Radar anomalii w otwartych danych publicznych
Brakujące dane
Brak danych publicznych ma trzy różne postacie i każda wymaga czego innego. Ta strona mówi, jak je rozpoznać i jak zgłosić obszar, którym warto się zająć.
Trzy postacie
01
Nikt nigdy nie zadał pytania w tym przekroju, więc odpowiedzi nie ma nigdzie — także w urzędzie. Tu nie pomoże wniosek o informację publiczną: urząd nie musi wytwarzać informacji, której nie posiada. Potrzebna jest zmiana obowiązku sprawozdawczego.
Ścieżka prowadzi przez przepis: rozporządzenie albo ustawę.
02
Dane leżą w rejestrze, sprawozdaniu albo w umowie, tylko nikt ich nie udostępnia. To najczęstszy brak i najłatwiejszy do usunięcia, bo nie wymaga nowej sprawozdawczości — wymaga decyzji o publikacji.
Tu działa wniosek o informację publiczną, a odmowa wymaga uzasadnienia.
03
Dane są jawne, ale w PDF-ie, w skanie, w interaktywnej planszy bez adresu albo bez identyfikatora podmiotu, po którym dałoby się je połączyć z innym zbiorem. Formalnie jawność jest, praktycznie nie ma.
Ścieżką jest format: plik rozdzielany, stabilny identyfikator, adres, który nie znika.
Konkrety
Poniżej po trzy przykłady na każdą postać braku. Przy każdym podajemy, co dokładnie sprawdziliśmy, bo zdanie „tych danych nie ma" przegrywa z jednym linkiem pokazującym, że jednak są. Lista nie jest zamknięta — rośnie z tego, co zgłosicie i w co uderzą serwisy.
Wiadomo, ile NFZ zapłacił za grupę JGP i ile razy ją rozliczono. Nie wiadomo, ile ta sama grupa kosztuje konkretny szpital, bo koszt leczenia per świadczenie zbiera się tylko od próby placówek na potrzeby wyceny. Bez tego zdanie „ten oddział się nie opłaca" nie ma pokrycia w żadnym rejestrze.
Co sprawdziliśmy: Standardu rachunku kosztów nie stosuje się m.in. do udzielających świadczeń wyłącznie w POZ i do nieprowadzących ksiąg rachunkowych (art. 31lc ust. 8 ustawy o świadczeniach).
Mierzymy, czy pacjent przeżył i czy wrócił na oddział. Nie mierzymy, czy odzyskał sprawność i czy leczenie poprawiło mu życie. Ankiety wyniku leczenia nie zbiera dziś żaden rejestr centralny, więc porównanie szpitali zatrzymuje się na śmiertelności.
Co sprawdziliśmy: Katalog danych gromadzonych w Systemie Informacji Medycznej jest ustawowy — rozszerzenie wymaga zmiany ustawy, nie decyzji urzędu.
Statystyka policyjna liczy postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone. Droga sprawy od zgłoszenia przez umorzenie do wyroku rozkłada się na trzy osobne systemy — policji, prokuratury i sądów — i żaden nie prowadzi licznika, który dałoby się przejść od początku do końca.
Co sprawdziliśmy: Statystyka Policji i Informator Statystyczny Wymiaru Sprawiedliwości to dwa odrębne zbiory bez wspólnego identyfikatora sprawy.
Każdy arkusz jest sprawdzany i przypisany do szkoły — inaczej nie dałoby się wydać świadectwa. Publikowane są komunikaty zbiorcze: kraj, województwo, typ szkoły. Rodzic, który chce porównać dwie szkoły w swoim mieście, nie ma do czego sięgnąć.
Co sprawdziliśmy: Centralna Komisja Egzaminacyjna nie figuruje jako instytucja publikująca na dane.gov.pl; wyniki wychodzą komunikatami w PDF.
Dane spływają co roku sprawozdaniami statystycznymi. Publikacja per podmiot jest jednak zakazana tą właśnie drogą, więc jawność musiałaby iść przez umowy z płatnikiem, a nie przez statystykę publiczną. To rzadki przypadek, w którym przeszkodą jest przepis o ochronie danych jednostkowych, a nie niechęć urzędu.
Co sprawdziliśmy: Art. 38 ust. 1 ustawy o statystyce publicznej zakazuje publikowania danych jednostkowych identyfikowalnych.
Ustawa każe wyliczać średni czas oczekiwania z dokumentów rozliczeniowych. W publicznym interfejsie pole z tą wartością bywa puste, a wypełnione jest to, które podaje sama placówka. Deklaracja zastępuje pomiar.
Co sprawdziliśmy: Sprawdzone w API kolejkowym NFZ: pole wyliczane przez Fundusz wracało puste w każdym sprawdzonym rekordzie.
Zbiór jest otwarty, na wolnej licencji i aktualizowany co roku. Tyle że wszystkie jego zasoby to pliki PDF, a od pewnego rocznika dane przeniesiono poza portal otwartych danych. Żeby policzyć, ilu podatników rozlicza się ryczałtem i jaka jest stawka w której branży, trzeba najpierw przepisać kilkadziesiąt dokumentów.
Co sprawdziliśmy: Zbiór 206 na dane.gov.pl, licencja CC0, cykl roczny, 21 zasobów — wszystkie w PDF; opis zbioru sam kieruje po nowsze roczniki na stronę resortu.
Ta sama historia, inny podatek. Wpis w portalu otwartych danych został, dane poszły gdzie indziej, a forma pozostała dokumentem do czytania, nie do liczenia.
Co sprawdziliśmy: Zbiór 162 na dane.gov.pl, CC0, cykl roczny; opis odsyła po nowsze roczniki poza portal.
Dane o tym, co szpitale i przychodnie faktycznie wykonały, leżą w kilku zbiorach naraz. Każdy używa innego klucza podmiotu i nie ma tablicy, która pozwoliłaby je połączyć. Formalnie wszystko jest jawne; praktycznie policzenie jednej placówki wymaga ręcznego sklejania.
Co sprawdziliśmy: Płatnik ma na portalu otwartych danych kilkaset zbiorów, w dużej części jednorazowych odpowiedzi na wnioski; realizacja per podmiot występuje w co najmniej czterech miejscach.
Zanim zgłosisz
Czy ktokolwiek ma te dane? Jeżeli nie ma ich urząd, nie ma ich nikt.
W jakim przekroju ich potrzebujesz — per podmiot, per miesiąc, per świadczenie? Brak przekroju to też brak.
Czy to, co publikują, da się połączyć z innym zbiorem? Bez wspólnego identyfikatora dwa zbiory nie tworzą trzeciego.
Czy próbowałeś wniosku o informację publiczną i co odpowiedzieli? Odmowa z uzasadnieniem jest cenniejsza niż brak pytania.
Przykłady wyżej są sprawdzone u źródła, ale to dopiero początek listy. Reszta powstanie z tego, co zgłosicie — i z tego, co wyjdzie serwisom, kiedy uderzą w ścianę. W zgłoszeniu przydadzą się cztery rzeczy: