Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, I ACa 4437/24

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2026 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Saramaga Protokolant: Oliwia Paterka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa Z. O. , G. O. przeciwko (...) SA w F. o zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 11 września 2024 r. sygn. akt I C 1844/21 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że: a. zasądza od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w F. na rzecz powodów Z. O. i G. O. kwotę 103.179,71 zł (sto trzy tysiące sto siedemdziesiąt dziewięć złotych i 71 groszy) oraz kwotę 19 566,58 CHF (dziewiętnaście tysięcy pięćset sześćdziesiąt sześć złotych, pięćdziesiąt osiem centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi dla: - kwoty 96.674,53 zł od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty; - kwoty 19 566,58 CHF od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty; - kwoty 6 699,28 zł od dnia 9 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty; b. ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 247.429,32 zł za okres od 28 lipca 2021 r. do 5 września 2024 r.; c. w pozostałej części powództwo oddala; 2. oddala apelację w pozostałej części; 3. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów po 4050 złotych kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się punktu 3 wyroku do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu: I. zasądził od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w F. na rzecz powodów Z. O. i G. O. łącznie kwotę 350 609,03 zł oraz kwotę 19 566,58 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi dla kwoty:  343 909,75 zł od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty,  19 566,58 CHF od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty,  6 699,28 zł od dnia 9 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty; II. Zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 11 834 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy jak w uzasadnieniu na stronach 2-6 (k. 418 – 422). Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona pozwana zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 233 § 1 k.p.c. , art./ 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. i art. 247 k.p.c. , art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. , art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. , art. 327 1 § 1 k.p.c. , w sposób szczegółowy opisanych w apelacji na stronach 2-10 (k. 452 verte – 456 verte); 2. obrazę przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie lub błędną wykładnię, a to: art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. , art. 385 1 § 1 k.c. , art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. , art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz art. 358 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (tzw. „Dyrektywa”), art. 410 § 1 k.c. , art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. , art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 410 k.c. oraz art. 405 k.c. , art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 499 k.c. , szczegółowo opisanych w apelacji na stronach 10-14 (k. 456 verte – 459). W oparciu o powyższe zarzuty strona apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Jednocześnie strona pozwana wniosła także o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty. Sąd Apelacyjny poczynił dodatkowe ustalenia faktyczne: Pismem z dnia 29 sierpnia 2024 r. strona pozwana wezwała powodów do zapłaty na rzecz Banku kwoty 247 429,32 zł odpowiadającej kwocie kapitału udostępnionego powodom przez Bank w wykonaniu umowy kredytu. Powyższa kwota winna zostać uiszczona przez powodów w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania na wskazany przez stronę pozwaną rachunek bankowy. Powyższe wezwanie zostało doręczone powodom w dniu 3 września 2024 r. Dowód : kopia wezwania do zapłaty z dnia 29 sierpnia 2024 r. wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru przesyłki (k. 492 – 495 verte). Pismem z dnia 4 września 2024 r. powodowie G. O. i Z. O. na skutek faktu, iż zawarta ze stroną pozwaną umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11 maja 2006 r. jest nieważna wskutek abuzywności jej klauzul przeliczeniowych oraz wezwania przez stronę pozwaną do zapłaty, dokonali potrącenia wierzytelności wzajemnie przysługujące im względem strony pozwanej w następującej kolejności: I. w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.: kwotę 112 977,46 zł liczone za okres od dnia 29 lipca 2021 r. do dnia 4 września 2024 r. od