , córka A. i J. , jako panna, na podstawie umowy sprzedaży zawartej w zwykłej formie pisemnej dnia 21 września 1938 roku nabyła od J. K. i J. J. nieruchomość położoną w B. Kapitulnych o długości 65 łokci i szerokości 50 łokci, z domem, ogrodem owocowym i obórką. (...) tej odpowiada obecnie położona w B. Kapitulnych przy ulicy (...) działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni 60 arów. W dniu 3 kwietnia 1948 roku M. M. (2) wyszła za mąż za J. M. , ale małżonkowie nie mieszkali razem, chociaż nigdy się nie rozwiedli. M. M. (2) zmarła 22 lutego 1994 roku. Nie później niż we wrześniu 1980 roku w budynku mieszkalnym położonym na opisanej nieruchomości, za zgodą M. M. (2) , zamieszkała T. W. ze swoim dwuletnim synem i rodzicami, zajmując dwa pokoje i kuchnię. W 1983 roku M. M. (2) zameldowała te osoby na pobyt stały pod tym adresem. W 2002 roku wnioskodawczyni i jej syn przeprowadzili remont pomieszczeń w budynku mieszkalnym zajmowanych uprzednio przez M. M. (2) , po czym zajęli te pokoje. Rodzice T. W. zmarli, a jej syn w 2013 roku wyprowadził się. Wnioskodawczyni wraz z mężem za życia M. M. (2) , za jej zgodą, przeprowadzili przyłączenie budynku mieszkalnego do sieci wodno-kanalizacyjnej. Po śmierci M. M. (2) T. W. wykonała w tym budynku łazienkę i instalację centralnego ogrzewania, wymieniła okna i podłogi, a drewniane ogrodzenie wymieniła na betonowe. W 1997 roku przeprowadziła remont i modernizację instalacji elektrycznej. M. M. (2) traktowała T. W. jak córkę, pozwalała jej bezpłatnie zamieszkiwać ze sobą od września 1980 roku i swobodnie korzystać z nieruchomości w zamian za sprawowanie opieki i pomocy na starość dla siebie. Od 1980 roku T. W. opłacała we własnym imieniu należności publicznoprawne z tej nieruchomości i należności za media. Nie później niż od września 1980 roku wnioskodawczyni, za zgodą i na polecenie swojej ciotki, zarządzała nieruchomością. Teren przylegający do budynku mieszkalnego został w latach 80. ubiegłego wieku przekształcony przez T. W. i jej matkę, za zgodą M. M. (2) , w przydomowy ogródek. W dniu 15 kwietnia 1990 roku został sporządzony przez T. W. dokument zatytułowany (...) , podpisany przez nią oraz M. M. (2) , W. W. i T. B. . W piśmie tym zawarte jest oświadczenie M. M. (2) , że po swojej śmierci pragnie przekazać własność stanowiącego jej własność domu mieszkalnego, budynku gospodarczego, piwnicy wraz z działką i materiałów budowlanych – 2.000 szt. pustaków, które nabyła przed swoim ślubem, na rzecz T. W. . W rejestrze gruntów Starostwa (...) dla nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni 0,0600 ha, położonej w B. Kapitulnych przy ul. (...) , jako władający na podstawie posiadania samoistnego ujawniona jest M. M. (3) . Dla nieruchomości tej nie ma urządzonej księgi wieczystej ani zbioru dokumentów, nie został dla niej również wydany akt własności ziemi. Sąd pierwszej instancji uznał wniosek za bezzasadny, ponosząc, co następuje: Władanie przez M. M. (2) objętą wnioskiem nieruchomością po 21 września 1938 roku było prowadzącym do zasiedzenia posiadaniem samoistnym. W tej dacie stosunki prawa rzeczowego na ziemiach polskich wchodzących w skład dawnego zaboru rosyjskiego, w obrębie tzw. Królestwa Kongresowego, regulował Kodeks Napoleona. Zgodnie z art. 2262 tego Kodeksu, ,,wszelkie sprawy, tak rzeczowe iak osobiste, podlegaią przedawnieniu ciągiem lat trzydziestu nabytemu, i przytaczaiący takie przedawnienie obowiązanym nie iest okazywać na to tytuł, ani nie można stawiać przeciw niemu wyiątku, wynikaiącego ze złey wiary”. Stosownie natomiast do treści art. XXXIII § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 roku – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57, poz.321 ze zm.), do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed wejściem w życie prawa rzeczowego (tj. przed 1 stycznia 1947 roku), stosuje się od tej chwili przepisy tego prawa. Dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie z art. XXXIII § 2 tego dekretu, jeżeli termin zasiedzenia według prawa rzeczowego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z chwilą wejścia w życie tego prawa. Jeżeli jednak zasiedzenie, rozpoczęte przed wejściem w życie prawa rzeczowego , nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z tym wcześniejszym terminem. Dekret z dnia 