Wyrok Sądu Rejonowego w Świdnicy, IV U 162/25

Sygnatura akt IV U 162/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 13 lipca 2026 r. Sąd Rejonowy w Świdnicy , IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie : sędzia Magdalena Piątkowska protokolant: V. X. po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2026 r. na rozprawie sprawy z odwołania małoletniego U. Z. od orzeczenia C. Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) we C. z dnia 3 lutego 2025 r. , znak:ZP. (...) . (...) .758.2024 o ustalenie niepełnosprawności dziecka do lat 16 oddala odwołanie. UZASADNIENIE Przedstawicielka ustawowa małoletniego U. Z. wniosła odwołanie od orzeczenia C. Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) we C. z dnia 3 lutego 2026 roku. Odwołująca nie zgodziła się z orzeczeniem, zgodnie z którym zaliczono małoletniego powoda do osób niepełnosprawnych, natomiast nie zakwalifikowano go do wskazania pkt 7 tj. konieczności stałej lub trwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu wskazała, że zgromadzona dokumentacja medyczna małoletniego w tym zaświadczenie lekarza psychiatry jednoznacznie potwierdza występowanie myśli suicydalnych oraz innych dysfunkcji wykraczających poza jego jednostkę chorobową. Zdaniem przedstawicielki powyższe okoliczności uzasadniają konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji małoletniego. W jej ocenie organ błędnie uznał, że brak jest przesłanek do przyznania małoletniemu powodowi pkt 7. Przedstawicielka ustawowa podkreśliła, że ze względu na młody wiek oraz stan zdrowia małoletni często nie respektuje poleceń osób trzecich, jest nieufny i nie współpracuje przy wykonywaniu określonych zadań. Z tego powodu jest stale angażowana w proces oddziaływania na zachowanie dziecka, co całkowicie podporządkowuje jej plan dnia ścisłym ramom czasowym i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub inną organizację czasu. W dalszej części zakwestionowała prawidłowość przeprowadzonego badania. Wskazała, że małoletni nie nawiązał kontaktu z personelem i pozostawał bierny, a komisja nie wywołała u niego żadnej reakcji, co w ocenie przedstawicielki podważa rzetelność i sam fakt przeprowadzenia badania. Strona pozwana Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) we C. wniosła o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu wskazano, iż w świetle ustawy z 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 roku w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób do 16 roku życia uzasadnia zaliczenie dziecka do osób niepełnosprawnych. Strona pozwana wskazała, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż stwierdzone schorzenia nie powodują całkowitej zależności dziecka od otoczenia w zakresie zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak samoobsługa, poruszanie się i komunikacja z otoczeniem. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz bezpośredniego badania małoletniego organ ustalił, że nie zachodzi znacznie ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji powodująca konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Brak jest tym samym przesłanek do przyznania pkt 7 wskazań. W toku postępowania Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Orzeczeniem z dnia 16 lipca 2024 roku Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył małoletniego U. Z. do osób niepełnosprawnych o symbolu przyczyny niepełnosprawności 12-C. Jednocześnie uznał, że małoletni nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań). Od decyzji złożono odwołanie. W dniu 3 lutego 2025 roku Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) we C. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Dowód : - akta (...) (w załączeniu) Małoletni powód U. Z. jest uczeniem V klasy szkoły podstawowej - klasa integracyjna, ma obecnie 12 lat. Chłopiec posiada wieloletnią historię problemów zdrowotnych, w tym zaburzeń rozwoju, trudności w komunikowaniu się i nieharmonijnego rozwoju poznawczego. W opiniach psychologów i lekarzy opisywano trudności chłopca zarówno z werbalną jak i niewerbalną komunikacją, przy czym rozwój mowy postępuje w zakresie kompetencji w komunikowaniu się, a na przestrzeni czasu widoczna jest poprawa. U chłopca w przeszłości rozpoznano afazję. Z przyczyn neurologicznych został zaliczony w 2021r. do osób niepełnosprawnych (symbol 10-N, do 2024r., pkt 7- wymaga). Chłopiec był badany kilkukrotnie psychologicznie w ramach poradni psychologiczno - pedagogicznej. Początkowo zdiagnozowano upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim (2021r.), a w kolejnych badaniach ( (...) w C. ) poziom dolnej normy - przedział inteligencji poniżej przeciętnej. Aktualnie małoletni posiada rozpoznanie zaburzeń ze spektrum autyzmu oraz zaburzeń hiperkinetycznych. Rozwój intelektualny i emocjonalny chłopca przebiega w sposób nieharmonijny, a zachowania demonstracyjne i impulsywne wskazują na nasilone problemy w zakresie kontroli emocji. Jego stan emocjonalny jest niestabilny i charakteryzuje się dużą impulsywnością oraz brakiem kontroli nad emocjami. Chłopiec wyraża agresję i destrukcyjność. Trudności w rozumieniu rzeczywistości i ocenianiu konsekwencji swoich działań, jak również ignorowanie niebezpieczeństw sytuacji własnej skutkuje koniecznością