Wyrok Sądu Rejonowego w Kętrzynie, I C 249/24

Sygn. akt: I C 249/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 czerwca 2026 r. Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Sławomir Szubstarski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Edyta Wołowiec po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. w D. sprawy z powództwa R. R. przeciwko L. R. (2) o zachowek I. zasądza od pozwanego L. R. (2) na rzecz powoda R. R. kwotę 36 583 (trzydzieści sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt trzy) złotych wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od kwot: - 5 000 (pięć tysięcy) złotych za okres od 1 października 2023 r. do dnia zapłaty; - 31 583 (trzydzieści jeden tysięcy pięćset osiemdziesiąt trzy) złotych, za okres od 1 października 2023 r. do 25 czerwca 2026 r. II. termin płatności kwoty 31 583 zł, z zasądzonej w punkcie I wyroku, odracza na okres jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, płatną wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia w terminie płatności; III. w pozostałym zakresie powództwo oddala; IV. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 539 (jeden tysiąc pięćset trzydzieści dziewięć) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów procesu; V. nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Rejonowego w K. od powoda kwotę 910,35 (dziewięćset dziesięć, trzydzieści pięć) złotych, a od pozwanego 1 720,44 (jeden tysiąc siedemset dwadzieścia, czterdzieści cztery) złotych, tytułem nieuiszczonych kosztów procesu; VI. wyrokowi w punkcie I nadaje rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 5 000 (pięć tysięcy) złotych należności głównej. Sygn. akt: I C 249/24 UZASADNIENIE Powód R. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego L. R. (1) kwoty 50 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od 16 września 2023 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Uzasadniając żądanie wskazał, że 16 stycznia 2022 r. roku zmarł A. R. , który był ojcem stron. Nie pozostawił testamentu, natomiast 15 sierpnia 1986 r. darował pozwanemu udział 1/2 części we własności nieruchomości o powierzchni 2,0088 ha, zabudowaną budynkiem mieszkalnym i gospodarczym, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi (...) , o dzisiejszej wartości 300 000 złotych. Powód nie otrzymał należnego mu zachowku w jakiejkolwiek postaci, nie został też wydziedziczony. Jest jednym z trojga zstępnych A. R. , któremu z ustawy przypadłby majątek o wartości 100 000 zł, zatem należna mu jest kwota zachowku w wysokości 50 000 zł. Pozwany uznał roszczenie powoda do kwoty 5 000 złotych i wniósł o oddalenie dalej idącego powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pozwany przyznał, że w 1986 r. otrzymał od ojca oraz wuja U. R. , w darowiźnie, nieruchomość zabudowaną oborą oraz połową domu mieszkalnego, nadto, że ojciec posiadał troje dzieci. Zakwestionował wartość otrzymanej darowizny podnosząc, że w 1986 roku budynki posadowione na nieruchomości wymagały kompletnego remontu. Pozwany poniósł koszt licznych prac remontowo - budowlanych doprowadzając przedmiot darowizny do dzisiejszego stanu. Dlatego w jego ocenie szacunkowa wartość nieruchomości według stanu z chwili darowizny nie przekraczała kwoty 60 000 złotych. Sąd ustalił co następuje Aktem notarialnym z 15 sierpnia 1986 roku, sporządzonym przez Notariusz O. A. za repertorium (...) , A. R. oraz U. R. , jako współwłaściciele po 1/2 części każdy, darowali L. R. (1) , nieruchomość o powierzchni 2,01 ha, położoną w W. , stanowiącą działkę gruntu oznaczoną (...) , zabudowaną oborą oraz 1/2 części domu mieszkalnego, dla której wówczas (...) nr (...) prowadziło Państwowe Biuro Notarialne w D. . Darowana nieruchomość nie posiadała obciążeń, ograniczeń i hipotek. Dowód: 1. umowa darowizny - akt notarialny k. 29-32; 2. Wydruk treści KW nr (...) . Darowizna została udzielona pozwanemu, który jako jedyny z trojga dzieci miał uprawnienia do nabycia nieruchomości rolnej. Po ukończeniu swojej nauki pomagał ojcu w prowadzonym przez niego gospodarstwie rolnym . A. R. zamierzał przejść na emeryturę. Z kolei powód wcześnie opuścił rodzinną nieruchomość, z którą nie wiązał swojej przyszłości. Naukę pobierał w Ł. , gdzie stale mieszkał