kwoty wierzytelności dochodzonej wobec strony pozwanej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu w wysokości 342 235,22 zł (wysokość rat uiszczonych w PLN w okresie od dnia 5 czerwca 2006 r. do dnia 11 lipca 2018 r.), II. na sam koniec, wierzytelność główna dochodzona wobec strony pozwanej w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, tj. kwota 342 235,22 zł (wysokość rat uiszczonych w PLN w okresie od dnia 5 czerwca 2006 r. do dnia 11 lipca 2018 r.). Tak wskazane wierzytelności powodowie potrącili w kolejności określonej jak wyżej z wierzytelnością strony pozwanej o zwrot kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu, tj. 247 429,32 zł. Na skutek potrącenia wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej. Dowód : kopia oświadczenia o potrąceniu z dnia 4 września 2024 r. (k. 490). Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja strony pozwanej okazała się zasadna jedynie na skutek podniesionego w toku postępowania apelacyjnego przez stronę pozwaną zarzutu umorzenia wierzytelności powodów na skutek potrącenia dokonanego przez powodów. Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku, gdyż zdaniem Sądu Apelacyjnego znajdowały one oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził w tej sprawie wystarczające i wyczerpujące postępowanie dowodowe, na którego podstawie poczynił relewantne, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 1 ust. 1 k.p.c. władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego jedynie w zakresie pkt I a to na skutek dokonanego przez powodów skutecznego potrącenia wierzytelności oraz w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 247 429,32 zł, uznając, że nie ma żadnych podstaw do pozbawiania powodów tychże odsetek. W tym miejscu należy również odwołać się do stanowiska prezentowanego przez Sąd Najwyższy, a zgodnie z którym Sąd II instancji ma obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów, ale nie ma obowiązku indywidualnego odnoszenia się do każdego z nich, a także do każdego przepisu wskazanego jako podstawa zarzutu. Sąd ten powinien dostrzec podnoszone w apelacji problemy i zarzuty merytoryczne i wspólnie się do nich odnieść, bez względu na to, ile i które przepisy zostałyby wskazane jako podstawa każdego problemu (por. post. SN z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV CSK 432/18). Na wstępie należy wskazać, że powodowie w niniejszym postępowaniu domagali się jedynie zasądzenia uiszczonych przez nich świadczeń tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych wynikających ze spornej umowy nr (...) kredytu (...) z dnia 11 maja 2006 r. Wobec tego rozważania o nieważności umowy zostały przeprowadzone jedynie przesłankowo jako, że ustalenie nieważności umowy jest ścisłe powiązane z zasądzeniem. W ocenie Sądu Apelacyjnego apelacja pozwanego Banku, jak i zarzuty w niej zawarte mają charakter wyłącznie polemiczny i pozostają w opozycji do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak i orzecznictwa wypracowanego już na tle innych umów o kredyt indeksowany kursem franka szwajcarskiego, przyjmującego nieważność tego typu umów. Mając na uwadze treść podniesionych w apelacji strony pozwanej zarzutów, w pierwszym rzędzie koniecznym było odniesienie się do zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, gdyż wnioski w tym zakresie z istoty swej determinują rozważania co do pozostałych zarzutów apelacyjnych, albowiem jedynie pozbawione błędów ustalenia faktyczne, będące wszak wynikiem należycie i starannie przeprowadzonego postępowania mogą być podstawą oceny skarżonego rozstrzygnięcia w kontekście twierdzeń o naruszeniu przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego nieuzasadnionym pozostawał szereg zarzutów strony pozwanej dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Strona pozwana w wywiedzionej apelacji wskazała na przekroczenie przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, dokonania jej z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i powszechnie przyjętymi regułami logiki, w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, jak również poczynienia błędnych ustaleń faktycznych, które legły u podstaw wydania zaskarżonego wyroku. Tak sformułowany zarzut zmierzał do zakwestionowania podstawy faktycznej orzeczenia, która każdorazowo stanowi punkt odniesienia dla zastosowania norm prawa materialnego w procesie subsumpcji. Niepełne lub nieprawidłowe ustalenia faktyczne z reguły implikują błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, co skutkuje wydaniem orzeczenia nieodpowiadającego prawu. Analiza przedmiotowego zarzutu apelacji prowadziła