Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, XXI U 2364/25

Sygn. akt XXI U 2364/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 maja 2026 roku Sąd Okręgowy w Warszawie XXI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: Sędzia Krzysztof Kopciewski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2026 roku w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania J. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z dnia 01 lipca 2025 roku, znak (...) o świadczenie wspierające oddala odwołanie. UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 1 lipca 2025 r., znak (...) , po rozpoznaniu wniosku J. W. z dnia 26 czerwca 2025 r. odmówił jej przyznania prawa do świadczenia wspierającego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że przyczyną odmowy było ustalenie, iż liczba punktów potrzeby wsparcia określona w decyzji wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności nie uprawniała wnioskodawczyni do uzyskania świadczenia wspierającego. ZUS ustalił, na podstawie danych z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzeczeń o Niepełnosprawności, że decyzją z dnia 15 kwietnia 2025 r., znak (...) , WZON ustalił potrzebę wsparcia J. W. na poziomie 61 punktów, na okres od 9 lipca 2024 r. do 8 lipca 2031 r. J. W. wniosła odwołanie od ww. decyzji ZUS, zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie prawa materialnego, wskazując, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, spełnia przesłanki ustawowe, a ocena wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności została rażąco zaniżona i nie odpowiada jej rzeczywistemu stanowi zdrowia. Wobec powyższego wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia wspierającego, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy ZUS do ponownego rozpoznania. Uzasadniając odwołanie, podała, że od dzieciństwa choruje na dziecięce porażenie mózgowe, skutkujące spastycznym wzmożeniem napięcia mięśniowego kończyn oraz brakiem możliwości samodzielnego poruszania się i wykonywania podstawowych czynności życia codziennego. Podkreśliła, że wymaga stałej pomocy osób trzecich, korzysta z wózka inwalidzkiego i pomocy opiekunki oraz nie ma bliskiej rodziny mogącej zapewnić jej opiekę (odwołanie: k. 3-4 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, wskazując, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym , świadczenie to przysługuje osobie pełnoletniej posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, jeżeli potrzeba ta została określona na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności decyzją z dnia 14 kwietnia 2025 r. określił poziom potrzeby wsparcia J. W. na 61 punktów, na okres od 9 lipca 2024 r. do 8 lipca 2031 r., zatem brak było podstaw do przyznania odwołującej się świadczenia wspierającego (odpowiedź na odwołanie: k. 9-9v a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Odwołująca się J. W. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego w dniu 26 czerwca 2025 r., jako osoba z niepełnosprawnością (dowód: wniosek o świadczenie wspierające dla osoby z niepełnosprawnością: k. 1-7 a.r.). Odwołująca się posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, wydane 8 lutego 2019 r. przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. (symbole przyczyn: 10-N i 05-R) (dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 lutego 2019 r.: k. 17 a.r.; opinia członka składu ustalającego - pracownika socjalnego z dnia 3 marca 2025 r.: k. 23-24 a.r.). U odwołującej się rozpoznano dziecięce porażenie mózgowe, istniejące od urodzenia, objawiające się spastycznym wzmożeniem napięcia mięśniowego, niedowładem i szpotawością kończyn dolnych oraz zaburzeniami równowagi. Dodatkowo odwołująca się zmaga się z traumą po śmierci matki w wypadku samochodowym i korzysta z psychoterapii. Schorzenia w znacznym stopniu wpływają na zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Odwołująca się wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby z powodu znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji. Wewnątrz mieszkania korzysta z chodzika trójkołowego, a każde wyjście z domu wymaga wózka inwalidzkiego i asysty drugiej osoby. Wymaga codziennej pomocy opiekunki przy czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, pokonywaniu schodów, zakupach, odkurzaniu, wywieszaniu prania oraz niektórych czynnościach samoobsługowych (ubieranie dolnych części ciała, obcinanie paznokci). Nie korzysta z transportu publicznego (dowód: kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem: k. 5-15 a.r.; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 lutego 2019 r.: k. 17 a.s.; opinia członka składu ustalającego - fizjoterapeuty: k. 25-26 a.r.). Decyzją Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z 15 kwietnia 2025 r. ustalono poziom potrzeby wsparcia na 61 punktów w skali 0-100, na okres od 9 lipca 2024 r. do 8 lipca 2031 r. (dowód: decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z dnia 15 kwietnia 2025 r.: k. 29-30 a.r.). Na tej podstawie organ rentowy wydał w dniu 1 lipca 2025 r. decyzję, znak: (...) , odmawiając odwołującej się przyznania prawa do świadczenia wspierającego. Organ rentowy powołał się na art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym , wskazując, że ustalony dla odwołującej się poziom potrzeby wsparcia wynoszący 61 punktów nie osiąga wymaganego ustawowego progu wynoszącego 70 punktów (dowód: decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lipca 2025 r.: k. 8-9 a.r.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w tym w aktach rentowych, albowiem dokumenty te nie budziły wątpliwości stron zarówno, co do ich prawdziwości oraz zawartości merytorycznej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie J. W. nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. ), świadczenie to przysługuje osobie, która ukończyła 18. rok życia i posiada decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie 70-100 punktów w skali potrzeby wsparcia. Dla nabycia prawa do świadczenia muszą zostać łącznie spełnione następujące przesłanki: pełnoletność osoby ubiegającej się, przynależność do kręgu osób uprawnionych określonych w art. 2 ustawy, posiadanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia na poziomie 70-100 punktów oraz brak negatywnych przesłanek z art. 5 ustawy. Świadczenie wspierające jest skierowane bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością i nie służy automatycznej rekompensacie samego faktu choroby czy niepełnosprawności, lecz - zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy - częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osób o ustawowo określonym poziomie potrzeby wsparcia. Decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia ma charakter prejudycjalny dla postępowania przed ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustala samodzielnie tego poziomu, nie zastępuje wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i nie dokonuje własnej oceny punktowej stanu funkcjonalnego wnioskodawcy, lecz jedynie weryfikuje posiadanie takiej decyzji oraz wynikającą z niej liczbę punktów, co wynika z art. 23 ust. 1 ustawy. Co więcej, zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy, w postępowaniu odwoławczym od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia nie podlega kontroli sądowej decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia, a w myśl art. 30 ust. 4 ustawy, odwołanie oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tej decyzji podlega odrzuceniu. W niniejszej sprawie odwołująca się w istocie kwestionowała ocenę wojewódzkiego zespołu, wskazując na rażące zaniżenie punktacji w stosunku do jej rzeczywistego stanu zdrowia. Zarzuty tego rodzaju mogły być podnoszone wyłącznie w trybie właściwym dla kontroli decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, nie zaś w postępowaniu dotyczącym decyzji ZUS odmawiającej świadczenia. Sąd nie był więc uprawniony do samodzielnego podwyższenia punktacji z 61 punktów do poziomu co najmniej 70 punktów ani do zastąpienia decyzji wojewódzkiego zespołu własną oceną funkcjonalną odwołującej się. Skoro posiadana przez nią decyzja określała poziom potrzeby wsparcia na 61 punktów, a więc poniżej ustawowego minimum, okoliczność ta samoistnie przesądzała o braku prawa do świadczenia - co dodatkowo nie wymagało szerszych rozważań, ponieważ wynik ten nie mieścił się nawet w najniższym przedziale 70-74 punktów, przewidzianym do pełnego wdrożenia od 1 stycznia 2026 r. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdzał, że odwołująca się jest osobą z istotnymi ograniczeniami zdrowotnymi i funkcjonalnymi - posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe 8 lutego 2019 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. , z symbolami przyczyn niepełnosprawności 10-N i 05-R, z rozpoznanym dziecięcym porażeniem mózgowym objawiającym się spastycznym wzmożeniem napięcia mięśniowego, niedowładem i szpotawością kończyn dolnych oraz zaburzeniami równowagi. Wymaga ona chodzika w mieszkaniu, wózka inwalidzkiego i asysty osoby drugiej poza nim, a także pomocy przy czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, zakupach i pokonywaniu schodów. Okoliczności te nie były jednak sporne w zakresie potwierdzającym istnienie niepełnosprawności - spór dotyczył wyłącznie tego, czy odwołująca się spełnia wszystkie ustawowe przesłanki prawa do świadczenia wspierającego. Nie można przy tym utożsamiać orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia, gdyż są to odrębne rozstrzygnięcia wydawane dla innych celów i wywołujące odmienne skutki prawne. Pierwsze potwierdza jedynie status osoby z niepełnosprawnością, drugie zaś warunkuje prawo do świadczenia poprzez ustaloną w skali punktowej potrzebę wsparcia. W konsekwencji dokumentacja medyczna, kwestionariusz samooceny czy opis trudności w codziennym funkcjonowaniu mogły mieć znaczenie w postępowaniu przed organem właściwym do ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, nie mogły jednak zastąpić wymaganej przez ustawę decyzji na poziomie 70-100 punktów. Ustawodawca posłużył się tu kryterium ścisłym i mierzalnym, którego sąd nie może zastępować kryterium słusznościowym ani oceną trudnej sytuacji życiowej odwołującej się - gdyby sam znaczny stopień niepełnosprawności był wystarczający, ustawodawca nie wprowadzałby odrębnego progu punktowego. Dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja ustalająca 61 punktów, ZUS nie miał podstaw do przyznania świadczenia, a sąd - do zmiany decyzji organu rentowego. Żaden dokument w aktach nie potwierdzał, aby decyzja ta została zmieniona, uchylona lub zastąpiona nową, co wykluczało prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku samodzielnego ustalania przez sąd liczby punktów, co też byłoby sprzeczne z art. 30 ust. 3 ustawy. Nie było również podstaw do uchylenia decyzji ZUS i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż organ nie dysponował kompetencją do samodzielnego podwyższenia punktacji, a materiał sprawy nie wskazywał na błąd w odczytaniu danych z rejestru. Wobec powyższego, w zakresie, w jakim zarzuty odwołującej się zmierzały do podważenia decyzji wojewódzkiego zespołu, pozostawały one poza kognicją sądu zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy. Przyjmując jednak, że przedmiotem kontroli była decyzja ZUS odmawiająca świadczenia, brak spełnienia przesłanki punktowej prowadził do oddalenia odwołania. Na marginesie wskazać należy, że nie bez znaczenia pozostaje etapowy sposób wdrażania świadczenia wspierającego - w 2025 r. było ono dostępne co do zasady dla osób z wyższymi przedziałami punktowymi, natomiast najniższy przedział 70-77 punktów został przewidziany do pełnego wdrożenia od 1 stycznia 2026 r. Świadczenie wspierające ma więc charakter szczególny i selektywny: ustawodawca nie przyznał go wszystkim osobom posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności, lecz tylko osobom pełnoletnim, których potrzeba wsparcia została odrębną decyzją określona w ustawowym przedziale punktowym. Takie rozwiązanie pozostaje zgodne z założeniem, że świadczenie ma służyć osobom o największych lub odpowiednio wysokich trudnościach w samodzielnym funkcjonowaniu, ustalonych według jednolitej skali potrzeby wsparcia, a nie wyłącznie na podstawie rodzaju choroby lub stopnia niepełnosprawności ( G. Uścińska, Nowe rozwiązanie wspierające osoby z niepełnosprawnościami - ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, PiZS 2023/12/33-39 ). W konsekwencji zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lipca 2025 r. odpowiadała prawu, a odwołanie J. W. , jako bezzasadne, podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ( 14) § 1 k.p.c. , o czym sąd orzekł jak w sentencji wyroku.