w internacie, a po szkole zamieszkał w miejscowości swojej przyszłej żony. Dowód: zeznania świadka O. L. k. 84v-85. Budynek mieszkalny posadowiony na darowanej nieruchomości wykonany w technologii przedwojennej tradycyjnej, podpiwniczony, z poddaszem użytkowym oraz strychem, w zabudowie bliźniaczej z nieruchomością sąsiednią, wspólnym wejściem do domu, przed którym w chwili dokonania darowizny znajdował się dobudowany do domu drewniany ganek. W tamtym czasie budynek był zawilgocony, wyposażony w piecokuchnię z samodzielnie rozprowadzoną, lecz nieefektywną, instalacją centralnego ogrzewania. Okna drewniane wymagały remontu. Na dachu położona była dachówka ceramiczna, która miejscami była naruszona warunkami atmosferycznymi, przez co fragmentami poszycie dachu nie było szczelne. Posadzka drewniana na legarach. Dom nie był podłączony do wodociągu, ani kanalizacji. Na nieruchomości znajdowała się studnia głębinowa, z której czerpaną wodę przynoszono do domu. W domu nie było łazienki. Ogólny stan techniczny budynku był niski, elementy konstrukcyjne pochodziły z okresu jego budowy i posiadały ślady kilkudziesięcioletniego zużycia technicznego. Obecna wartość udziału 1/2 części prawa własności nieruchomości, ustalona według jej stanu na dzień 15 sierpnia 1986 roku wynosi 219 500 zł. Dowód: 1. Zeznania świadków O. L. , W. L. , H. D. , U. K. , K. U. - k.84v-87; 2. Przesłuchanie pozwanego - k. 108-108v; 3. Opinia biegłej A. E. - k. 119-164; opinia uzupełniająca - k. 202-203. A. R. zmarł 16 stycznia 2022 roku jako wdowiec pozostawiając troje dzieci: R. R. , L. R. (1) i O. L. . W spadku nie pozostawił żadnego majątku. Zmarły nie pozostawił testamentu. okoliczności przyznane, nadto dowód: 1. odpisy skrócone aktu zgonu J. R. oraz urodzenia powoda - k.4-5; 2. zeznania świadka O. L. - k. 84v. Powód wezwał pozwanego do zapłaty zachowku pismem z 30 sierpnia 2023 r., tego samego dnia nadanym pocztową przesyłką poleconą. Pozwany w dniu dzisiejszym nie prowadzi działalności rolniczej, pracuje zarobkowo w (...) sp. z o.o. w D. , z miesięcznym wynagrodzeniem ok. 4 500 złotych. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną osiągającą dochód 1 632 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Pozwany nie posiada zaoszczędzonych środków do jednorazowej zapłaty zachowku na rzecz powoda. Dowód: 1. Wezwanie do zapłaty wraz z dowodem nadania – k. 5A-6; 2.Zaświadczenie (...) sp. z o.o. w D. - k. 191; 3. Zaświadczenie (...) – k.192; Sąd zważył co następuje: Stan faktyczny przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia sprawy Sąd ustalił na podstawie powołanego wyżej materiału dowodowego w postaci dowodów z dokumentów, zeznań świadków O. L. , W. L. , H. D. , U. K. , K. U. i przesłuchania stron oraz dowodu z opinii biegłej. Dokumenty przedstawione przez każdą ze stron Sąd obdarzył wiarygodnością w całości albowiem nie ujawniła się żadna okoliczność, która podważyłaby ich wiarygodność. Okoliczności wynikające z dokumentów były przyznawane przez strony oraz świadków. Sąd uznał za wiarygodne dowody z osobowych źródeł, przy czym z pewną dozą ostrożności Sąd podchodził do relacji powoda. Zeznania świadków oraz pozwanego są logiczne, konsekwentne, spójne, wzajemnie się uzupełniają i potwierdzają. Nadto brzmią wiarygodnie uwzględniwszy, że dotyczą one zabudowy przedwojennej oraz okresu sprzed ponad trzydziestu lat, w którym podstawową formą dbałości o majątek było samodzielne zaangażowanie, w miarę zdolności pozyskania materiałów lub środków finansowych na ich pozyskanie. Sąd uznał za wiarygodny dowód z opinii biegłej z zakresu szacowania nieruchomości. Przedstawiona metodologia ustalenia aktualnej wartości nieruchomości, z uwzględnieniem stanu budynku mieszkalnego w 1986 roku, nie budziła wątpliwości Sądu. Zarzuty podnoszone wyłącznie przez powoda opierały się raczej na braku zrozumienia zastosowanej przez biegłą metody, aniżeli na konkretnych wobec niej zarzutach. Nie budziły wątpliwości Sądu zarówno poziom wiedzy biegłej, przyjęte przez nią podstawy teoretyczne opinii. Prawidłowo, a także zgodnie z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, biegła umotywowała sformułowane w niej stanowisko, dodatkowo w opinii uzupełniającej biegła przekonywająco odniosła się do zgłoszonych przez powoda zarzutów, pozostając przy pierwotnie wyciągniętych wnioskach. Świadczy to o stanowczości wyrażonych przez siebie ocen, co dodatkowo utwierdza w wiarygodności przedstawionej opinii. Powództwo częściowo zasługiwało na uwzględnienie. Jego podstawą prawną był przepis art. 991 § 2 k.c. w zw. z art. 1000 § 1 k.c., jako że powód, będący synem A. R. , domagał się zasądzenia od pozwanego L. R. (3) – współspadkobiercy i jednocześnie osoby obdarowanej - kwoty należnej mu tytułem pokrycia należnego zachowku. Stosownie do art. 991 k.c. uprawnionym do zachowku jest między innymi zstępny spadkodawcy, któremu, jeżeli nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Taki też pogląd został zaakceptowany w orzecznictwie, gdzie przyjmuje się, że uprawniony do zachowku, który dziedziczy z ustawy wespół z innymi osobami i nie otrzymał należnego mu zachowku ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok SN z 13 lutego 2004 r., sygn. akt II CK 444/02, publ. LEX nr (...) , wyrok SA w Warszawie z dnia 21 listopada 2012 r., I ACa 609/12, publ. LEX nr (...) ). W realiach niniejszej sprawy niesporne były fakty uzyskania przez pozwanego darowizny udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości opisanej w (...) , podobnie jak i brak jakiegokolwiek przysporzenia na rzecz powoda z majątku ojcowskiego, czy to w postaci powołania do spadku, czy otrzymanej darowizny. Pozwany co do zasady uznał roszczenie powoda nie zgadzając się wyłącznie z jego wysokością uznając, że wartość darowizny uczynionej na jego rzecz została przeszacowana. Zarzut ten okazał się zasadny jedynie częściowo. Obliczenie wartości spadku dla potrzeb ustalenia zachowku odbywa się według zasad unormowanych w art. 922 k.c. i art. 993-995 k.c., a jego efektem jest ustalenie czystej wartości spadku (substratu zachowku). Stanowi ona różnicę między stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do spadku, według ich stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania o zachowku, a stanem biernym spadku, czyli sumą długów spadkowych. Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do treści art. 993 §1 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, według określonych reguł, darowizny dokonane przez spadkodawcę. Zgodnie z treścią art. 995 §1 k.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. Oznacza to, że substrat zachowku równa się czystej wartości spadku oraz wartości darowizn. Przy braku majątku spadkowego podstawę obliczenia zachowku stanowi natomiast suma darowizn (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1964 r. sygn. I CR 691/62, publ. LEX nr (...) ). W rozpoznawanej sprawie skład spadku był niesporny między stronami. Sąd ustalił, że spadek po A. R. był tzw. spadkiem pustym, gdyż spadkodawca nie pozostawił po sobie rzeczy przedstawiających wartość majątkową, jednakże darował pozwanemu udział 1/2 części w prawie własności nieruchomości. Darowizna ta niewątpliwie podlegała doliczeniu do spadku. Stosownie do dyspozycji art. 994 §1 k.c. nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku. Analizowana darowizna została dokonana co prawda ponad 30 lat przed śmiercią A. R. , jednakże uczyniona na rzecz syna, tj. osoby powołanej do dziedziczenia i uprawnionej do zachowku, a z uwagi na jej przedmiot i wartość, nie może być uznana za drobną darowiznę, zwyczajowo przyjętą w danych stosunkach. Z uwagi na rozbieżność stanowisk w tym zakresie, uwzględniając treść zeznań świadków co do stanu technicznego budynku w chwili dokonania darowizny, Sąd odwołał się do wiadomości specjalnych biegłej z zakresu szacowania nieruchomości A. E. , która wskazała, że wartość rynkowa udziału 1/2 części w prawie własności nieruchomości położonej w W. , oznaczonej numerem ewidencyjnym działki (...) , który został podarowany pozwanemu przez jego ojca A. R. , obliczony według stanu na dzień 15 sierpnia 1986 r. i aktualnych cen rynkowych wynosi 219 500 zł. Wartość ta ustalona zatem została z uwzględnieniem ilości i rodzaju prac remonotowo – budowlanych, jakie pozwany wykonał będąc już właścicielem nieruchomości. Zgodnie z art. 991 §1 k.c., definiującym pojęcie zachowku, zstępnym należy się połowa wartości udziału spadkowego, a jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, jaki