Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, III AUz 33/25

sygn. akt III A Uz 33/25 POSTANOWIENIE Dnia 30 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie sędziego Urszuli Iwanowskiej, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2025 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy z odwołania A. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. przy udziale Z. T. o ustalenie podstawy wymiaru składek na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2025 r., sygn. akt VI U 215/24, postanawia: oddalić zażalenie. sędzia Urszula Iwanowska UZASADNIENIE Decyzją z dnia 4 marca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia A. Z. , podlegającego ubezpieczeniom jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek Zakład (...) Z. T. , wynosi za listopad 2023 r. - 176,25 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji A. Z. wniósł o jej zmianę i stwierdzenie, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie A. Z. za okres listopad 2023 r. i kolejne okresy wynosi 435 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, zarzucając: - brak wszechstronnej i całościowej analizy stanu faktycznego sprawy, - błędną ocenę stanu faktycznego sprawy i dowolną a nie swobodą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, - brak rzeczowej argumentacji i wskazania sposobu wyliczenia podstawy wymiaru składek, - naruszenie przepisów art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , - naruszenie art. 107 k.p.a. i wskazanych w uzasadnieniu zasad postępowania, - naruszenie przepisów art. 5 k.c. oraz art. 58 § 2 i 3 k.c. poprzez przyjęcie i ustalenie zaniżonej wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia A. Z. podlegającego ubezpieczeniom jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek Zakład (...) Z. T. oraz uznanie, że umowa zlecenia z dnia 7 listopada 2023 r. narusza zasady współżycia społecznego oraz jest nieważna w rozumieniu art. 58 § 2 i 3 k.c. W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o jego oddalenie w całości. Płatnik składek - Z. T. - pismem z dnia 14 czerwca 2024 r. w pełni poparł stanowisko ubezpieczonego wskazując, że umowa zawarta z A. Z. została sporządzona przez pracownika biurowego M. C. po pierwszej rozmowie i miało to miejsce przed 30 października 2023 r. Pracownik ten w dniach 30 i 31 października 2023 r. przebywała w szpitalu i nie wiedziała o nowych ustaleniach dotyczących zawieranej umowy. Natomiast w dniu 2 listopada 2023 r. przed podjęciem pracy przedstawiono A. Z. umowę bez dokonanej zmiany stawki godzinowej, która w międzyczasie została ustalona w nowej wysokości, zleceniobiorca nie podpisał tej umowy oczekując zmiany dotyczącej wysokości stawki godzinowej, której miał dokonać pracownik biurowy. A. Z. przystąpił do wykonywania zlecenia i po 7,5 godzinach doznał wypadku przy obsłudze maszyny. Umowę miał podpisać tego samego dnia po naniesieniu poprawki dotyczącej stawki godzinowej. Dalej płatnik przyznał, że zatrudniono nowego pracownika, jednak nie obsługiwał on maszyn specjalistycznych typu krawędziarka, na której doszło do wypadku. Właściciel firmy (...) wykonywał osobiście prace, które miał wykonywać A. Z. przez okres trwania umowy zawartej na potrzeby realizacji zamówienia. W dniu 7 stycznia 2025 r. płatnik składek Z. T. zmarł. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. na podstawie przepisu art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. zawiesił postępowanie albowiem zainteresowany Z. T. zmarł. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że w myśl przywołanego przepisu sąd zwiesza postępowanie z urzędu w przypadku śmierci strony postępowania. Z powyższym orzeczeniem Sądu Okręgowego nie zgodził się A. Z. , który działając przez pełnomocnika w złożonym zażaleniu wniósł o jego uchylenie celem kontynuowania postępowania bez udziału płatnika składek, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, w tym koszty zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez błędne jego zastosowanie i zawieszenie postępowania wobec śmierci płatnika składek w sytuacji, gdy wobec treści art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej przedmiot sprawy wyklucza wejście do niniejszego postępowania następców prawnych zmarłego płatnika składek, 2. art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez błędne jego zastosowanie i zawieszenie postępowania wobec śmierci płatnika składek w sytuacji, gdy płatnik składek nie jest bezpośrednim adresatem decyzji organu rentowego, zatem nie wywiera ona bezpośredniego wpływu na jego prawa i obowiązki, 3. art. 477 11 § 1 i 2 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie płatnika składek za zainteresowanego, na którego prawa i obowiązki decyzja organu rentowego z mocy prawa wywiera bezpośredni wpływ w sytuacji, gdy decyzja ta nie kształtuje bezpośrednio jego sytuacji prawnej przez co jego udział w niniejszym postępowaniu nie jest obligatoryjny i nie wpływa na ocenę ważności postępowania, 4. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego sprawy i przyjęcie, że śmierć płatnika składek powoduje zawieszenie postępowania z urzędu, w sytuacji braku jakichkolwiek ustaleń Sądu w celu wyjaśnienia jaki wpływ zaskarżona decyzja wywiera na jego prawa i obowiązki i czy jest on pośrednio czy bezpośrednio zainteresowany w rozstrzygnięcie sprawy oraz tym samym w celu wyjaśnienia czy przysługujące mu prawa niematerialne są dziedziczne i czy udział jego następców prawnych w niniejszej sprawie jest dopuszczalny. W uzasadnieniu skarżący szczegółowo omówił podniesione zarzuty przywołując na poparcie swojego stanowiska orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Zażalenie ubezpieczonego okazało się nieuzasadnione. Zawieszenie postępowania przez Sąd Okręgowy jest prawidłową decyzją procesową. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oczywiście bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 46 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej . Obciążające zmarłego należności z tytułu składek - według stanu na dzień otwarcia spadku - przechodzą bowiem, jako obowiązek majątkowy zmarłego, a więc jako dług spadku, na spadkobierców, którzy przyjęli spadek, w granicach ich odpowiedzialności za ów dług (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, OSNP 2008/23-24/352 oraz wyrok tego Sądu z dnia 24 listopada 2009 r., II UK 118/09, LEX nr 564787). Składki mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy jako osoby zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku ( art. 922 § 1 i 3 k.c. oraz art. 1030 i nast. tego Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 § 1 i § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - jednolity tekst: Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 32 tej ustawy). Odpowiedzialność spadkobierców może być różna, jednak o tym przesądzają wyniki postępowania spadkowego, co pozostaje poza obszarem rozważań w tej sprawie. Przy tym, istotnym dla przedmiotowego rozstrzygnięcia - i nie ma tu żadnych wątpliwości - jest, że ewentualne zobowiązania płatnika względem ZUS wchodzą do masy spadkowej i stanowią długi, za które odpowiedzialni będą następcy prawni zmarłego. Zobowiązania tego rodzaju podlegają więc ogólnym zasadom dziedziczenia. W tej sytuacji nie może być mowy o umorzeniu postępowania. Jednocześnie skarżący błędnie kwalifikuje płatnika jako „zainteresowanego”, co następnie prowadzi do mylnych wniosków o konieczności umorzenia postępowania. W odpowiedzi należy wyjaśnić, że specyfiką postępowania odrębnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest dopuszczalność występowania w charakterze strony procesowej wielu podmiotów - obok ubezpieczonego ( art. 476 § 5 pkt 2 k.p.c. ) i organu rentowego także innej niż ubezpieczony osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja ( art. 477 11 § 1 k.p.c. ), oraz zainteresowanego ( art. 477 11 § 1 i 2 k.p.c. ). W doktrynie podkreśla się, że inna niż ubezpieczony osoba, której praw lub obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, jest - podobnie jak ubezpieczony - adresatem decyzji organu rentowego. Podkreślić trzeba, że w utrwalonym już orzecznictwie przyjmuje się, że różnica pomiędzy "inną osobą, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja" i "zainteresowanym" polega na tym, że "inna osoba" to podmiot niebędący osobą ubezpieczoną, lecz wskazany w decyzji organu rentowego jako ten, którego praw lub obowiązków dotyczy rozstrzygnięcie decyzji, natomiast zainteresowany to podmiot, którego prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy, a który nie został objęty treścią decyzji skierowanej bezpośrednio do innych podmiotów (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2004 r., III AUa 696/03, OSA 2005/1/4 i z dnia 3 listopada 2004 r., III AUa 358/04, Prawo Pracy 2005 Nr 4, poz. 39; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2006 r., III AUa 1559/05, LEX nr 310391 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 128/00, OSNAP 2002/15/368 czy postanowienie tego Sądu z dnia 30 września 