Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, III AUa 422/24

Sygn. akt III AUa 422/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia SA Jolanta Hawryszko Protokolant: st. sekr. sąd. Edyta Rakowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. w S. sprawy K. Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o wydanie decyzji administracyjnej na skutek apelacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV U 250/24 oddala apelację. SSA Jolanta Hawryszko Sygn. akt III AUa 422/24 UZASADNIENIE Ubezpieczony K. Ś. u dniu 2 kwietnia 2024 r. wniósł skargę-odwołanie w związku z bezczynnością organu - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w Ł. Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, dotyczącą niewydania decyzji w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Domagał się zobowiązania organu do wydania decyzji w zakresie objętym wnioskiem. W uzasadnieniu wskazał, że złożył wniosek o przyznanie rekompensaty w dniu 30 października 2023 r. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, gdyż odwołanie nie zostało wniesione od decyzji; ewentualnie o jego oddalenie. Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2024 r. oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony, ur.(...) ,r., w dniu 29 maja 2018 r. złożył wniosek o przyznanie prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Przed organem rentowym udowodnił wówczas na dzień 1 stycznia 1999 r. następujące okresy: składkowe - 11 lat, 11 miesięcy i 12 dni; staż sumaryczny - 11 lat, 11 miesięcy i 12 dni; staż w szczególnych warunkach/charakterze - 9 lat, 6 miesięcy i 13 dni. Decyzją z 7 czerwca 2018 r. odmówiono prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, ponieważ ubezpieczony nie legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze 25 lat i okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych w wymiarze 10 lat. Decyzją z 26 czerwca 2018 r. ponownie odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. Zmieniono ustalenia dotyczące przebytego okresu składkowego i podwyższono do 12 lat, 3 miesięcy i 18 dni. Od obu decyzji zostało wniesione odwołanie. Sąd Okręgowy w Koszalinie postanowieniem z 14 września 2018 r. umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na cofnięcie odwołania przez ubezpieczonego. W dniu (...) r. ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie emerytury w wieku powszechnym w związku z ukończeniem 65 lat. We wniosku oświadczył, że posiada okresy ubezpieczenia przebyte w państwach Unii Europejskiej. Podpisał informację o przebytych okresach zagranicznych, wskazując, że w latach 2004 - 2016 (z przerwami) wykonywał pracę na rzecz greckiego pracodawcy na statkach żeglugi morskiej jako mechanik okrętowy. Załączył do akt zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach za okres od 12 lutego 2004 r. do 28 lutego 2008 r., podpisane przez greckiego pracodawcę oraz kserokopię zaświadczenia za okres od 19 kwietnia 2009 r. do 28 października 2009 r. sporządzoną w języku angielskim. ZUS decyzją z 15 lutego 2023 r. ustalił wysokość kapitału początkowego na kwotę 71.043,28 zł oraz decyzją z 16 lutego 2023 r. przyznał zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od (...) ., tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Ustalono wysokość świadczenia na kwotę 2.869,28 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że emerytura ustalona decyzją ma charakter zaliczkowy do czasu zakończenia postępowania z grecką instytucją ubezpieczeniową w zakresie potwierdzenia okresów ubezpieczenia na terenie Grecji, które mogą mieć wpływ na ponowne przeliczenie podstawy wymiaru świadczenia i jego wysokość. Uprawnienia do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zostaną rozpatrzone po uzyskaniu potwierdzenia z instytucji greckiej charakteru zatrudnienia wnioskodawcy. ZUS poinformował wnioskodawcę, pismem z 16 marca 2023r. (k.49), że został skompletowany i wysłany drogą elektroniczną do greckiej instytucji ubezpieczeniowej jego wniosek o emeryturę. Wskazano, że przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego nie określają terminu na przekazanie informacji dotyczących ubezpieczonych. Dlatego organ nie jest w stanie wskazać terminu, w jakim instytucja