11 października 1946 roku – Prawo rzeczowe (Dz. U. nr 57, poz. 319 ze zm.) w art. 50 § 2 przewidywał również 30-letni termin zasiedzenia w wypadku posiadania w złej wierze. Przepis art. XLI § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Przepisy wprowadzające Kodeks Cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 94 ze zm.), który wszedł w życie 1 stycznia 1965 roku, stanowi, że gdy termin zasiedzenia według kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z chwilą wejścia w życie tego kodeksu. Jeżeli jednak zasiedzenie, rozpoczęte przed wejściem w życie kodeksu cywilnego , nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z tym wcześniejszym terminem. Terminy zasiedzenia według art. 172 k.c. w pierwotnym brzmieniu były krótsze niż według art. 50 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe , co oznacza, że termin zasiedzenia nieruchomości przez M. M. (2) w dniu wejścia w życie Kodeksu cywilnego jeszcze się nie zakończył, wobec czego rozpoczął się on z dniem wejścia w życie tego Kodeksu, co doprowadziło do zasiedzenia objętej wnioskiem nieruchomości przez M. M. (2) z dniem 1 stycznia 1985 roku. Ta osoba nigdy nie oświadczyła w stosunku do osób trzecich, że nie uważa się za wyłączną właścicielkę nieruchomości albo że za właścicielkę traktuje T. W. . Nie ma podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni objęła działkę w samoistne posiadanie po wprowadzeniu się tam we wrześniu 1980 roku. Jak wynika dokumentu zatytułowanego (...) z dnia 15 kwietnia 1990 roku oraz zeznań samej wnioskodawczyni i jej syna, M. M. (2) złożyła oświadczenie, iż po swojej śmierci pragnie przekazać stanowiące jej własność: dom mieszkalny, budynek gospodarczy, piwnicę wraz z działką i materiały budowlane, które nabyła przed swoim ślubem, na rzecz T. W. , co jednoznacznie wskazuje, że czuła się ona do śmierci właścicielką nieruchomości. T. W. nie czyniła żadnych większych nakładów na nieruchomość za życia swojej ciotki. Objęła ona działkę w posiadanie samoistne najwcześniej po śmierci M. M. (2) . Nie została zatem spełniona przesłanka samoistnego posiadania przez wnioskodawczynię objętej wnioskiem nieruchomości przez okres trzydziestu lat. Apelację od tego orzeczenia wniosła T. W. , zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie: 1. art. 234 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i pomięcie, iż sąd jest związany domniemaniem dobrej wiary ( art. 7 k.c. ) i domniemaniem posiadania zgodnie z prawem ( art. 341 k.c. ) do czasu jego obalenia, które w niniejszej sprawie nie nastąpiło; 2. art. 328 § 2 i art. 316 k.p.c. przez niewskazanie i nieomówienie w uzasadnieniu postanowienia podstaw obalenia domniemania dobrej wiary wnioskodawczyni; 3. art. 172 w zw. z art. 341 i art. 6 k.c. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że T. W. objęła posiadanie w złej wierze. Wskazując na to, wniesiono o zmianę postanowienia i stwierdzenie, że T. W. nabyła z dniem 23 lutego 2014 roku przez zasiedzenie własność zabudowanej nieruchomości położonej w B. Kapitulnych przy ul. (...) , o powierzchni 60 arów, oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) , ewentualnie – o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną wnioskodawczyni z urzędu, które nie zostało opłacone w żadnej części. Kurator uczestnika S. Ł. wniósł o oddalenie apelacji i przyznanie wynagrodzenia za pełnienie tej funkcji, oświadczając że nie zostało ono zapłacone w żadnej części. W postępowaniu apelacyjnym ustalono na podstawie akt sprawy o sygn. VIII Ns 1600/16 Sądu Rejonowego w Kielcach, że T. W. złożyła do tego Sądu w dniu 20 marca 2014 roku wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po M. M. (2) na podstawie testamentu z dnia 15 kwietnia 1990 roku (dowód: wniosek – k.2 i testament – 6 akt powołanej sprawy). Postanowieniem z dnia 15 lutego 2017 roku Sąd ten stwierdził, że spadek po M. M. (2) , z domu T. , córce A. i J. , zmarłej dnia 22 lutego 1994 roku w B. i tam ostatnio zamieszkałej, nabyli z mocy ustawy: maż J. M. w 1 /2 części oraz bratankowie i siostrzeńcy w udziałach szczegółowo określonych w treści orzeczenia (dowód: postanowienie – k.442-442v. akt powołanej sprawy). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Przepis art. 7 k.c. ustanawia domniemanie prawne dobrej wiary, które nakazuje sądowi uznać prawdziwość określonego faktu albo prawa, o ile nie nastąpi obalenie tego domniemania ( art. 234 k.p.c. ). Dobra wiara oznacza, że dana osoba z usprawiedliwionych przyczyn nie zna niekorzystnego dla niej stanu prawnego albo mimo dołożenia należytej staranności nie mogła się o tym dowiedzieć. W złej wierze pozostaje zatem ten, kto albo wie, że dane prawo jemu nie przysługuje, albo nie wie o tym wskutek niedołożenia należytej staranności (niedbalstwa). Skorzystanie z możliwości poczynienia ustaleń przy zastosowaniu domniemania powinno mieć miejsce wówczas, gdy brak bezpośrednich środków dowodowych umożliwiających dokonanie tych ustaleń albo gdy istnieją znaczne trudności w wykazaniu faktu, którego ustalenie jest możliwe przy zastosowaniu reguł logicznego rozumowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2014 roku, LEX nr 1448336 . O dobrej lub złej wierze decydują okoliczności danej sprawy. To na ich podstawie należy badać stan świadomości konkretnego posiadacza, w tym wypełnienie obowiązku dołożenia należytej staranności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2015 r. , LEX nr 1770906 ). Rola art. 7 k.c. polega na tym, że precyzuje fakt domniemywany. Nie jest jednak całkowicie samodzielna w tym znaczeniu, że nakazuje podstawy domniemania poszukiwać w przepisach szczególnych. Jeżeli dobra lub zła wiara posiadacza w chwili uzyskania posiadania ma wpływ na długość okresu posiadania niezbędnego do jej zasiedzenia ( art. 172 k.c. ), to przesłankę domniemania stanowi uzyskanie posiadania. Nie budzi wątpliwości, że T. W. nie stała posiadaczką samoistną objętej wnioskiem nieruchomości za życia M. M. (2) . Zostało to dostatecznie wyjaśnione w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, a sama wnioskodawczyni nie kwestionuje tego ustalenia (k.313). Objęcie przez T. W. nieruchomości w posiadanie samoistne mogło zatem nastąpić najwcześniej w dniu śmierci jej ciotki, tj. 22 lutego 1994 roku. W tej dacie wnioskodawczyni z pewnością nie była w dobrej wierze, skoro przekonanie o przysługującym jej prawie miało wynikać z powołania do spadku po M. M. (2) w nieważnym testamencie z 15 kwietnia 1990 roku. Wnioskodawczyni, obejmując w posiadanie nieruchomość, której własność M. M. (2) nabyła przez zasiedzenie, nie pozostawała w usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje jej takie prawo do władania tą działką, jakie faktycznie wykonuje. Testament musi spełniać określone wymagania co do formy, określone w art. 949-953 k.c. , w zależności od tego, z jakim testamentem mamy do czynienia. Ponieważ dokument, na który powoływała się T. W. , nie odpowiada warunkom żadnego z opisanych w powołanych przepisach, czego wyrazem jest treść postanowienia Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku po M. M. (2) , to odwołanie się przez wnioskodawczynię do tego dokumentu nie może być uznane za działanie w usprawiedliwionym przekonaniu o przysługującym jej prawie, co wyłącza dobrą wiarę. Skoro przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało nieważność opisywanego testamentu, to obalone zostało domniemanie dobrej wiary T. W. w dacie objęcia przez nią w posiadanie samoistne zabudowanej nieruchomości położonej w B. Kapitulnych przy ulicy (...) , oznaczonej jak działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni 60 arów. Ponieważ liczony od 22 lutego 1994 roku trzydziestoletni termin zasiedzenia ( art. 172 § 2 k.c. ) jeszcze nie upłynął, to wniosek o stwierdzenie nabycia własności tej nieruchomości jest bezzasadny. Mając to na względzie, oddalono apelację na podstawie art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Przyznano od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach na rzecz adwokatów: - E. D. kwotę 1.107 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, zgodnie z § 2 pkt 1), § 4 ust. 1 i 3, § 11 pkt 1) w zw. z § 8 pkt 6) i § 16 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 roku, poz. 18), - J. G. kwotę 540 zł tytułem wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora uczestnika S. Ł. w postępowaniu apelacyjnym, zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 536) w zw. z § 5 pkt 1), § 2 pkt 6) i § 10 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800 z późn. zm.). SSO Teresa Strojnowska SSO Cezary Klepacz SSO Bartosz Pniewski