2021 r., I UZ 8/21, LEX nr 3517534). W niniejszej sprawie adresatami zaskarżonej decyzji byli: płatnik składek Z. T. , prowadzący działalność gospodarczą pod firmą: Zakład (...) Z. T. oraz ubezpieczony A. Z. . Decyzja ta określała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie A. Z. . Była to decyzja wydana w zakresie indywidualnej sprawy osoby objętej obowiązkiem ubezpieczenia - A. Z. , jako określająca prawidłową wysokość wymiaru składek i zarazem indywidualnej sprawy płatnika składek - Z. T. , jako ustalająca prawidłowy wymiar składek. Decyzja ta dotyczyła więc stosunku prawnego między płatnikiem składek a organem rentowym, ale jednocześnie podmiotem tego stosunku był zleceniobiorca A. Z. , który pozostawał z płatnikiem składek, a także z organem rentowym, w takim stosunku prawnym, że zapadłe w procesie rozstrzygnięcie oddziałuje na jego sferę prawną w sposób bezpośredni, to jest obejmuje go skutkami powagi rzeczy osądzonej. W przypadku zatem sporu sądowego o wymiar i pobór składek między płatnikiem składek i osobą, na rzecz której płatnik ma obowiązek odprowadzenia należnych składek (będącymi adresatami decyzji) i organem rentowym, po stronie "powodowej" występuje współuczestnictwo materialne. W takim wypadku bowiem przedmiot sporu stanowią prawa i obowiązki wspólne obu tym podmiotom, związane z podstawą wymiaru składek ( art. 72 § 1 pkt 1 k.c. ). Płatnika składek i ubezpieczonego należało zatem uznać za współuczestników materialnych. Ich prawa i obowiązki w zakresie zapłaty składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne są bowiem oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej ( art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c. ). Przedmiotem sporu są prawa i obowiązki wspólne (por. postanowienia Sądu Najwyższego zapadłe w sprawach dotyczących tego samego przedmiotu sporu i płatnika: z dnia 15 lipca 2011 r., I UZ 14/11, LEX nr 1646561 i I UZ 15/11, LEX nr 1413498 oraz z dnia 26 lipca 2011 r., I UZ 20/11, niepublikowane). Obowiązek zapłaty składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne jest nie tylko obowiązkiem wspólnym płatnika i ubezpieczonego, lecz jest również oparty na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Zatem Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że ubezpieczonego i płatnika łączy współuczestnictwo materialne kwalifikowane, tj. współuczestnictwo jednolite - art. 73 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. , albowiem zapadły wyrok dotyczyć będzie wskazanych stron (płatnika oraz ubezpieczonego) niepodzielnie. Ponadto postępowanie z odwołania od decyzji organu rentowego ustalającej podleganie określonej osoby ubezpieczeniu społecznemu i określającej wymiar składek na ubezpieczenie społeczne może toczyć się tylko przy udziale ubezpieczonego i płatnika łącznie, co oznacza, że w sprawie ma miejsce także współuczestnictwo konieczne ( art. 72 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. ). Konsekwencją określenia procesowej relacji ubezpieczonego i płatnika jako współuczestnictwa materialnego, jednolitego i koniecznego musi być zawieszenie niniejszego postępowania w całości. Przyjmuje się, że w przypadku współuczestnictwa jednolitego oraz koniecznego śmierć jednego ze współuczestników powoduje zawieszenie postępowania w całości (co do współuczestnictwa koniecznego nadal aktualne pozostają orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 10 października 1964 r., III CO 53/64, OSNC 1965/6/94 oraz z dnia 13 listopada 1974 r., II CZ 195/74, OSPiKA 1976/5/94). Z natury współuczestnictwa koniecznego wynika bowiem, że sprawa kilku osób może toczyć się tylko łącznie (art. 72 § 2), nie do pomyślenia jest więc, żeby - w razie śmierci jednego ze współuczestników koniecznych - kontynuować proces bez udziału jego następców. Podnosi się ponadto, co sąd odwoławczy aprobuje, że łączne rozpoznanie sprawy z reguły leży w interesie następców prawnych zmarłego współuczestnika (Wiśniewski Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1–366, lex). Powyższe skutkuje uznaniem za niezasadne w całości zarzuty naruszenia prawa wyartykułowane w zażaleniu. Nadto należy zaznaczyć, że ubezpieczony w sytuacji zawieszenia postępowania może podjąć czynności zmierzające do jego podjęcia. Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny uznał zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe i na podstawie art. 397 § 3 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. , zażalenie ubezpieczonego oddalił. sędzia Urszula Iwanowska