zapewnienia chłopcu wsparcia, kontroli zachowań, stosowania konsekwentnych postaw wychowawczych. Małoletni powód wymaga wsparcia w zakresie edukacji, jak i codziennych rutynowych działań. Trudności w rozumieniu mowy, koncentracji oraz przetwarzaniu informacji sprawiają, że w szkole wymaga pomocy, specjalistycznych oddziaływań edukacyjnych. Chłopiec otrzymuje liczne uwagi ze szkoły, wskazujące na brak współpracy z rówieśnikami, trudności w wykonywaniu poleceń, ma trudności w rozumieniu żartów lub kontekstu sytuacyjnego. Jego funkcjonowanie jest sztywne, fiksuje się na wybranych przedmiotach i tematach. Problemy z komunikacją, trudności w nauce, nieprzewidywalne reakcje oraz nieadekwatne zachowania w różnych sytuacjach społecznych i edukacyjnych wskazują na potrzebę stałego nadzoru i motywowania do wykonywania zadań. Chłopiec wymaga specjalistycznego kształcenia oraz stałego nadzoru w trakcie nauki, co może obejmować kształcenie w klasach integracyjnych lub indywidualnych, z pomocą nauczyciela wspomagającego. Ponadto wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu - w sytuacjach wymagających podejmowanie decyzji, np. podczas wychodzenia na zewnątrz, uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych czy innych aktywnościach, aby zapewnić mu bezpieczeństwo. Małoletni wymaga terapii sfery emocjonalnej, szczególnie w kontekście jego trudności, co może zapobiec sytuacjom dla niego innych. Zalecana jest dla niego kontynuacja terapii logopedycznej, psychologicznej, psychiatrycznej, mającą na celu poprawę umiejętności komunikacyjnych oraz emocjonalnych, łagodzenia agresji. W zakresie czynności samoobsługowych chłopiec jest samodzielny. Pomimo nieprawidłowości w zakresie rozwoju mowy jest w stanie komunikować się z otoczeniem, przekazywać swoje potrzeby, prosić o pomoc itp. Rozumie podstawowe komunikaty. Brak jest podstaw do uznania, iż małoletni powód wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnie egzystencji (pkt 7 wskazań). Dowód : - opinia biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii dziecięcej k.20-22 W ustaleniu stanu faktycznego sąd oparł się na wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentach, opinii biegłych i którym dał wiarę, albowiem stanowiły szczegółową analizę stanu zdrowia małoletniego, rzeczowo i wyczerpująco uzasadnioną. Stan zdrowia małoletniego najdokładniej odzwierciedlała obszerna dokumentacja medyczna, zaś biegli sądowi jako posiadający wiedzę specjalną, uzyskali podczas badania i wywiadu informacje niezbędne do oceny ustawowych przesłanek. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 ze zm.) osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Kryteria oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia określone zostały Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia . Zgodnie z § 1 rozporządzenia oceny niepełnosprawności u osoby w wieku do 16 roku życia dokonuje się na podstawie następujących kryteriów: 1) przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2 rozporządzenia, przekraczającego 12 miesięcy, 2) niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo 3) znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem. Przy ocenie niepełnosprawności dziecka bierze się pod uwagę rodzaj i przebieg procesu chorobowego oraz jego wpływ na stan czynnościowy organizmu, sprawność fizyczną i psychiczną dziecka oraz stopień jego przystosowania do skutków choroby lub naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość poprawy stanu funkcjonowania pod wpływem leczenia i rehabilitacji. (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). W § 2 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały schorzenia uzasadniające konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku. Zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia , do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku, należą: 1) wady wrodzone i schorzenia o różnej etiologii prowadzące do niedowładów, porażenia kończyn lub zmian w narządzie ruchu, upośledzające w znacznym stopniu zdolność chwytną rąk lub utrudniające samodzielne poruszanie się, 2) wrodzone lub nabyte ciężkie choroby metaboliczne, układu krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego, układu krzepnięcia i inne znacznie upośledzające sprawność organizmu, wymagające systematycznego leczenia w domu i okresowo leczenia szpitalnego, 3) upośledzenie umysłowe, począwszy od upośledzenia w stopniu umiarkowanym, 4) psychozy i zespoły psychotyczne, 5) całościowe zaburzenia rozwojowe powodujące znaczne zaburzenia interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz nasilone stereotypie zachowań, zainteresowań i aktywności, 6)padaczka z częstymi napadami lub wyraźnymi następstwami psychoneurologicznymi, 7) nowotwory złośliwe i choroby rozrostowe układu krwiotwórczego do 5 lat od zakończenia leczenia, 8) wrodzone lub nabyte wady narządu wzroku powodujące znaczne ograniczenie jego sprawności, prowadzące do obniżenia ostrości wzroku w oku lepszym do 5/25 lub 0,2 według S. po wyrównaniu wady wzroku szkłami korekcyjnymi, lub ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w granicach 30 stopni, 9) głuchoniemota, głuchota lub obustronne upośledzenie słuchu niepoprawiające się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego. Z