by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. W rozpatrywanej sprawie niesporne było, iż A. R. zmarł jako wdowiec, a powód jest jednym z trojga dzieci, tj. spadkobierców w równym sobie udziale po 1/3 części. Skoro powód w chwili śmierci swojego ojca był osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, należny mu zachowek równy jest połowie wartości udziału spadkowego, czyli wynosi 1/6 wartości darowizny doliczonej do spadku. Wartość zachowku należnego powodowi wynosi zatem 36 583 złotych ((219 500 / 3) / 2), i taką kwotę Sąd zasądził w punkcie I wyroku. Roszczenie odsetkowe powoda było zasadne na podstawie art. 481 §1 k.c., przy czym w ocenie Sądu okres opóźnienia pozwanego rozpoczął bieg 1 października 2023 r., a po drugie powód wnioskował o zasądzenie odsetek kapitałowych (niższych od ustawowych za opóźnienie). Uzasadniając przyjętą datę opóźnienia powód wskazywał na termin wynikający z wezwania pozwanego do zapłaty, jednakże nie wykazał daty zapoznania się przez pozwanego z jego treścią. Niemniej wykazany fakt nadania przesyłki poleconej pozwala stwierdzić, że istnieją dostateczne dowody dla przyjęcia posiadanej przez pozwanego możliwości zapoznania się z treścią tego oświadczenia. Przepis art. 61 §1 k.c. określa chwilę skutecznego złożenia oświadczenia woli składanego innej osobie. Sąd Rejonowy podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażonego w wyroku z 8 września 2016 r. (II CSK 750/15 – publ. Lex nr (...) ), że następuje to, jak tylko dotrze ono do tej osoby, w taki sposób, że mogła się z nim zapoznać. Jeżeli treść oświadczenia woli składanego innej osobie zawarta jest w piśmie przesyłanym pocztą, a przesyłka - wobec niemożności doręczenia - zostanie pozostawiona w urzędzie pocztowym z powiadomieniem o tym adresata, dojście oświadczenia do wiadomości tej osoby, w rozumieniu art. 61 § 1 k.c., następuje z chwilą doręczenia pisma w dniu, przyjętym analogiczne do doręczania pisma sądowego, w trybie art. 139 § 1 k.p.c. [...] Oznacza to, że jeśli nadawca oświadczenia doręcza pismo w miejsce, które stanowi miejsce zamieszkania odbiorcy albo miejsce jego stałej aktywności, za decydujący dla uznania go za doręczone uważana jest chwila dostarczenia pisma w to miejsce. Domniemywa się skuteczność doręczenia. W niniejszej sprawie powód wykazał nadanie wezwania do zapłaty 30 sierpnia 2023 r., wobec czego okres doręczenia przesyłki oraz dwukrotnej jej awizacji trwał 17 dni, tj. do 15 września 2023 r. Z kolei zakreślony termin 15 dni upływał 30 września 2023 r., zatem z dniem 1 października 2023 r. pozwany pozostawał w opóźnieniu. Sąd uwzględnił posiadaną przez pozwanego sytuację majątkową, przy czym nie usprawiedliwiała ona rozłożenia świadczenia spadkowego przez okres wnioskowany. W ocenie Sądu pozwany ma możliwość uzyskania wsparcia kredytowego do zapłaty kwoty niewiele ponad 30 000 zł, dlatego wystarczające dla zrealizowania obowiązku zapłaty będzie odroczenie terminu płatności na okres 1 miesiąca, potrzebny do przeprowadzenia wszelkich formalności bankowych. Kwotę uznaną przez siebie pozwany miał możliwość zgromadzenia i uiszczenia pozwanemu w około dwuletnim okresie trwania procesu. Dalej idące powództwo Sąd oddalił nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do jego uwzględnienia. W zakresie 5 000 zł należności głównej Sąd nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 333 §1 pkt 2 k.p.c. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. uwzględniając, że powód utrzymał się w 73 % pierwotnie zgłoszonego żądania, i w tej wysokości pozwany winien zwrócić mu poniesione przez niego koszty opłaty od pozwu (2 500 zł) oraz zaliczki na opinię biegłej ( 1 500 zł). Różnicując wzajemne roszczenia o zwrot kosztów procesu (pozwany poniósł koszt pełnomocnika i zaliczki na opinię biegłej) Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1 539 zł. Pozostały koszt opinii biegłej poniesiony tymczasowo przez Skarb Państwa (2 356,77) Sąd nakazał pobrać od stron proporcjonalnie do wyniku procesu. Natomiast koszt opinii uzupełniającej (274,02 zł) Sąd pozostawił przy powodzie albowiem ów koszt nie przyczynił się w żaden sposób do wyjaśnienia okoliczności sprawy. ZARZĄDZENIE 1. (...) ; 2. (...) ; 3. (...) . D. , 13 lipca 2026 r.