zagraniczna ustosunkuje się do wniosku. Pouczono, że wnioskodawca może samodzielnie zwrócić się do greckiej instytucji ubezpieczeniowej z zapytaniem o termin zakończenia postępowania. Wskazano, że taka interwencja może wpłynąć na przyspieszenie zakończenia sprawy przez grecką instytucję. Organ podał wnioskodawcy dane adresowe ww. instytucji. W dniu 10 marca 2023 r. ubezpieczony ponownie zwrócił się z wnioskiem o obliczenie wysokości świadczenia z uwzględnieniem rekompensaty w związku z pracą w warunkach szczególnych. Pismem z 23 marca 2023 r. organ poinformował, że nadal prowadzi postępowanie wyjaśniające z grecką instytucją ubezpieczeniową odnośnie zatrudnienia. Kolejnym pismem z 3 kwietnia 2023 r. ubezpieczony domagał się przyznania prawa do rekompensaty. W odpowiedzi pismem z 25 kwietnia 2023 r. (k.61) organ rentowy poinformował wnioskodawcę, że uprawnienia do rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze rozpatrzone zostanie po uzyskaniu potwierdzenia z instytucji greckiej odnośnie charakteru zatrudnienia. Poinformowano, że nadal prowadzone jest postępowanie wyjaśniające z grecką instytucją ubezpieczeniową. Umowa polsko-grecka nie określa terminu dla instytucji greckiej na przekazywanie informacji zwrotnej. Pismem wniesionym do ZUS 22 maja 2023 r. ubezpieczony poinformował organ, że kierowane przez niego pisma o przyspieszenie sprawy, nie odniosły skutku. W dniu 23 czerwca 2023 (k. 73) ZUS zwrócił się do ubezpieczonego o informację, czy na terenie Grecji były odprowadzane składki z tytułu ubezpieczenia za okresy od 12 lutego 2004 do 28 lutego 2008 i od 19 kwietnia 2009 do 28 października 2009. Ponownie wyjaśniono, że uprawnienia do rekompensaty zostaną rozpatrzone po przesłaniu oświadczenia dotyczącego opłacania składek na terenie Grecji w ww. okresach. Poinformowano, że nadal prowadzone jest postępowanie wyjaśniające z grecką instytucją ubezpieczeniową odnośnie charakteru zatrudnienia. Pismem z 19 lipca 2023 (k. 79) ubezpieczony poinformował ZUS, że nie ma wiedzy, czy zostały za wskazane okresy opłacone składki na ubezpieczenie społeczne w Grecji i nie jest w posiadaniu dokumentu, który mógłby to potwierdzić. Oświadczył, że ponownie zwrócił się do greckiej instytucji ubezpieczeniowej, ale nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Pismem z 27 września 2023 r. (k. 86) organ rentowy ponownie poinformował ubezpieczonego, że uprawnienia do rekompensaty zostaną rozpatrzone po zakończeniu postępowania wyjaśniającego z grecką instytucją ubezpieczeniową odnośnie charakteru zatrudnienia. W dniu 28 września 2023r. organ rentowy ponownie zwrócił się z monitem do greckiej instytucji ubezpieczeniowej (k. 87). Pismem z dnia 30 października 2023r. swój udział w postępowaniu administracyjnym zgłosił pełnomocnik ubezpieczonego - r. pr. W. C. . Domagał się przyznania wnioskodawcy prawa do rekompensaty wskazując, że czynienie ustaleń w zakresie dotychczas wskazanych w pismach jest zbędne, co wynika z przytoczonych w piśmie orzeczeń Sądu Najwyższego. W odpowiedzi, pismem z 30 listopada 2023 (k.96) ZUS wskazał, że ubezpieczony obecnie nie udokumentował 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wykazał natomiast greckie okresy ubezpieczenia. Na tej podstawie zostało wszczęte postępowanie z grecką instytucją ubezpieczeniową. Zagraniczne okresy mogą zostać uwzględnione do pracy w szczególnych warunkach po potwierdzeniu przez instytucję grecką okresów ubezpieczenia i po uzupełnieniu zaświadczenia od zagranicznego pracodawcy. Ponownie wskazano, że decyzja w sprawie zostanie wydana po zakończeniu postępowania z grecką instytucją ubezpieczeniową w zakresie potwierdzenia okresów ubezpieczenia na terenie Grecji. Odnotowano, że po raz kolejny wysłano ponaglenie do greckiej instytucji ubezpieczeniowej. Pismem z 5 kwietnia 2024 ZUS poinformował, że ponownie ponaglono grecką instytucję ubezpieczeniową w zakresie potwierdzenia okresów ubezpieczenia na terenie Grecji. Sąd I instancji, rozważając sprawę, powołał treść art. art. 477 9 § 4 k.p.c. oraz art. 477 14 § 3 k.p.c. w nawiązaniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2023r., II USKP 27/23). Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w działaniu organu rentowego naruszenia prawa ubezpieczonego do rozstrzygnięcia jego sprawy w formie decyzji administracyjnej. Wskazał, że ubezpieczony domaga się przyznania rekompensaty w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. Dotychczas przed organem rentowym udowodnił staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 9 lat, 6 miesięcy i 13 dni, przy czym staż do rekompensaty może być naliczany wyłącznie do dnia 31 grudnia 2008r., zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych . Zatem okresy przebyte po dniu 31 grudnia 2008 r. nie mają znaczenia dla istoty tego uprawnienia. Problem w niniejszej sprawie polega na tym, że ubezpieczony domaga się uwzględnienia okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009 r., które zostały przebyte w Grecji. Nie przedstawił dowodów na opłacenie składek, ani na to, że podlegał greckiemu ubezpieczeniu społecznemu. W tym zakresie organ rentowy nadal prowadzi postępowanie ze stroną grecką. Istotą problemu jest to, że zarówno polski organ rentowy jak i polski sąd ubezpieczeń społecznych, nie ma uprawnienia do potwierdzenia zagranicznych okresów ubezpieczenia społecznego, a realizacja tego uprawnienia jest kluczowa dla rozstrzygnięcia wniosku ubezpieczonego przed organem rentowym. Jeśli bowiem chodzi o uwzględnienie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych przebytych poza granicami kraju, muszą zostać spełnione określone w przepisach warunki. Sąd Okręgowy odwołał się do wyroków Sądu Najwyższego: z 5 marca 2003r., II UK 196/02; z 30 sierpnia 2001r., II UKN 500/00, w których wyrażony został pogląd, potwierdzony w późniejszym orzecznictwie, że okresy wykonywania pracy za granicą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie umów o pracę zawartych bezpośrednio z pracodawcami zagranicznymi, mogą być uznane za okresy zatrudnienia w rozumieniu art. 32 ust. 1-2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , pod warunkiem opłacenia składek w Polsce również na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 kwietnia 2010r., II UK 329/09 oraz z 12 marca 2010r., II UK 286/09 i z 27 kwietnia 2010r., II UK 328/09). Wyraz tej linii orzeczniczej stanowią też wyroki: z 30 sierpnia 2001r., II UKN 500/00 i z 10 października 2013r., II UK 106/13, w których Sąd Najwyższy stwierdził, że świadectwo pracy potwierdzające wykonywanie w charakterze członka załóg w warunkach szczególnych (na statkach morskich) pracy u armatorów zagranicznych, stale i w pełnym wymiarze czasu, wystawione przez jednostkę kierującą obywateli polskich do pracy za granicą, która uiszczała składki na ubezpieczenia społeczne, na zasadach i w wysokości określonej obowiązującymi w tym zakresie przepisami, daje podstawę do ustalenia tzw. faktów ubezpieczeniowych, to jest okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przypadających przed dniem 1 stycznia 2009r. i może stanowić podstawę do przyjęcia, że okresy pracy w nim podane są okresami pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze ( art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze). Sąd I instancji zgodził się z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2016r., II UK 196/15, że ustawa o emeryturach pomostowych ani ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera własnej definicji pojęcia „pracownika”. W konsekwencji, znaczenie tego pojęcia co do okresów przed 1 stycznia 2009 odczytywać należy zgodnie z treścią art. 22 k.p. - w tym także z uwzględnieniem jego §1 1 i §1 2 z których wynika, że decydujące znaczenie dla uznania istnienia stosunku pracy ma wykonywanie za wynagrodzeniem pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę - bez względu na nazwę umowy oraz że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu powyższych warunków wykonywania pracy. W konsekwencji wzajemna relacja między obowiązkiem zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia i opłacania składek ciążącym na pracodawcy (ubezpieczeniem obowiązkowym), a pracowniczym statusem ubezpieczonego występuje jedynie w prawie ubezpieczeń społecznych. Sąd Okręgowy niewątpliwie uznał, że uwzględnienie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych wykonywanych na rzecz greckiego pracodawcy, wymaga uprzedniego przesądzenia, czy za te okresy zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne w Grecji (ponieważ w Polsce za te okresy nie zostały opłacone). Przy czym utrwalony jest w orzecznictwie pogląd, że w postępowaniach mających za przedmiot podleganie ustawodawstwu właściwemu w zakresie ubezpieczeń społecznych, zarówno sąd ubezpieczeń społecznych, jak i Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozbawione są kompetencji do samodzielnej oceny stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim (przykładowo postanowienie Sądu Najwyższego z 29 kwietnia 2021r., I USK 108/21). Sąd Okręgowy podsumował, że przeniesienie sporu co do greckich okresów ubezpieczenia na etap sądowy nic zatem nie wniesie do sprawy, ponieważ sąd nie ma możliwości prawnych do oceny podlegania przez obywatela polskiego ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Zatem zasadne jest dalsze oczekiwanie na uzyskanie informacji od strony greckiej w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Grecji. Sąd orzekający podkreślił, że nawet uwzględnienie okresu służby wojskowej nie byłoby wystarczające, by wnioskodawca spełnił warunki do przyznania rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Sąd zauważył, że składając wniosek o emeryturę (wraz z rekompensatą) zainteresowany powinien dołączyć do wniosku dokumenty stwierdzające, miedzy innymi: okresy uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokość, okoliczności niezbędne do ustalenia świadczeń przysługujących z zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych, jeżeli umowy międzynarodowe, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, tak stanowią (§10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe z dnia 11 października 2011r. Dz.U z 2011r. Nr 237, poz. 1412). Zgodnie z treścią § 28 tego rozporządzenia, środkiem dowodowym w postępowaniu przed organem rentowym mogą być również kopie dokumentów, o których mowa w § 27, poświadczone za zgodność z oryginałem przez właściwe instytucje ubezpieczeniowe państw, z którymi Rzeczpospolitą Polską łączą umowy międzynarodowe w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, lub przekazane przez zagraniczną instytucję ubezpieczeniową w formie elektronicznej z wykorzystaniem systemu zapewniającego bezpieczeństwo danych. W razie powzięcia wątpliwości co do autentyczności lub prawidłowości danych otrzymanych w tej formie, organ rentowy może wystąpić do zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Bezspornie, takie dokumenty do tej pory nie zostały przekazane, co oznacza, że organ rentowy ma obowiązek oczekiwać na potwierdzenie przez grecką instytucję ds. zabezpieczenia społecznego, okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu na terenie Grecji. Nie ma zatem podstaw na obecnym etapie postępowania do wydania decyzji. Apelację od wyroku złożył ubezpieczony . Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania: 1 - art. 233 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550) przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż nie występuje bezczynność organu, gdy występuje bezczynność organu w ww. sprawie, co wynika z całokształtu akt niniejszej sprawy, 2 - art. 477(14) § 1 k.p.c. przez wadliwe oddalenie odwołania, gdy zachodziły podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji ZUS; 3 - art. 477(9) § 4 k.p.c. , art. 477 (14) § 3 k.p.c. , przez przyjęcie, iż nie występuje bezczynność organu, dotycząca niewydania decyzji w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, gdy występuje bezczynność organu w ww. sprawie, co wynika z całokształtu akt niniejszej sprawy. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez uwzględnienie odwołania złożonego przez ubezpieczoną, zobowiązanie pozwanego do wydania decyzji w zakresie objętym przedmiotowym wnioskiem. Sąd Apelacyjny rozważył sprawę i uznał, że apelacja jest niezasadna. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, argumenty ubezpieczonego nie zasługują na uwzględnienie wobec, nie tylko braku uzasadnionych podstaw, ale nade wszystko w świetle motywów orzeczenia Sądu I instancji, który wyczerpująco wskazał przyczyny, dla których zapadło zaskarżone orzeczenie, a przy tym dokonał wszechstronnej i trafnej oceny zebranego w sprawie materiału. Motywy Sądu I instancji zasługują na aprobatę i jako takie zostały uznane przez Sąd Apelacyjny za własne, tak w zakresie ustaleń, jak i oceny prawnej. Sąd Apelacyjny podkreśla, że co do istoty wywody zawarte w apelacji były już prezentowane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, zwłaszcza w treści odwołania. Wbrew przekonaniu apelującego organ nie dopuszcza się zwłoki lub naruszenia prawa do rozpoznania wniosku ubezpieczonego o przyznanie rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Ubezpieczony wniósł o uwzględnienie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych wykonywanych na rzecz greckiego pracodawcy. Wymaga to uprzedniego ustalenia, czy ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu społecznemu w Grecji i czy za te okresy zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne w Grecji. Bezsporne jest bowiem, że w Polsce składki te nie zostały opłacone. W aktualnym stanie sprawy, ubezpieczony nie udowodnił opłacania składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przed 1.01.2009 r. na terenie Grecji. Ubezpieczony przedłożył zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach za okres od 12 lutego 2004 do 28 lutego 2008, podpisane przez greckiego pracodawcę oraz kserokopię zaświadczenia wydanego przez pracodawcę za okres od 19 kwietnia 2009 do 28 października 2009, sporządzoną w języku angielskim. Są to dokumenty prywatne stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie ( art. 245 k.p.c. ). Nie stanowią natomiast dowodu rzeczywistego podlegania ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzania składek w spornych okresach na terenie Grecji. Przy czym, rację ma Sąd pierwszej instancji, że tak organ, jak i sąd pozbawione są możliwości prawnych, by ocenić podleganie przez obywatela polskiego ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Współpraca międzynarodowa instytucjonalna w tym zakresie jest określona w rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady. Od dnia 1 maja 2010 r., kwestie dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uregulowane zostały w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/04 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE Polskie wydanie specjalne Rozdział 05, Tom 05, s. 72 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie nr 883/04 lub rozporządzenie podstawowe) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/09 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/04 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L Nr 284, s. 1 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie nr 987/09 lub rozporządzenie wykonawcze). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 czerwca 2013 r. (sygn. akt II UK 333/12, OSNP 2014/3/47) nie jest dopuszczalna ocena stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim przez instytucję miejsca zamieszkania osoby wnoszącej o ustalenie właściwego ustawodawstwa. Stwierdzenia spełnienia warunków ubezpieczenia społecznego w systemie prawnym państwa wykonywania pracy podlegającym koordynacji na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/04 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE Polskie wydanie specjalne Rozdział 05, Tom 05, s. 72 ze zm.) dokonują organy właściwe do stosowania tego prawa. Podstawowym łącznikiem określającym właściwe i wyłącznie stosowane prawo w zakresie ubezpieczeń społecznych jest miejsce wykonywania pracy (por. art. 11 ust. 2 lit. a rozporządzenia (WE) nr 883/2004). To miejsce wykonywania pracy co do zasady i obligatoryjnie wyznacza właściwe ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego (zasada lex loci laboris). Wyjątek - podleganie, nadal polskiemu ubezpieczeniu społecznemu obywatela polskiego zatrudnionego za granicą - stosuje się w sytuacji krótkotrwałego wysłania przez polskiego pracodawcę (mającego w Polsce siedzibę lub przedstawicielstwo) w ramach istniejącej umowy o pracę lub jego oddelegowania do pracy na rzecz podmiotu powiązanego z pracodawcą polskim – zgodnie z art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 987/2009. Wyjątek taki w rozpoznawanej sprawie nie występował, bowiem ubezpieczony wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę zawartej bezpośrednio z pracodawcą greckim. Zasada stosowania prawodawstwa państwa wykonywania pracy jest zasadą ogólną rozporządzenia (WE) nr 883/2004. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że instytucja miejsca zamieszkania może wydać jedynie decyzję, że ustala ustawodawstwo właściwe jej państwa członkowskiego albo wydać decyzję stwierdzającą, że ustawodawstwo jej państwa nie jest właściwe. Wątpliwości występujące w niniejszej sprawie, instytucje ubezpieczeniowe polska i grecka, obowiązane są rozstrzygnąć według trybu rozwiązywania sporów wskazanego w szczególności w art. 6, 15 oraz 16 rozporządzenia nr 987/2009, które nakazują zwrócenie się - w przypadku istnienia wątpliwości bądź rozbieżności - do instytucji innego państwa członkowskiego. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych. Zastosowanie znajduje również decyzja Nr A1 Komisji Administracyjnej w sprawie ustanowienia procedury dialogu 1 koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, określenia ustawodawstwa właściwego oraz udzielania świadczeń na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 (Dz.U. UE C 106 z 24 kwietnia 2010 r.). Warto dodać, że utrwalony jest także pogląd, iż nawet w przypadku postępowania zapoczątkowanego odwołaniem od decyzji ustalającej właściwe ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego sąd i tak bada wyłącznie to, czy została zachowana właściwa procedura gwarantująca osiągnięcie celu zakładanego przez koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ma natomiast uprawnienia do badania zasadności stanowiska zajętego przez inne państwo członkowskie, zaakceptowanego przez polski organ rentowy; wyrok Sądu Najwyższego z 28kwietnia 2021 r., III USKP 49/21, Legalis nr 2658289; postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 453/19, Legalis nr 2496890). Jest tak dlatego, że po pierwsze, postępowanie to nie przewiduje arbitralnych decyzji państwa miejsca zamieszkania, wymagając wspólnego porozumienia z innym zainteresowanym państwem członkowskim, a po drugie, nawet w wypadku sporu to nie sąd jest arbitrem rozstrzygającym, jakie ustawodawstwo będzie miało zastosowanie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r., I USKP 51/21, Legalis nr 2938667; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r., I USK 223/24, LEX nr 3811323). Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 6 ust. 3 w związku z art. 16 ust. 4 in fine rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., zgodnie z którym, w przypadku, gdy zainteresowane instytucje lub władze nie osiągną porozumienia co do określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa, sprawa może zostać przedstawiona Komisji Administracyjnej przez właściwe władze, a Komisja Administracyjna stara się pogodzić rozbieżne opinie w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym przedstawiono jej sprawę (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r., I USKP 51/21, LEX nr 3520617; postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2024 r., II USK 370/23, LEX nr 3666279). Ustalone w powyższy sposób właściwe ustawodawstwo powinno być brane pod uwagę przez organy państw członkowskich. W przedmiotowej sprawie wymaga podkreślenia, że oddalenie odwołania i apelacji ubezpieczonego nie stanowi aprobaty sądu dla odroczenia wydania decyzji w bliżej nieokreślonej przyszłości. Organ jest zobowiązany, w myśl ogólnej zasady z art. 7 k.p.a. , podjąć dalej idącą inicjatywę w kontakcie z grecką instytucją niż tylko wysyłka ponagleń i monitów przez elektroniczny kanał bezpośredniej komunikacji. Zgodnie z art. 2 . Rozporządzenia nr 987/2009 z dnia 16.09.2009 r. ust. 1. Do celów rozporządzenia wykonawczego wymiana danych między władzami i instytucjami państw członkowskich a osobami objętymi rozporządzeniem podstawowym oparta jest na zasadach usługi publicznej, skuteczności, aktywnej pomocy, szybkiego dostarczania i dostępności, w tym także dostępności drogą elektroniczną, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i osób starszych; ust. 2. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych między państwami członkowskimi odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych . Organ powinien rozważyć zaangażowanie instytucji łącznikowej w Grecji lub instytucji łącznikowej w Polsce. A wobec braku reakcji, może przekazać sprawę do rozpatrzenia na poziomie Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego. Może też wystąpić o interwencję na poziomie krajowym (przez MF, MSZ, lub Stałe Przedstawicielstwo RP przy UE). Wymaga zaznaczenia, że zgodnie z Preambułą (2) Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 ściślejsza i skuteczniejsza współpraca między instytucjami zabezpieczenia społecznego jest głównym warunkiem, aby osoby objęte rozporządzeniem (WE) nr 883/2004 mogły korzystać ze swoich praw w sposób możliwie szybki i optymalny; Preambuła (7) Osoby objęte niniejszym rozporządzeniem powinny otrzymywać w odpowiednim czasie od właściwej instytucji odpowiedź na swoje wnioski. Odpowiedzi należy udzielać najpóźniej w terminach określonych w ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego danego państwa członkowskiego, w przypadku gdy takie terminy w nim obowiązują. Pożądane jest, aby te państwa członkowskie, których ustawodawstwo dotyczące zabezpieczenia społecznego nie przewiduje takich terminów, rozważyły ich przyjęcie oraz udostępnienie ich w razie potrzeby zainteresowanym. W ocenie Sądu Apelacyjnego, realizacja celu rozporządzeń koordynacyjnych wymaga aktywności od organów państw członkowskich. Zatem ZUS powinien tę aktywność podjąć w szerszym zakresie niż wysyłanie ponagleń. Wyżej przedstawiony wywód w kwestii podlegania właściwemu ustawodawstwu państwa członkowskiego prowadzi do wniosku, że aktualne organ prowadzi postępowanie i podejmuje czynności, jak też prawidłowa jest konstatacja Sądu Okręgowego co do konieczności dalszego oczekiwania na uzyskanie informacji od strony greckiej w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Grecji. Na tym etapie sprawa stanowczo nie nadaje się do definitywnego rozstrzygnięcia przez organ rentowy. Ubezpieczony domaga się uwzględnienia okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009, które zostały przebyte w Grecji. Nie przedstawił dowodów na opłacenie składek ani na to, że w ogóle podlegał greckiemu ubezpieczeniu społecznemu. Przedstawił dokumenty prywatne co do kwalifikacji zajmowanego stanowiska pracy, wystawione przez pracodawcę. Dowody te nie są jednak wystarczające dla ustalenia podlegania ubezpieczeniu społecznemu w innym państwie członkowskim. To, że pracodawca potwierdził pracę w warunkach szczególnych, może świadczyć o rzeczywistym wykonywaniu pracy danego rodzaju , lecz nie przesądza automatycznie o podleganiu ubezpieczeniom społecznym, które powinno być wykazane odrębnymi dowodami (np. E106, E104, zaświadczenie o opłacaniu składek). Wykazanie tej przesłanki jest koniecznym warunkiem zaliczenia okresu zatrudnienie w Grecji do pracy w warunkach szczególnych, przy przyjęciu, że tę pracę ubezpieczony rzeczywiście wykonywał. Do okresu pracy w szczególnych warunkach wlicza się bowiem okresy wykonywania za granicą u zagranicznych pracodawców prac wymienionych w wykazach stanowiących załączniki do rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego, jeżeli są one uznane za okresy składkowe (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2010 r., II UK 329/09). Zatem, w zakresie ustalenia powyższego, organ rentowy jest zobowiązany prowadzić postępowanie ze stroną grecką, wyczerpując bez zbędnej zwłoki wszystkie dostępne procedury. Końcowo należy podkreślić, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma charakter procesowy i nie rozstrzyga o zasadności żądania ubezpieczonego co do prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Oddalenie apelacji wynika z aktualnego stanu postępowania administracyjnego, który nie pozwala na wydanie przez organ rentowy decyzji merytorycznej. Ocena spełnienia przesłanek materialnych uprawniających do rekompensaty może zostać dokonana dopiero po zakończeniu wymiany informacji między instytucjami zabezpieczenia społecznego Polski i Grecji. Do tego czasu na organie rentowym ciąży obowiązek kontynuowania postępowania z należytą starannością, z wykorzystaniem wszystkich dostępnych instrumentów wynikających z przepisów prawa unijnego i krajowego. Z powyższych względów Sąd drugiej instancji bezzasadną apelację oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. Sędzia Jolanta Hawryszko