Postanowienie Sądu Okręgowego w Gliwicach, III Cz 145/26

Sygn. akt III Cz 145/26 POSTANOWIENIE Dnia 29 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Roman Troll po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. w H. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa C. 1 Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Wierzytelności w U. przeciwko B. S. o zapłatę na skutek zażalenia powoda na rozstrzygnięcia zawarte w punktach 5. i 6. wyroku Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt I C 423/23 postanawia: oddalić zażalenie. SSO Roman Troll Sygn. akt III Cz 145/26 UZASADNIENIE Wyrokiem z 18 grudnia 2025 r. Sąd Rejonowy uchylił wyrok zaoczny z 21 kwietnia 2023 r. w całości (pkt 1.), oddalił roszczenie główne o zapłatę 14870,68 zł (pkt 2.), uwzględnił roszczenie ewentualne w części dotyczącej 6147,54 (pkt 3.) i oddalił je w pozostałym zakresie co do 2359,84 zł (pkt 4.), odstąpił od obciążenia pozwanego kosztami procesu (pkt 5.), zasądził od powoda na rzecz pozwanego 2124 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty uprawomocnienia wyroku (pkt 6.). O kosztach postępowania w punktach 5. i 6. Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 in fine k.p.c. , dokonując ich stosunkowego rozdzielenia w ten sposób, że uznał powództwo za wygrane przez powoda w 41%, a przegrane w 59% i zgodnie z takim podziałem rozstrzygnął o kosztach; o odstąpieniu od obciążania pozwanego kosztami postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Rejonowy podkreślił, że powód poniósł opłatę od pozwu (562 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (3600 zł), a koszty pozwanego stanowiła wynagrodzenie jego pełnomocnika (3600 zł) Zażalenie na postanowienia zawarte w punktach 5. i 6. powyższego wyroku wniósł powód, zarzucając mu naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez nieobciążenie pozwanego kosztami procesu i w konsekwencji naruszenie art. 98 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, a także art. 98 k.p.c. poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że zaszły przesłanki do zasądzenia zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego. Wniósł o uchylenie postanowienia zawartego w pkt. 5. wyroku oraz zmianę pkt. 6. wyroku poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego 333,53 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Wniesienie powództwa powoduje powstanie kosztów procesu niezbędnych do dochodzenia swoich praw. W przypadku rozpoznania powództwa wynikającego z roszczenia głównego i ewentualnego powstają koszty dotyczące obu z nich, gdy roszczenie ewentualne stanowiło także przedmiot orzeczenia. Obowiązek rozpoznania roszczenia ewentualnego powstaje bowiem dopiero w razie oddalenia pierwszego powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I CSK 86/07, LEX nr 453747, a także uchwałę Sądu Najwyższego 18 października 2013 r., sygn. akt III CZP 58/13, OSNC 2014/6/62, w której wskazuje się na odrębność takich roszczeń i brak podstawy do kumulacji roszczeń w trybie art. 21 k.p.c. ). Należy wyliczyć jakie koszty strony poniosły w zakresie każdego z tych roszczeń, ostatecznie w tej sprawie ich wartość jest różna, a następnie dopiero dokonać wyliczeń zgodnie z przepisami o zwrocie kosztów postępowania w zależności od tego, która strona i w jakim zakresie przegrała sprawę co do każdego z roszczeń. O tym w jakim zakresie strona wygrała powództwo decyduje to w jakim zakresie uwzględniono jej roszczenie (por. art. 100 k.p.c. ), wygranie przez stronę procesu w całości umożliwia zasądzenie na jej rzecz całości poniesionych przez nią kosztów ( art. 98 § 1 k.p.c. ). Zasadą w toku procesu jest odpowiedzialność za jego wynik, dlatego też strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (por. art. 98 § 1 k.p.c. ), wyjątek od tej zasady stanowi art. 102 k.p.c. (zasada słuszności). Rozpoznając zażalenie w tej sprawie na postanowienie o kosztach postępowania, należy zbadać czy w zaskarżonym orzeczeniu właściwie określono wysokość kosztów, które strony powinny ponieść. Dopiero wówczas można rozstrzygnąć czy zażalenie jest zasadne i ewentualnie uwzględnić je w zakresie przyznanych skarżącemu kosztów. Nie jest bowiem wykluczone, że strona odwołująca się musiałaby w istocie ponieść większą część kosztów niż zostało to od niej zasądzone zaskarżanym orzeczeniem. Sąd odwoławczy jest bowiem ograniczony zakresem zaskarżenia ( art. 378 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. ) i obowiązuje go zakaz orzekania na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie ( art. 384 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. ). W przypadku, gdy strona wnosząca o zmianę postanowienia o zwrocie kosztów procesu na jej korzyść była przez to postanowienie zobowiązana w mniejszym zakresie niż w istocie być powinna, sąd odwoławczy nie może zmienić zaskarżonego orzeczenia w taki sposób, by zasądzić od skarżącego większe koszty niż te dotychczasowe, jednocześnie też nie mogąc orzec zgodnie z żądaniem zażalenia. W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy rzeczywiście w nieprawidłowy sposób obliczył wysokość kosztów postępowania. Sąd Rejonowy wskazał, że powód poniósł opłatę od powództwa wynoszącą 562 zł, podczas gdy w istocie wynosiła ona 750 zł, z czego 562 zł zostało uiszczone w toku tego procesu /k. 8, 66/, a pozostałe 188 zł – uprzednio w toku elektronicznego postępowania upominawczego /k. 51/; dotyczy to roszczenia głównego. Nie ujął także w kosztach procesu o roszczenie główne opłaty od pełnomocnictwa po stronie powodowej (17 zł), ale w tym zakresie powód nie wykazał poniesienie takiej opłaty (do pełnomocnictwa z 3 października 2023 r., k. 314, nie dołączono opłaty od niego). Wyliczenia dotyczące tych kosztów po stronie powoda nie mają jednakże większego znaczenia dla rozpoznania zażalenia, ponieważ powód przegrał sprawę w zakresie całości roszczenia w tym zakresie dochodzonego, a zatem spoczywał na nim obowiązek zwrotu pozwanemu kosztów procesu jakie powstały w tej części postępowania ( art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. ), czyli 3600 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego. W ramach roszczenia ewentualnego powód żądał zapłaty 8507,38 zł. Powództwo to zostało uwzględnione co do 6147,54 zł, w związku z czym powód powinien ponieść koszty w ułamku, w jakim powództwo zostało oddalone, tj. w 28%. Na koszty postępowania wynikające z powództwa ewentualnego składały się wynagrodzenia pełnomocników stron – po 1800 zł, czyli łącznie 3600 zł, Sąd Rejonowy bowiem nie orzekał o kosztach sądowych w tym zakresie. Powód zatem powinien zwrócić pozwanemu 28% tej kwoty, czyli 1008 zł. Powód poniósł już 1800 zł kosztów w tej części, dlatego pozwany powinien zostać zobowiązany do zwrotu na rzecz powoda 792 zł ( art. 100 k.p.c. ). Sąd Rejonowy, wyliczając koszty postępowania podlegające zwrotowi w sprawie, połączył rozpoznanie roszczeń głównego i ewentualnego w ten sposób, że wskazał, że powód wygrał sprawę w 41%, czyli ułamku wynikającym z porównania kwoty roszczenia głównego, tj. 14870,68 zł z zasądzonym roszczeniem ewentualnym (6147,54 zł). Powinien był jednak rozpoznać osobno koszty wynikające z oddalonego w całości powództwa w zakresie roszczenia głównego i z uwzględnionego w 72% roszczenia ewentualnego. W konsekwencji Sąd Rejonowy błędnie orzekł o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz pozwanego 2124 zł. Powoda bowiem obciążał obowiązek zwrotu całości kosztów związanych z roszczeniem głównym, tj. 3600 zł oraz 28% kosztów związanych z roszczeniem ewentualnym, tj. 1008 zł. Pozwany zaś nie był zobowiązany do zwrotu żadnych kosztów w związku z roszczeniem głównym, a z roszczenia ewentualnego powinien ponieść 72% kosztów (obie strony poniosły koszty po 1800 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocników, które należało uwzględnić w rozliczeniu kosztów procesu wynikających z roszczenia ewentualnego), tj. 2592 zł, a poniósł już 1800 zł, czyli powodowi powinien zwrócić 792 zł. Powoda zatem obciążał obowiązek zwrotu 3600 zł tytułem kosztów procesu z roszczenia głównego, a pozwanego – 792 zł tytułem kosztów procesu z roszczenia ewentualnego. Różnica pomiędzy tymi kosztami z roszczenia głównego, które ma zwrócić powód, a tymi z ewentualnego, które ma zwrócić pozwany wynosi 2808 zł, na niekorzyść powoda. Z powyższych rozważań wynika, że powód w istocie powinien być zobowiązany do zwrotu pozwanemu wyższej kwoty kosztów procesu niż zasądził od niego Sąd Rejonowy. Jednakże niemożliwym jest nałożenie na niego obowiązku zapłaty w takim wymiarze przez Sąd Okręgowy na etapie postępowania będącego wynikiem złożonego przez niego zażalenia, ponieważ Sąd Okręgowy wiąże zakaz reformationis in peius . Dlatego też zarzuty zażalenia nie mogły doprowadzić do zmiany zaskarżonego orzeczenie zgodnie z kierunkiem żądania powoda. W związku z tym zażalenie musiało zostać oddalone jajo bezzasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 1 i 3 k.p.c. , należało orzec jak w sentencji. SSO Roman Troll