Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, III AUa 88/25

sygn. akt III AUa 88/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 sierpnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie sędziego Urszuli Iwanowskiej, po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r., w S. , na posiedzeniu niejawnym, sprawy z odwołania M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o rekompensatę na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2025 r., sygn. akt VI U 1828/24, zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie. sędzia Urszula Iwanowska sygn. akt III AUa 88/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 listopada 2024 r., znak: (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił M. K. prawa do przeliczenia świadczenia wskazując, że ubezpieczona do swojego wniosku nie dołączyła żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na zmianę wysokości jej emerytury. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że decyzją z dnia 1 sierpnia 2008 r. ubezpieczonej przyznano prawo do emerytury w wieku obniżonym w oparciu o treść art. 29 ustawy emerytalnej, co jego zdaniem skutkuje brakiem prawa do ustalenia rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach i co stwierdzono już w decyzji odmownej z dnia 25 września 2023 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wniosła o jej zmianę i przyznanie jej prawa do rekompensaty w związku z przepracowaniem 15 lat w warunkach szczególnych wskazując, iż prawo do wcześniejszej emerytury nabyła po przepracowaniu 30 lat pracy, a nie z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, wobec czego decyzja odmawiająca jej prawa do rekompensaty jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości podtrzymując argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. K. , poczynając od 1 października 2024 r., prawo do rekompensaty o jakiej mowa w art. 21 ustawy z dna 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696). Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: M. K. urodziła się w dniu (...) W okresie swojej aktywności zawodowej M. K. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działalnie pól elektromagnetycznych zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia w następujących okresach zatrudnienia: - od 4 września 1972 r. do 15 września 1973 r. w (...) Akademii (...) w S. na stanowisku technika rtg, - od 16 września 1973 r. do 30 kwietnia 1977 r. w Państwowym Szpitalu (...) w S. na stanowisku technika elektroradiologii, - od 1 maja 1977 r. do 31 marca 1984 r. w Wojewódzkim Szpitalu we W. na stanowisku starszego technika elektroradiologii, - od 1 kwietnia 1984 r. do 30 września 1994 r. w Zespole Wojewódzkich Przychodni (...) we W. na stanowisku kierownika zespołu technika rtg - technika elektroradiologii, - od 1 lipca 1995 r. do 30 czerwca 1999 r. (za wyjątkiem okresu zwolnienia lekarskiego trwającego od 3 kwietnia do 31 maja 1998 r.) w Samodzielnym Publicznym Wojewódzkim Zakładzie (...) w S. na stanowisku starszego technika rtg, - od 3 października 1994 r. do 23 lipca 2007 r. w Specjalistycznym Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej nad (...) w S. na stanowisku starszego technika rtg, - od 1 marca 2002 r. do 23 lipca 2007 r. w Państwowym Szpitalu (...) w S. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku starszego technika elektroradiologii. W lipcu 2007 r. M. K. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w S. wniosek o przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury. Do wniosku dołączyła tylko część dokumentów potwierdzających, że wykonywała pracę w warunkach szczególnych. W rozpoznaniu tego wniosku, decyzją z dnia 1 sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury wcześniejszej od 1 lipca 2007 r., tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Jako podstawę prawną przyznania ubezpieczonej prawa do emerytury wskazał przepis art. 29 ustawy emerytalnej. Decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. organ rentowy, rozpoznając wniosek M. K. z dnia 20 maja 2011 r., przyznał ubezpieczonej, poczynając od 1 maja 2011 r., prawo do emerytury w wieku powszechnym. Kapitał początkowy dla M. K. został ustalony decyzją organu rentowego z dnia 28 października 2004 r. Ubezpieczona aż do roku 2023 nie ubiegała się o przyznanie rekompensaty w formie dodatku do kapitału początkowego. W dniu 8 września 2023 r. M. K. złożyła w organie rentowym wniosek ustalenie wysokości świadczenia z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Do wniosku nie dołączyła żadnych nowych dokumentów. Decyzją z 25 września 2023 r. organ rentowy odmówił M. K. prawa do rekompensaty. Ubezpieczona nie wniosła odwołania od powyższej decyzji. W dniu 25 października 2024 r. ubezpieczona złożyła w ZUS kolejny wniosek o przyznanie jej rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach na stanowisku technika elektroradiologii, przekładając wraz z wnioskiem świadectwa pracy oraz komplet świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach za cały okres zatrudnienia. Rozpoznając ów wniosek, organ rentowy wydał zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję. Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawie przepisów prawa niżej powołanych Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że stan faktyczny w niniejszej sprawie ustalił wyłącznie na podstawie dokumentów zgromadzonych na etapie postępowania administracyjnego przed organem rentowym, których autentyczność nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości tego Sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji oraz w sposób rzetelny, stąd też zostały uznane za wiarygodne. Zważywszy, iż organ rentowy nie kwestionował charakteru pracy wykonywanej przez ubezpieczoną w trakcie jej aktywności zawodowej, za niesporny sad meriti uznał również fakt legitymowania się przez M. K. ponad piętnastoletnim okresem pracy w szczególnych warunkach, tj. pracy o jakiej mowa w dziale XIV poz. 4 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (powoływana dalej jako: rozporządzenie). Następnie Sąd Okręgowy podniósł, że w niniejszym postępowaniu pod jego rozwagę poddana została ocena prawidłowości decyzji, którą organ rentowy odmówił M. K. prawa do przyznania prawa do rekompensaty, a co za tym idzie - przeliczenia świadczenia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Jednocześnie sąd meriti miał na uwadze, że w wyroku z dnia 23 września 2015 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku (w sprawie o sygn. akt III AUa 569/15) wskazał, iż ustawodawca w art. 114 ust. 1 upoważnił organ rentowy do ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. W ocenie Sądu Okręgowego wniosek ubezpieczonej, który stał się podstawą wydania zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji zawierał nowe dowody dające możliwość jego merytorycznego rozpoznania. Sąd miał na uwadze, że przy wcześniejszych postępowaniach przed organem rentowym ubezpieczona nie powoływała się bowiem na fakt wykonywania przez siebie pracy w warunkach szczególnych. Nie złożyła też wcześniej w organie rentowym kompletu dokumentów, z których wynikałoby, że pracę w warunkach szczególnych (jako technik elektroradiografii) wykonywała przez okres 15 lat. Dokumenty te dołączyła dopiero do wniosku złożonego w ZUS w październiku 2024 r., co ewidentnie stanowiło nową okoliczność, nakazującą ponowne merytoryczne zajęcie się sprawą. Przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji sad meriti wskazał, że regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegała się ubezpieczona została wprowadzona przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1696; powoływana dalej jako: ustawa). Zgodnie z art. 2 pkt 5 tej ustawy, rekompensata rozumiana jest jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Zaś w art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z kolei, stosownie do ust. 2 cytowanego wyżej art. 21, rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Sąd miał na uwadze, że wydając zaskarżoną decyzję organ rentowy, opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 21 ust. 2 cyt. ustawy, stanął na stanowisku, że spełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki negatywnej określonej w art. 21 ust. 2 ustawy pomostowej, tj. nabycie przez nią prawa do emerytury w wieku obniżonym w oparciu o art. 29 ustawy emerytalnej, musi skutkować odmową przyznania jej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organu rentowego jest błędne, a to dlatego, że w tym przypadku opieranie się wyłącznie na wykładni językowej jest nieuprawnione. Jak w każdym bowiem przypadku interpretacji wskazanego przepisu należy dokonywać przy uwzględnieniu całokształtu regulacji zawartych w danym akcie prawnym, tj. w tym konkretnym przypadku, przy uwzględnieniu treści uregulowania zawartego w art. 2 ust. 5 cyt. ustawy. W tym zakresie sąd pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2022 r., II USKP 212/21, w którego uzasadnieniu wskazano, że przepisy dotyczące przyznania prawa do rekompensaty określonej w art. 2 pkt 5, art. 21-23 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych , a zwłaszcza odmowy przyznania tej rekompensaty, zostały zredagowane w sposób uniemożliwiający zastosowanie wyłącznie wykładni językowej. Dosłowne odczytanie przepisu art. 21 ust. 2 ustawy oznaczałoby bowiem, że rekompensata nie przysługiwałaby osobie, która nabyła jakiekolwiek (każde) prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Taka wykładnia językowa pozostaje zaś w sprzeczności