do jednoznacznego wniosku, że choć strona apelująca zdefiniowała go jako uchybienie przepisom postępowania oraz błędne ustalenia faktyczne, to w rzeczywistości odnosi się on do materialno-prawnej oceny faktów relewantnych dla rozstrzygnięcia dokonanej przez Sąd I instancji. Zarówno ocena ważności postanowień spornej umowy stron normujących essentialia negotti (kwoty i waluty kredytu), a w konsekwencji ważności całej umowy kredytu, charakteru tejże umowy oraz abuzywności poszczególnych postanowień umowy w zakresie klauzul przeliczeniowych nie stanowiły domeny ustaleń co do faktów, lecz były przejawem dokonanych przez Sąd Okręgowy ocen prawnych motywowanych poglądami doktryny oraz judykatury, a zatem ich skuteczne zakwestionowanie w drodze apelacji nie mogło nastąpić w drodze zgłoszenia zarzutu o charakterze procesowym. Nadmienić należało, że na gruncie sporów kredytobiorców będących konsumentami z bankami dotyczących abuzywności klauzul przeliczeniowych zawartych w umowach indeksowanych oraz denominowanych do waluty obcej (z reguły franka szwajcarskiego) oraz nieważności tychże umów, do ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia należy przede wszystkim zaliczyć fakt zawarcia umowy, literalną treść umowy oraz załączników stanowiących jej integralną część, przekazanie do dyspozycji konsumentów określonych środków pieniężnych, dokonywanie spłaty kolejnych rat przez kredytobiorców oraz ewentualnie złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, jeżeli takie miało miejsce. Rozstrzygnięcie w przedmiocie ważności tychże umów oraz abuzywności ich postanowień, a także zasad rozliczeń między kredytobiorcami, a bankiem, jakkolwiek dokonywane każdorazowo w oparciu o poczynione w konkretnej sprawie ustalenia faktyczne, stanowi przejaw ocen prawnych poczynionych przez Sąd w zakresie zasadności zastosowana określonych norm prawa materialnego. Już zatem chociażby wskazane powyżej okoliczności przemawiały za przyjęciem, że zarzut dotyczący rzekomego naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz poczynienia błędnych ustaleń faktycznych nie zasługiwał na uwzględnienie, jako nieodnoszący się w istocie do podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było zatem podstaw do uwzględnienia sformułowanego zarzutu dotyczącego dokonania przez Sąd I instancji wadliwej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie z naruszeniem dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy przeprowadził bowiem właściwą ocenę dowodów oraz wysnuł na ich podstawie prawidłowe wnioski, sprowadzające się do uznania, że: kredyt został zaoferowany powodom na wzorcu umowy obowiązującym u strony pozwanej, a powodowie jako konsumenci w istocie nie mieli żadnego wpływu na treść spornej umowy kredytu, w szczególności nie mieli możliwości indywidualnego negocjowania jej warunków. Ponadto na skutek zaniechania przez pozwany Bank prawidłowej realizacji obowiązków informacyjnych związanych z zawarciem owej umowy, pozostawała ona w zakresie dotyczącym kwestii indeksacji, jej mechanizmów i wpływu na wysokość zadłużenia, niezrozumiała dla powodów, którzy nie zdawali sobie faktycznie sprawy z ryzyka kursowego jakie przyjmowali na siebie w związku z jej zawarciem. Umowa kredytu denominowanego do CHF przedstawiona została jako korzystna i bezpieczna. Sąd Apelacyjny uznał, że brak było także podstaw dla uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 ( 2 ) § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. , poprzez pominięcie przez Sąd I instancji zawnioskowanego przez pozwany Bank w pkt 8 i 9 petitum odpowiedzi na pozew dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości. Za pomocą omawianego dowodu strona pozwana zmierzała m.in. do wykazania, iż ustalony przez nią kursy CHF nie odbiegał swoją wysokością od rynkowych wysokości tych kursów. Tymczasem wobec przeprowadzonej wykładni umowy, zgodnie z obecnie dominującą linią orzeczniczą Sądu Najwyższego oraz TSUE, jak również przepisów prawa materialnego, uznać należało, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczności wskazane przez stronę pozwaną pozostaje indyferentne. Istotne, bowiem dla rozstrzygnięcia są postanowienia zawartej umowy, a nie sposób jej wykonywania. Postanowienia umowy nie opisują zaś mechanizmu ustalania przez Bank kursów CHF, a zatem bank w zakresie kształtowania stosowanych kursów pozostawał niczym niezwiązany. Skoro przy badaniu abuzywności klauzul umownych istotna jest ich treść, nie zaś sposób wykonania umowy w oparciu o te postanowienia, to badanie tego, czy pozwany Bank w rzeczywistości stosował kursy rynkowe było irrelewantne dla