powyższego wynika, iż zaliczenie do osób niepełnosprawnych w przypadku dziecka do 16 roku życia może mieć miejsce w dwóch sytuacjach: gdy dziecko jest niezdolne do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych w postaci samoobsługi, poruszania się, komunikacji z otoczeniem, co rodzi konieczność zapewnienia mu stałej (długotrwałej) opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, albo gdy dziecko zachowuje zbliżoną do rówieśników zdolność do zaspokajania wskazanych potrzeb życiowych, w związku jednak ze znacznym zaburzeniem funkcjonowania organizmu wymaga stałego leczenia i rehabilitacji w domu i poza domem i w tym zakresie zwiększonej pomocy rodziców. W rozpoznawanej sprawie sporne było to czy małoletni w związku z niepełnosprawnością wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań). Zdolność do samodzielnej egzystencji ocenia się w porównaniu do zdrowych rówieśników chorego dziecka. Oczywistym jest bowiem, iż w różnym okresie życia także zdrowe dzieci wymagają w różnym stopniu wsparcia rodzica w zwykłych codziennych czynnościach - w przypadku niemowląt zachodzi całkowita niezdolność do wykonywania czynności samoobsługowych, potem wraz z wiekiem w przypadku dzieci zdrowych udział rodzica w takich czynnościach stopniowo ulega zmniejszeniu, zmienia się w nadzór, a z czasem całkowicie ustaje w różnym czasie w zależności od predyspozycji, charakteru dziecka, stopnia jego zaradności i samodzielności związanych nie z niepełnosprawnością a zespołem indywidualnych cech osobniczych. Natomiast w przypadku dzieci chorych na przewlekłe choroby, niezależnie od ich wieku, opieka rodzica musi być szersza niż u dzieci zdrowych. Nawet jednak konieczność takiej zwiększonej opieki nie zawsze skutkuje uznaniem dziecka za niezdolne do samodzielnej egzystencji. Decydujące znaczenie ma tu bowiem nie fakt występowania schorzenia, a jego wpływ na funkcjonowanie dziecka oraz stopień zaburzenia tego funkcjonowania. Taka konieczność bez wątpienia występuje w przypadku dzieci z rozmaitymi niedowładami, upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim itp. Nie są one bowiem w stanie samodzielnie podejmować zwykłych codziennych czynności wykonywanych już przez rówieśników. Nie oznacza to jednak, iż w innych wypadkach odpada zawsze konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością samodzielnej egzystencji. Wszystko bowiem zależy od indywidualnego przypadku. Trudno postawić wyraźną granicę między zwiększoną pomocą rodzica w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (obejmujących też leczenie), a konieczną pomocą stałą (długotrwałą) w związku ze znacznym ograniczeniem zdolności do samodzielnej egzystencji. Często bowiem zdarza się, iż część czynności samoobsługowych dziecko wykonuje w stopniu zbliżonym do rówieśników, w innych natomiast, w przeciwieństwie do nich, wymaga z uwagi na ograniczenia chorobowe określonego wsparcia. Ocenie zatem zawsze musi podlegać sytuacja konkretnego dziecka, jego stan zdrowia i ograniczenia w zwykłym życiu. A zatem nieodzownym elementem do stwierdzenia przesłanki wymogu „stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji” jest uprzednie stwierdzenie czy u dziecka występuje niezdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, o czym mowa w § 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia i co do tego elementu wypowiedziały się w sprawie w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości biegłe. Ustalony stan faktyczny oceniony w kontekście powyższych rozważań co do właściwego rozumienia pojęć ustawowych jednoznacznie wskazuje, że okoliczności i ograniczenia w funkcjonowaniu małoletniego U. Z. nie uzasadniają przyjęcia, że niepełnosprawność jego spełnia przesłanki ustalenia potrzeby pomocy innej osoby w myśl wskazań pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności. Jak wyżej wspomniano stan zdrowia małoletniego był przedmiotem bezpośredniego badania biegłych, ponadto stan ten odzwierciedlała dokumentacja medyczna, zaś biegli sądowi jako posiadający wiedzę specjalną, uzyskali podczas badania i wywiadu informacje niezbędne do oceny ustawowych przesłanek objętych odwołaniem. Biegli, w przeciwieństwie do osoby nie posiadającej wiedzy specjalnej, potrafią dokonać obiektywnej oceny, które z faktów ustalonych podczas badania i na podstawie dokumentacji, są wynikiem stanu zdrowia dziecka i jego niepełnosprawności, które są subiektywne, a które wynikają ze zwykłej nieporadności osób w danym wieku, czy o danym charakterze czy też z subiektywnych obaw rodzica o dziecko i wyręczania w związku z tym dziecka w czynnościach, które zachęcane mogłoby wykonać samo. Opinia w sposób oczywisty wykluczyły potrzebę stałej pomocy dziecku w samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań, który podlegał zaskarżeniu). Sąd pominął dowód z przesłuchania przedstawicielki ustawowej małoletniego na podstawie art. 235 § 1 pkt 2 k.p.c. , uznając, że istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy zostały wyjaśnione za pomocą opinii biegłych, w ramach której przeprowadzono również wywiad z przedstawicielką ustawową. Mając powyższe na względzie wobec braku podstaw do zmiany orzeczenia Sąd na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. odwołanie oddalił.