z wykładnią celowościową przedstawioną w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o emeryturach pomostowych (druk Sejmu VI kadencji nr 1070), z którego wynika, że rekompensata ma związek z likwidacją możliwości przechodzenia na emeryturę przez niektóre grupy zawodowe wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Kierując się wyłącznie wykładnią celowościową oraz analizą art. 2 pkt 5 i art. 23 ust. 2 ustawy, uznać zatem należy, że art. 21 ust. 2 ustawy należy interpretować w ten sposób, że rekompensata przysługuje również niektórym osobom, które nabyły prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, iż zawarty w pierwszym zdaniu art. 2 pkt 5 warunek „utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze” wynikać może z braku umiejętności ustawodawcy relewantnego rozróżnienia wcześniejszej emerytury od emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Niższy wiek emerytalny to wiek poniżej 60 roku życia dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Kontynuując sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym przewidziała dla pracowników urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( art. 32 ust. 1 ), a także dla pracowników urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli warunki nabycia prawa do emerytury spełnili do 31 grudnia 2008 r. (art. 46 tej ustawy); art. 184 wskazanej wyżej ustawy zagwarantował prawo do emerytury w wieku obniżonym także tym pracownikom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., zatrudnionym w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, którzy wymagany staż pracy osiągnęli do 1 stycznia 1999 r., choćby wiek emerytalny ukończyły także po 2008 r. Prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym jest prawem nabywanym ex lege. Natomiast prawo do wcześniejszej emerytury zostało uregulowane w przepisach art. 29 i 30 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , które przyznają je pracownikom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego określonego w art. 27 pkt 1 i złożą stosowny wniosek. Prawo do wcześniejszej emerytury związane jest z dłuższym stażem emerytalnym niż przewidziany dla emerytury powszechnej bądź uzależnione od całkowitej niezdolności do pracy. Stosownie do art. 30 ostatnio wymienionej ustawy odrębne przepisy określają zasady „wcześniejszego przechodzenia na emeryturę” dla osób, określonych w art. 27 , które są: 1) inwalidami wojennymi i wojskowymi oraz kombatantami; 2) pracownikami urzędów państwowych; 3) pracownikami samorządowymi; 4) żołnierzami zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianymi w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu; 5) nauczycielami akademickimi. W ocenie Sądu Okręgowego dosłowne odczytanie art. 2 pkt 5 ustawy w analizowanej kwestii oznaczałoby, że rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do „wcześniejszej emerytury” (a więc z art. 29 i 30 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (więc w przypadku mężczyzn - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli mają co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli mają co najmniej 25-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz zostali uznani za całkowicie niezdolnych do pracy, a ponadto pracowali przez 15 lat w szczególnych warunkach), które to osoby (dodatkowo) nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Natomiast w ocenie sądu meriti należy odrzucić językową wykładnię tych przepisów, gdyż - jak wyżej stwierdzono - w myśl art. 23 ust. 2 ustawy - rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., natomiast art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. Przy wykładni systemowej - w ocenie Sądu Najwyższego - należy uznać, że redagując art. 2 pkt 5 ustawy ustawodawca miał na myśli prawo do rekompensaty jako odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do „emerytury w obniżonym wieku emerytalnym” z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 46 i art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Wykładnia art. 21 ust. 2 ustawy prowadzi więc do konkluzji, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie art. 46 i art. 184 w związku z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy wskazał, że niespornym w niej było, iż M. K. nigdy nie nabyła prawa do emerytury w wieku obniżonym z powodu wykonywania przez nią przez minimum 15 lat pracy w szczególnych warunkach, a co za tym idzie - nie „skonsumowała” swoich praw wynikających z przepracowania 15 lat w takich warunkach. Mając na uwadze powyższe, koniecznym było uznanie, że brak jest okoliczności, które stałyby na przeszkodzie przyznaniu odwołującej się prawa do rekompensaty, wobec czego sąd w oparciu o treść art. 477 ( 14 ) § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonej M. K. , od 1 października 2024 r., prawo do rekompensaty, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r., poz. 1696). Powyższe - co oczywiste - pociągnie za sobą konieczność przeliczenia wysokości emerytury ubezpieczonej, po tym jak organ rentowy przyzna jej rekompensatę w formie dodatku do kapitału początkowego. Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodził się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu: - obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 2 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164) poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie art. 46 i 184 w związku z art. 32 ustawy emerytalnej, co skutkowało przyznaniem prawa do rekompensaty ubezpieczonej albowiem miała ona przyznana emeryturę na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej. Wskazując na powyższe apelujący wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołania w całości, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący między innymi podniósł, że podtrzymuje stanowisko, iż z uwagi na fakt, że ubezpieczona uzyskała prawo do emerytury wcześniejszej w trybie art. 29 ustawy emerytalnej, nie może mieć ona przeliczonego świadczenia z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, która to rekompensata zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest odszkodowaniem za niemożność przejścia na emeryturę wcześniejszą. W przypadku wnioskodawczyni, która uzyskał prawo do emerytury wcześniejszej taka sytuacja nie zachodzi. W ocenie apelującego Sąd Okręgowy w Szczecinie niezasadnie trzyma się wykładni, że art. 21 ust. 2 ma zastosowanie tylko wtedy, gdy ubezpieczony występuje o emeryturę za pracę w szczególnych warunkach i nabywa ją. Nie jest to właściwe, bo w przepisie chodzi już tylko o samo spełnienie warunków do emerytury za pracę w szczególnych warunkach i nie wystąpienie o jej przyznanie przez organ rentowy. Jednocześnie organ rentowy podniósł, że analogiczna sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2021 r., II USK 223/21 wskazał, iż rekompensata, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych , nie przysługuje osobie, która nabyła ex lege prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ale nie zrealizowała tego prawa wskutek niezłożenia wniosku o świadczenie. Podobnie orzeczono w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., III UK 88/17 oraz w wyroku tego Sądu z dnia 9 maja 2019 r., III UK 119/18. Apelujący ponadto wskazał, iż w przedmiocie odmowy prawa do ustalenia rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych wydał wobec ubezpieczonej formalną decyzję z dnia 25 września 2023 r., w przedmiocie której wnioskodawczyni nie wniosła odwołania do Sądu zatem jest ona prawomocna. W odpowiedzi na apelacje M. K. wniosła o jej oddalenie zgłaszając zarzut jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy organ rentowy w sprawie zakończonej prawomocną decyzją mogąc z urzędu na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej zmienić decyzję i ponownie ustalić wysokość świadczeń dla wnioskodawcy - bezpodstawnie kwestionuje należycie uzasadniony wyrok Sądu Okręgowego. W ocenie ubezpieczonej Sąd Okręgowy bardzo wnikliwie uzasadnił wyrok z dnia 15 stycznia 2025 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych wskazał zupełnie inny publikator, a mianowicie Dz. U. z 2024 r. poz. 1696. Już to wskazuje na niewłaściwą podstawę prawną apelacji. Zdaniem ubezpieczonej uszło uwadze apelującego, że Sąd Okręgowy nie powołuje się w uzasadnieniu wyroku na swoją wykładnię lecz m.in. wskazuje na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2022 r., w sprawie USKP 212/21, w którego uzasadnieniu wskazano, że przepisy dotyczące przyznania prawa do rekompensaty określonej w art. 2 pkt 5, art. 21-23 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych , a zwłaszcza odmowy przyznania tej rekompensaty, zostały zredagowane w sposób uniemożliwiający zastosowanie wyłącznie wykładni językowej. Sąd Okręgowy zasadnie wskazał, że w każdym przypadku interpretacji wskazanego przepisu należy dokonywać przy uwzględnieniu całokształtu regulacji zawartych w danym akcie prawnym, tj. w tym konkretnym przypadku, przy uwzględnieniu treści uregulowania zawartego w art. 2 ust. 5 cytowanej ustawy. Z kolei ubezpieczona podniosła, że skarżący powołuje się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2021 r., II USK 223/21, wydane w składzie jednoosobowym rok wcześniej niż powołanych wyżej wyrok Sądu Najwyższego. Postanowieniem tym Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zdaniem wnioskodawcy Sąd zasadnie w swoim uzasadnieniu pominął wskazane postanowienie, gdyż nie zostało wydane w jej sprawie. Nadto ubezpieczona z ostrożności wskazała, że organ rentowy