rozstrzygnięcia. Dopuszczenie wnioskowanego dowodu skutkowałoby w ocenie Sądu Apelacyjnego jedynie nieuzasadnionym przedłużeniem postępowania w sprawie, nie przyczyniając się przy tym do ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia faktów. W apelacji strona pozwana nie przedstawiła zaś przekonującej argumentacji co do okoliczności, które miałyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Tym samym kontrola w trybie art. 380 k.p.c. nie wykazała uchybień Sądu I instancji. Wnioski dowodowe okazały się nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wobec czego trafnie podlegały oddaleniu również w postępowaniu apelacyjnym. To samo dotyczy również pominięcia wniosku strony pozwanej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków C. N. oraz E. P. , wskazanych w odpowiedzi na pozew. Zeznania tych świadków nie mogły być przydatne dla dokonania ustaleń związanych z przebiegiem procedury zawarcia umowy kredytu z udziałem powodów, w tym dokonania przez nich wyboru waluty kredytu, a także indywidualnego uzgodnienia z nimi postanowień umowy, w szczególności postanowień przewidujących mechanizm denominacji. Uznać należy, iż przedstawienie przez wyżej wymienionych świadków obowiązujących wówczas w banku procedur związanych z opisem produktu oraz informowaniem o nim klientów, w tym o związanych z nim ryzykach, nie oznacza, że procedury te zostały jakimkolwiek zakresie w stosunku do powodów zachowane. Tym samym zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. również nie mógł zostać uwzględniony. Czyniąc ustalenia, Sąd I instancji oparł się między innymi o dowód z przesłuchania powodów. W każdej sprawie należy mieć na względzie, że dowód ten pochodzi bezpośrednio od strony zainteresowanej rozstrzygnięciem sprawy (m.in. dlatego z mocy wyraźnej dyspozycji art. 299 k.p.c. ustawodawca czyni ten dowód subsydiarnym), jednak okoliczność ta nie dawała wystarczającej podstawy, aby uznać go za niewiarygodny. Godzi się przy tym zauważyć, że dowodowi z zeznań powodów, strona pozwana przeciwstawiła m.in. dowody z dokumentów. Charakter dokumentów określić należy jako blankietowy, wzorcowy, albowiem dokumenty te określały modelowy sposób postępowania z klientami przez pracowników banku nie odnosząc się do konkretnego przypadku powodów. Sąd Okręgowy dokonał właściwej oceny dowodu z przesłuchania stron, przeprowadzonego na fakt przebiegu procedury zawierania umowy kredytowej, oraz skutków umowy dla powodów jako konsumentów, nie uchybiając art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. i art. 247 k.p.c. oraz wysnuł na ich podstawie prawidłowe wnioski, w tym te wnioski, które dotyczyły realizacji względem kredytobiorców obowiązku informacyjnego. Reasumując – zdaniem Sądu Apelacyjnego – nie doszło do uchybień w prowadzeniu postępowania dowodowego i ocenie jego wyników, a Sąd I instancji ocenił dowody prawidłowo i w granicach ich swobodnej oceny. Przedmiotem dalszej części czynionych rozważań pozostawały zgłoszone w apelacji strony pozwanej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, których przedmiotem była zarówno nieprawidłowa, zdaniem strony apelującej, ocena istnienia po stronie powodów interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności przedmiotowej umowy, ocena nieważności tejże umowy kredytu, jak i ocena prawna skutków abuzywności postanowień umowy tj. klauzul przeliczeniowych. Sąd Odwoławczy w całości podziela stanowisko Sądu I instancji, co do nieważności spornej umowy zawartej pomiędzy stronami, która z kolei była wynikiem występowania w tejże umowie klauzul abuzywnych dotyczących indeksacji do franka szwajcarskiego, a których eliminacja z tej umowy uniemożliwiała dalsze jej funkcjonowanie w sposób zamierzony przez strony. Podnoszone w tej kwestii zarzuty apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie i nie mogły skutkować zmianą rozstrzygnięcia. Stanowisko, zgodnie z którym abuzywność klauzul indeksacyjnych może skutkować z podanych powyżej przyczyn nieważnością umowy, jest już ugruntowane w orzecznictwie i przyjmowane w wielu orzeczeniach, natomiast strona apelująca podnosi te same zarzuty, które już wielokrotnie w licznych orzeczeniach były omawiane. Sąd Odwoławczy podzielając w całości stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie nie widzi przy tym potrzeby ponownego przytaczania argumentacji wyrażonej przez Sąd I instancji ( art. 387 § 2 1 pkt 2 k.p.c. ). Pokrótce jedynie wskazać należy, że Sąd Apelacyjny w pełni podzielił również dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę abuzywności postanowień umowy nr (...) kredytu (...) , zawartej dnia 11 maja 2006 r. w zakresie klauzul przeliczeniowych. Zakwestionowane przez powodów postanowienia Regulaminu dotyczyły mechanizmu ustalania kursu waluty, stanowiąc tym samym narzędzie waloryzacji kredytu i wyznaczały wysokość zobowiązania powodów względem pozwanego Banku. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14 27, mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Bank uprawniony został do samodzielnego określania danych istotnie wpływających na wymiar zobowiązania drugiej strony. Występowała przy tym istotna nierównowaga informacyjna. Kredytobiorca nie miał bieżącego dostępu do niezbędnych dla ustalania kursu parametrów, a Bank stosował własną tabelę, co dodatkowo uniemożliwiało skuteczną kontrolę zastosowanego kursu (por. także wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; 19 września 2018 r., I CNP 39/17; 24 października 2018 r., II CSK 632/17; 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 29 października 2019 r., IV CSK 309/18; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; 30 września 2020 r., I CSK 556/18). Niewątpliwie należało dokonać oceny zawartego w umowie mechanizmu przeliczeniowego dotyczącego zarówno wypłaty kredytu jak i jego spłaty, które Sąd I instancji prawidłowo uznał za abuzywne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Podkreślić przy tym należy, co zdaje się pomijać strona apelująca, że aktualnie w judykaturze przesądzone zostało, iż oceny abuzywności dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy oraz, że z przepisów dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków konsumenckich interpretowanych z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że okoliczności zaistniałe po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowienia (tak też SN w uchwale składu 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Podkreślić również należy, że prawnie obojętne było to, w jaki sposób umowa w zakresie abuzywnych przepisów była w rzeczywistości wykonywana przez bank, w jaki sposób bank ustalał kursy CHF względem PLN oraz czy stosowane przez bank kursy kupna i sprzedaży były de facto kursami rynkowymi, gdyż relewantnym dla oceny tego, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone ( art. 385 1 § 1 k.c. ) jest stan z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). W związku z powyższym nieistotny był sposób ustalania przez bank kursu w tabelach i czy sposób ten opierał się na obiektywnych, rynkowych wskaźnikach. Abuzywność spornych zapisów umowy łączącej strony przejawiała się w tym, że klauzule przeliczeniowe nie odwoływały się do obiektywnych wskaźników (które winny być w umowie jasno wskazane) pozwalając wyłącznie Bankowi na określenie wskaźnika wedle wyłącznie swej woli (własnych tabel), co skutkowało tym, że bank mógł jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźnik stanowiący podstawę zobowiązania powodów. Analiza treści zawartej przez strony umowy prowadzi do wniosku, że jej głównym celem było zapewnienie powodom środków na zakup lokalu mieszkalnego w budowie wraz z miejscem postojowym. Nie sposób zatem przyjąć, aby kredyt ten miał charakter inwestycyjny lub gospodarczy. Powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami, nie nabywali lokalu w celu odsprzedaży lub wynajmu zarobkowego, a przedmiotem finansowania był lokal służący zaspokojeniu ich osobistych potrzeb mieszkaniowych. Podkreślić należy, że w dacie zawierania umowy powodowie nie prowadzili w ogóle działalności gospodarczej, zaś poprzednik prawny pozwanego Banku, jaki i pozwany Bank prowadzi działalność gospodarczą w zakresie czynności bankowych. Tym samym należy uznać, że powodowie działali w charakterze konsumentów w rozumieniu art. 22 1 k.c. , a zawarta umowa kredytu podlega pełnej ocenie z punktu widzenia abuzywności jej postanowień. Sąd Odwoławczy podziela przy tym w całości i przyjmuje za własne, bez konieczności powtarzania, stanowisko Sadu I instancji odnoszące się do wykształcenia powodów i jego wpływu na ich świadomość w dacie zawarcia umowy związaną z występowaniem w niej klauzul abuzywnych i nieograniczonego ryzyka walutowego. Wbrew stawianym przez stronę apelującą zarzutom, Sąd Okręgowy dokonał wyczerpującej, szczegółowej i metodycznej oceny zakwestionowanych postanowień umownych przez pryzmat dyspozycji art. 385 1 k.c. i prawidłowo uznał, że są one sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. Klauzule przeliczeniowe pozostawały nieczytelne, niejasne i niejednoznaczne, a w oparciu o ich treść przeciętny konsument nie był w stanie określić całkowitej kwoty zadłużenia oraz wysokości poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych. Warunki określania kursu kupna i sprzedaży waluty przez bank były niezrozumiałe i nieweryfikowalne przez kredytobiorcę. Materiał sprawy dawał podstawy do przyjęcia, że przedmiotowe klauzule nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W tym zakresie trafnie uznał Sąd Okręgowy, iż owe zapisy umowne nie odsyłają do żadnych weryfikowalnych reguł i parametrów ustalania kursów walut przez pozwany Bank. Tym samym przewidziane w tych zapisach umowy, kursy obowiązujące w pozwanym Banku nie sposób uznać za obiektywne, sprawdzalne, niezależne od strony pozwanej, jasne, zrozumiałe i sformułowane w sposób jednoznaczny. Wskazać bowiem trzeba, iż podane w umowie kredytu parametry, od których strona pozwana uzależniała wysokość kursu kupna/sprzedaży walut są tak ogólnikowe i niejednoznaczne, że żaden konsument nawet najlepiej wykształcony nie jest w stanie ich zweryfikować. Powodowie już w chwili zawierania umowy powinni być należycie poinformowani o zasadzie działania mechanizmu ustalania świadczeń, jakie mieli wobec banku spełniać. Tylko wtedy bowiem można by przyjąć, że zawierając umowę byli świadomi ekonomicznych konsekwencji, jakie z kwestionowanymi klauzulami umownymi się wiązały. Podkreślić trzeba, iż rzeczą Banku jako kontrahenta powodów, było szczegółowe doprecyzowanie warunków, w jakim powodom przyszło zawrzeć umowę kredytową, czego zabrakło. Bez znaczenia pozostaje w tej mierze wysokość kursu walut, w sytuacji gdy w umowie próżno szukać sposobu ustalania kursów walut, według którego zobowiązanie powodów miało być wyliczane (zarówno w odniesieniu do chwili uruchomienia kredytu jak i jego spłaty). Pozbawiało to powodów jakiejkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnej poprawności wyliczeń apelującego Banku. W konsekwencji trafna była konstatacja Sądu I instancji, iż powodom jako konsumentom nie dano możliwości poznania kryteriów mechanizmu, według którego przeliczane było jej zobowiązanie kredytowe. Niejednoznaczność kwestionowanych postanowień umownych, które określały główne świadczenia stron, otwierała możliwość ich kontroli pod kątem abuzywności na podstawie art. 385 1 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny podziela przy tym w całości i przyjmuje za własne stanowisko Sądu I instancji o braku prawidłowego zrealizowania przez stroną pozwaną obowiązku informacyjnego wobec powodów, co z tej przyczyny nie wymaga jego powtarzania. Jednocześnie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, by powodowie mieli realny wpływ na taki sposób sformułowania klauzul waloryzacyjnych, by zostały one z nimi indywidualnie uzgodnione. Ciężar wykazania okoliczności indywidualnego uzgodnienia z konsumentem treści kwestionowanych klauzul spoczywał na pozwanym Banku. Rozkład ciężaru dowodowego w tym względzie reguluje art. 385 1 § 4 k.c. Zgodnie z tą regulacją ciężar dowodu, że postanowienie zostało indywidualnie uzgodnione, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Na indywidualne uzgodnienie z powodami treści umowy, w tym klauzul waloryzacyjnych nie wskazuje okoliczność rezygnacji z zawarcia umowy kredytu złotówkowego, złożenia przez powodów wniosku o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty CHF, czy też podpisanie przez powodów oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym. Okoliczności te w żaden bowiem sposób nie dowodzą temu, że w chwili zawierania umowy kredytowej powodowie zostali poinformowani przez bank na czym polega stosowany przez bank mechanizm waloryzacyjny i jakie konkretnie skutki może on rodzić zarówno w odniesieniu do wysokości otrzymanego kapitału, wysokości rat kapitałowo-odsetkowych, jak i wysokości całego zobowiązania kredytowego. W oparciu o te okoliczności nie można nawet domniemywać ( art. 231 k.p.c. ), aby takowe uzgodnienia z powodami były prowadzone. Z samego bowiem faktu niejasności i braku faktycznego doprecyzowania mechanizmu waloryzacyjnego pośrednio wywodzić można, iż kwestia ta w ogóle nie była poruszana, a tym bardziej wyjaśniana powodom. Trudno bowiem zakładać, iż strona która stoi przed decyzją zawarcia umowy kredytowej na okres 30 lat, świadomie zgodziłaby się na warunki umowy, które są dla niej niejasne i nie dają się zweryfikować według przewidywalnych kryteriów. W świetle zarzutów apelacyjnych, mających na celu wykazanie, że pozwany Bank ustalał tabele kursowe w oparciu o obiektywne, niezależne od banku kryteria, podkreślić ponownie trzeba, iż relewantnym dla oceny, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone ( art. 385 1 § 1 k.c. ) jest zgodnie z art. 385 2 k.c. stan z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). W