miał prawo z urzędu na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej zmienić decyzję i ponownie ustalić wysokość świadczeń dla wnioskodawcy jednak zaniechał tego, a teraz bezpodstawnie kwestionuje należycie uzasadniony wyrok Sądu Okręgowego, co jej zdaniem jest również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Apelacja organu rentowego okazała się zasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok Sąd Okręgowego jest nietrafny z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych . Należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli posiada okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z kolei, przepis ust. 2 art. 21 cyt. ustawy stanowi, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Rekompensata zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 cyt. ustawy, stanowi rodzaj odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej (z powodu niespełnienia warunków ustawowych do nabycia tego prawa). Sąd Apelacyjny wskazuje, że z powołanych przepisów wynika, iż przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są: 1) utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę ("wcześniejszą") w związku z wygaśnięciem po 31 grudnia 2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie; 2) niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturze pomostowej; 3) legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS; 4) nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W ustalonym niespornie stanie faktycznym ubezpieczonej, urodzonej (...) , organ rentowy decyzją z dnia 1 sierpnia 2007 r. przyznał prawo do emerytury wcześniejszej w oparciu o art. 46 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Z kolei decyzją z dnia 30 czerwca 2011 r. organ, rozpoznając wniosek M. K. z dnia 20 maja 2011 r., przyznał ubezpieczonej, poczynając od 1 maja 2011 r., prawo do emerytury w wieku powszechnym. W powyższym układzie faktycznym spełnienie przez ubezpieczoną przesłanki negatywnej określonej w art. 21 ust. 2 ustawy pomostowej, tj. nabycie w 2007 r. prawa do emerytury w wieku obniżonym w oparciu o art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej, skutkowało tym, że organ odmówił przeliczenia emerytury z uwzględnieniem rekompensaty. Rekompensata, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych , przewiduje odszkodowanie za utratę przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę "wcześniejszą" w związku z wygaśnięciem po 31 grudnia 2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie. W świetle tych uregulowań wnioskodawczyni takie odszkodowanie nie przysługuje, ponieważ nie utraciła prawa do nabycia emerytury w niższym niż powszechny wiek emerytalny, a przeciwnie - takie prawo nabyła na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej. Niewłaściwe przy tym było odejście przez Sąd Okręgowy od językowej wykładni przepisu art. 21 ust. 2 ustawy pomostowej. Podkreślić należy, że zgodnie z ugruntowanymi w doktrynie i orzecznictwie poglądami, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych należy bez wątpienia stosować wykładnię językową. Powyższe zostało wielokrotnie potwierdzone w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Zgodnie z tymi poglądami prawo ubezpieczeń społecznych jest - ze swych założeń - prawem ścisłym i sformalizowanym, opartym na bezwzględnie obowiązujących normach, z wyłączeniem możliwości ich interpretowania z uwzględnieniem obowiązujących w prawie cywilnym reguł słuszności. Powoduje to konieczność ścisłego wykładania jego przepisów, a więc - co do zasady - w zgodzie z ich dosłownym brzmieniem. Przepisy regulujące system zabezpieczenia społecznego ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej. Nie powinno stosować się wykładni celowościowej, funkcjonalnej lub aksjologicznej w opozycji do wykładni językowej. Każda norma prawna z zakresu ubezpieczeń społecznych musi być wykładana ściśle, co oznacza prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., I UK 320/12, LEX nr 1308047 i z dnia 25 października 2016 r., I UK 386/15, LEX nr 2169474; czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 kwietnia 2016 r., III AUa 988/15, LEX nr 2056659). Gramatyczna wykładnia ustawowej definicji rekompensaty jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to dotyczy takich ubezpieczonych, którzy nie mogą nabyć prawa do emerytury pomostowej i którzy równocześnie utracili możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to znaczy takich ubezpieczonych, którzy nie spełnili łącznie warunków przewidzianych w art. 32, art. 46 lub art. 184 ustawy emerytalnej. Potwierdzeniem tej tezy jest wykładnia art. 2 pkt 5 dokonywana z uwzględnieniem reguł funkcjonalnych (celowościowych). Celem tego przepisu jest bowiem przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień, co oznacza, że musi dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku, ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać z dotychczasowych regulacji i nabyć prawa do emerytury w wieku niższym niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji nowych, przewidzianych ustawą o emeryturach pomostowych . Nie dotyczy to natomiast ubezpieczonych, którzy po spełnieniu wszystkich ustawowych warunków wcześniejszego przejścia na emeryturę nie zrealizowali tego uprawnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2022 r., II USK 545/21, LEX nr 3369483). Powyższe stanowisko jest nie tylko konsekwentnie prezentowane przez tutejszy Sąd Apelacyjny (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2018 r., III AUa 506/17, LEX nr 2531844), ale i wsparte jednolitym w tym zakresie orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., III UK 119/18, LEX nr 2678295; postanowienie tego Sądu z dnia 4 lipca 2019 r., III UK 341/18, LEX nr 2691568). Jak prawidłowo wskazał apelujący, z uwagi na pobieranie przez ubezpieczoną emerytury na podstawie art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej, prawo do rekompensaty ubezpieczonej nie przysługuje. Przechodząc na emeryturę w 2007 r. ubezpieczona miała 55 lat. Bez znaczenia jest fakt, czy tzw. emeryturę wcześniejszą przyznano z uwagi na staż pracy, czy też ze względu na warunki zatrudnienia. Z uwagi na treść art. 21 ust. 2 ustawy pomostowej zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że ubezpieczonej w 2007 r. przyznano emeryturę w wieku obniżonym na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Taką też emeryturę ubezpieczona pobierała. Rekompensata, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych , przewiduje odszkodowanie za utratę przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę "wcześniejszą" w związku z wygaśnięciem po 31 grudnia 2008 r. - w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. - podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie. W świetle tych uregulowań wnioskodawczyni takie odszkodowanie nie przysługuje, ponieważ nie utraciła prawa do nabycia emerytury w niższym niż powszechny wiek emerytalny. Dla wyczerpania argumentacji dodać należy, że w przedmiocie odmowy prawa do ustalenia rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych Zakład wydał decyzję z dnia 25 września 2023 r., której wnioskodawczyni nie zaskarżyła, wobec czego decyzja stała się prawomocna. Decyzja ta zawierała argumentację tożsamą z decyzją z dnia 18 listopada 2024 r. rozpatrywaną w niniejszym postępowaniu. W sprawie nie wystąpiły żadne nowe okoliczności. Dołączenie do wniosku z dnia 25 października 2024 r. kompletu świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych jest dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy prawnie obojętne. Kluczowe jest bowiem, że ubezpieczonej przyznano emeryturę w wieku obniżonym. Okoliczność, że powodem jej przyznania był staż pracy (art. 46 w zw. z art. 29 ustawy emerytalnej), nie zaś staż pracy w warunkach szczególnych, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jak już argumentowano, brzmienie art. 21 ust. 2 ustawy pomostowej jest jasne, zaś przepis należy interpretować w zgodzie z wykładnią literalną. Co za tym idzie: rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Ubezpieczona zatem, korzystająca z prawa do emerytury w wieku obniżonym na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie jest osobą pokrzywdzoną utratą możliwości przejścia na emeryturę "wcześniejszą". Z tego wynika brak podstaw tak prawnych, jak i nawet aksjologicznych, przyznania jej swoistego odszkodowania, tj. rekompensaty przewidzianej ustawą pomostową. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie (punkt I sentencji wyrok). O kosztach - w postanowieniu uzupełniającym wyrok w odpowiedzi na uzasadniony wniosek organu rentowego - Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. , zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu), przy czym Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji ( art. 108 § 1 k.p.c. ). Do celowych kosztów postępowania należy, między innymi, koszt ustanowienia zastępstwa procesowego ( art. 98 § 3 i art. 99 k.p.c. ). Zatem, skoro uwzględniono apelację organu rentowego uznać należało, że to ubezpieczona przegrała postępowanie w drugiej instancji. Wysokość tych kosztów ustalono na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 w związku § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) zasądzając, zgodnie z wnioskiem od płatnika składek oraz ubezpieczonej na rzecz organu rentowego kwoty po 270 zł. Powyższe kwoty w oparciu o art. 98 § 1 1 k.p.c. zostały przyznane wraz z należnymi ustawowymi odsetkami (punkt II). sędzia Urszula Iwanowska