wyroku w sprawie C-186/16, również TSUE wskazał, na kanwie art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13, że oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego należy dokonywać w odniesieniu do momentu zawarcia danej umowy. Ustalenie podstaw abuzywności nie może więc nastąpić dopiero w oparciu o rezultaty stosowania postanowień umowy. Nie miało zatem żadnego znaczenia dla stwierdzenia niedozwolonego charakteru określonych postanowień umownych w zakresie waloryzacji to, w jaki sposób pozwany Bank rzeczywiście ustalał wewnętrznie kurs waluty, do której kredyt był denominowany czy też późniejsze zawarcie aneksu. Niewątpliwie abuzywność klauzuli umownej rodzi co do zasady skutek bezskuteczności (niezwiązania), a nie skutek nieważności. Bezskuteczność dotyczy tylko danej klauzuli abuzywnej, a nie całej umowy. Przepis art. 385 1 § 1 k.c. nie przewiduje nieważności postanowienia o charakterze abuzywnym, jak też – co oczywiste – nie wprowadza sankcji nieważności całej umowy. Niemniej w sytuacji, gdy – jak w niniejszej sprawie – abuzywne okazują się być takie postanowienia umowne, które dotyczą głównych świadczeń stron, to zdaniem Sądu Apelacyjnego trafnie uznał Sąd I instancji, iż eliminacja uznanych za abuzywne klauzul waloryzacyjnych powoduje upadek całej umowy kredytowej, bowiem wobec niezwiązania abuzywnymi klauzulami umowa nie może być wykonywana. Wolą stron było zawarcie umowy denominowanej kursem franka szwajcarskiego, tj. z warunkiem walutowym, a eliminacja tego warunku spowodowałaby zupełną zmianę charakteru umowy, jej głównego przedmiotu. W świetle takiego stanowiska powodów (konsumentów) obowiązkiem Sądu Okręgowego było dokonanie kontroli postanowień umownych pod kątem ich abuzywności. Sąd ten nie mógł podejmować zatem działań, które miałyby polegać na dokonaniu wykładni nieuczciwego warunku umownego celem złagodzenia jego nieuczciwego charakteru (tak TSUE w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20). W związku z powyższymi rozważaniami zarzuty apelacji dotyczące naruszenia art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. , art. 385 1 § 1 k.c. , art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. , art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz art. 358 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, należy uznać za nietrafne. W konsekwencji całokształtu powyższych rozważań Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadne wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, a traktujące o wadliwej ocenie abuzywności klauzul przeliczeniowych oraz nieważności spornej umowy. Zatem ocena Sądu Okręgowego sprowadzająca się do ustalenia, że umowa jest nieważna na skutek braku możliwości jej wykonywania po uznaniu za bezskuteczne postanowień przedmiotowo istotnych, które nie wiążą powodów, była prawidłowa. Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut strony apelującej dotyczący naruszenia art. 410 §1 k.c. , art. 405 k.c. oraz art. 411 pkt 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. Zniwelowanie stosunku prawnego przez jego unieważnienie tworzy określoną przez przepisy prawa sytuację prawną dotychczasowych stron umowy – umowa jest uznana za nieważną z przyczyn opisanych powyżej, co prowadzi do zniwelowania jej skutków prawnych. Prawa i obowiązki stron umowy kredytu uznanej za nieważną tracą status praw i obowiązków określonych przepisami prawa i postanowieniami umowy, a stają się czynnościami faktycznymi, które zostały dokonane bez podstawy prawnej. W przypadku umowy kredytu spełnienie zobowiązań następowało przez spełnienie określonych świadczeń pieniężnych. Wobec uznania umowy za nieważną świadczenia pieniężne banku i kredytobiorcy stały się świadczeniami nienależnymi, stanowiącymi szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia, które w przypadku umowy kredytu dotyka obydwie strony nieważnej umowy. Świadczenie jest nienależne m.in. wówczas, jeżeli odpadła podstawa świadczenia, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i stała się nieważna po spełnieniu świadczenia. W przypadku umowy kredytu uznanej za nieważną każda ze stron jest wzbogacona, ale też zubożona (B. Bajor w: T. Szanciłło (red.) Kredyty powiązane z walutą obcą. Aspekty materialnoprawne i procesowe. Komentarz praktyczny, wyd. C.H.Beck, Warszawa 2022, s.217-218). W tym stanie rzeczy powodowie, co do zasady, mogli domagać się zasądzenia od strony pozwanej kwoty 350 609,03 zł oraz kwoty 19 566,58 CHF tytułem zwrotu nienależnego świadczenia na podstawie art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20) stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. Zmiana zaskarżonego wyroku wynika natomiast z prawidłowo podniesionego i uwzględnionego przez Sąd Apelacyjny zarzutu potrącenia przysługującej powodom wierzytelności względem strony pozwanej dochodzonej pozwem z wierzytelnością przysługującą stronie pozwanej z tytułu udostępnienia powodom kapitału kredytu. Powodom została udostępniona łącznie kwota 99 098,33 CHF czyli po przeliczeniu kwota 247 429,32 zł, co nie było przedmiotem sporu. Powodowie w okresie od dnia 5 czerwca 2006 r. do dnia 11 lipca 2018 r. uiścili na rzecz strony pozwanej tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych oraz opłat około-kredytowych łącznie kwotę 350 609,03 zł oraz kwotę 19 566,58 CHF. Powodowie dokonali potrącenia na skutek wezwania ich przez stronę pozwaną do zapłaty udostępnionego im kapitału kredytu. Jak wynika z treści art. 203 1 § 1 k.p.c. zasadą jest dopuszczalność potrącenia z tego samego stosunku prawnego. Co prawda, w przypadku umowy kredytowej, po jej rozwiązaniu strony dochodzą zwrotu dwóch różnych świadczeń, jednakże w momencie zawarcia tejże umowy oraz w czasie jej trwania istniał jeden stosunek prawny łączący strony. W momencie przekształcenia go z mocy prawa w stosunek rozliczeniowy, powstają roszczenia wynikające wprost z umowy kredytu, tj. pierwotnego stosunku prawnego łączącego strony. Sąd Apelacyjny wskazuje zatem, że zarówno roszczenia kredytobiorców, jak i pozwanego banku powstałe z trwałego ubezskutecznienia (nieważności) umowy kredytu pozostają w ścisłym związku faktycznym, wynikając z tej samej umowy. Powodowie skutecznie dokonali potrącenia przysługujących im kwot z roszczeniem strony pozwanej w wysokości 247 429,32 zł. Złożone przez powodów oświadczenie było skuteczne, co z kolei doprowadziło do umorzenia w części wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonych przez nich kwot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, bowiem wierzytelność strony pozwanej z tytułu zwrotu kapitału, będącego świadczeniem nienależnym była niższa niż wierzytelność powodów, o której zasądzenie wnosili ( art. 498 § 2 k.c. ). W ocenie Sądu Odwoławczego bezzasadne pozostawały także zarzuty naruszenia art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 499 k.c. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w trybie art. 455 k.c. , który stanowi, że jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było szczególnych okoliczności przemawiających za zasądzeniem odsetek od daty późniejszej, niż przyjętej przez Sąd I instancji. Z uwagi natomiast na wsteczny skutek oświadczenia o potrąceniu ( art. 499 k.c. ) powodom przysługują odsetki za opóźnienie w spełnieniu ich świadczenia, które uległo umorzeniu na skutek potrącenia, tym samym wskazać należy, iż nawet przy przyjęciu skuteczności procesowego zarzutu potrącenia strony pozwana powinna zapłacić powodom ustawowe odsetki za opóźnienie którego się dopuściła. W tym stanie rzeczy, Sąd Odwoławczy na postawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I, w ten sposób, że w pkt 1 a. zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 103 179,71 zł oraz kwotę 19 566,58 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi dla kwoty:  96 674,53 zł od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty;  19 566,58 CHF od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia zapłaty;  6 699,28 zł od dnia 9 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty, w pkt 1 b. zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 247 429,32 zł za okres od dnia 28 lipca 2021 r. do dnia 5 września 2024 r., uznając, że powodom należą się odsetki od daty wymagalności roszczenia czyli od daty wezwania banku do zapłaty w reklamacji do momentu dokonania przez powodów potrącenia oraz w pkt 1 c. oddalił w pozostałej części powództwo o zapłatę. W pozostałym zaś zakresie Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej w oparciu o treść art. 385 k.p.c. , o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku, w oparciu o dyspozycję art. 98 § 1 i 3 k.p.c. uznając, że strona pozwana winna zwrócić powodom koszty tego postępowania w pełnej wysokości, jako przegrywająca sprawę, albowiem to powodowie zmuszeni byli na skutek działań strony pozwanej dokonać potrącenia wierzytelności. Na koszty te złożyła się kwota 8 100 zł (po 4 050 zł na rzecz każdego z powodów) z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego, wyliczona stosownie do § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach za opóźnienie w zapłacie tej należności orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Jacek Saramaga ZARZĄDZENIE 1. (...) ; 2. (...) ; 3. (...)