Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, I ACa 1821/25

Sygn. akt I ACa 1821/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Protokolant: Alan Stanaszek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa B. B. i X. B. przeciwko Syndykowi masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości w O. o ustalenie na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 19 lutego 2025 r. sygn. akt I C 919/24 oddala apelację. sygn. akt I ACa 1821/25 UZASADNIENIE wyroku z dnia 24 lutego 2026 r. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej zawarta w dniu 26 listopada 2005 r. przez powodów B. B. , X. B. z (...) S.A. w R. – (...) Odziałem w V. – jest nieważna. Sąd I instancji ustalił, że pozwany Bank jest prawnym (...) S.A. z siedzibą w R. – (...) Oddział w V. . W dniu 30 września 2022 r. Bankowy Fundusz Gwarancyjny wszczął wobec (...) S.A. przymusową restrukturyzację. Sąd Rejonowy (...) w W. , Wydział XVIII Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych postanowieniem z 20 lipca 2023 r., ogłosił upadłość (...) S.A. z siedzibą w O. i wyznaczył syndyka masy upadłości. Dalej, w dniu 9 listopada 2005 r. powodowie wnioskowali do (...) S.A. o udzielenie na okres 30 lat kredytu w kwocie 60.690 zł w walucie CHF z przeznaczeniem na remont i wykończenie nieruchomości i refinansowanie kredytu konsumpcyjnego. Powodowie wskazali, że są zatrudnieni na umowach o pracę. Bank wydał pozytywną decyzję kredytową. W dniu 26 listopada 2005 r. powodowie zawarli z (...) S.A. w R. – (...) Oddziałem w V. umowę kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF. Zgodnie z umową m.in. postanowiono, że:  Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 76.209,09 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w niniejszej umowie kredytowej oraz „Regulaminie do umowy kredytu hipotecznego” zwanym dalej Regulaminem, stanowiącym integralną część umowy (§ 1 ust. 1 umowy);  Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 2 umowy);  Oznaczono cel kredytu, w tym na pokrycie części kosztów remontu nieruchomości - oznaczonego w umowie lokalu mieszkalnego;  W dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków będzie przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt wg. kursu kupna walut określanego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” – obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§2 ust.2 umowy);  Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy będzie dokonywana w złotych na rachunek pomocniczy określony w każdorazowym harmonogramie spłat kredytu (§4 ust.1 umowy);  Wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie indeksacyjnej – po jej przeliczeniu wg. kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do waluty wyrażonej w umowie – obowiązującego w dniu spłaty (§4 ust.2 umowy);  Kredytobiorcy złożyli oświadczenie, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko (§4 ust.3 umowy);  Określono oprocentowanie kredytu (§6 ust.1 umowy);  Zabezpieczeniem spłaty kredytu jest m.in. hipoteka kaucyjna na rzecz Banku w złotych polskich na oznaczonej w umowie nieruchomości (§8 umowy). W dniu podpisania umowy kredytowej kredytobiorcy nie wiedzieli ile wynosić będzie saldo kredytu wyrażone w CHF, gdyż nie mieli możliwości aby ustalić jaki kurs franka szwajcarskiego ustali bank w dniu wypłaty kredytu. O wysokości wypłaty kredytobiorca miał się dowiedzieć w dniu wypłaty. Kredytobiorca nie miał żadnego wpływu na ustalenie kursu franka szwajcarskiego dla celów realizacji umowy kredytu. W umowie kredytowej nie było żadnego ograniczenia Banku w ustalaniu kursu franka szwajcarskiego dla celów realizacji umowy kredytu, a kurs ten mógł się zmieniać nawet kilkukrotnie w ciągu dnia. Umowa została zawarta z zastosowaniem wzorca umownego przygotowanego przez bank. Nie podlegała negocjacjom. Miała charak ter adhezyjny . W dniu 11 grudnia 2007 r. powodowie zawarli z pozwanym aneks nr (...) do umowy na podstawie którego zwiększono kwotę kredytu o 30.485,00 zł tj. do kwoty 106.694,09 zł. Wraz z aneksem powodowie podpisali oświadczenie kredytobiorcy o wyborze waluty obcej, w którym przedstawiono powodom wpływ zmian oprocentowania i kursu waluty kredytu na wysokość miesięcznych rat. Jednocześnie złożyli oświadczenie, zgodnie z którym wskazali, że zostali poinformowani iż przedstawiona tabela ma charakter wyłącznie przykładowy i nie będą na jej podstawie wywodzić żadnych roszczeń wobec (...) Banku SA (...) w V. . Nadto oświadczyli, że po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym oraz ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy procentowej wnieśli o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej. Następnie aneksem nr (...) zawartym w dniu 6 września 2011 r. umożliwiono powodom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji – franku szwajcarskim. Bank wypłacił środki z kredytu w transzach. W okresie od uruchomienia kredytu do 14 marca 2023 r. powodowie spłacili 146.253,79 zł i 46,90 CHF. W dniu 27 marca 2023 r. powodowie skierowali do pozwanego przedsądowe wezwanie do zapłaty w którym domagali się zapłaty na ich rzecz kwoty 146.253,79 zł i 46,90 CHF tytułem zwrotu nienależnie uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych, opłat i prowizji w złotych polskich oraz we frankach szwajcarskich. Wezwanie ekspediowano 27 marca 2023 r. Przechodząc do analizy prawnej, w pierwszej kolejności Sąd wskazał, że wydany w sprawie wyrok ma charakter częściowy, bowiem w części dotyczącej roszczenia o zapłatę postępowanie uległo zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. – wobec wszczęcia w stosunku do pozwanego Banku postępowania upadłościowego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał zgłoszone roszczenie o ustalenie za uzasadnione, jako znajdujące oparcie w treści art. 385 1 i nast. k.c. W obszernych i wyczerpujących rozważaniach prawnych Sąd I instancji, w pierwszej kolejności przesądził, że analiza treści umowy będącej przedmiotem sporu jest umową o kredyt indeksowany kursem franka szwajcarskiego CHF. Powodom został udzielony kredyt w złotych polskich indeksowany kursem CHF zgodnie § 1 ust. 1 umowy kredytu. Dalej wskazał, że brak jest podstaw do uznania sprzeczności konstrukcji umowy kredytu odwołującej się do waluty obcej, w tym przewidującej udzielenie kredytu indeksowanego w walucie obcej, z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego . Jednocześnie ocenił, że zawarta przez powodów i poprzednika prawnego strony pozwanej umowa jest nieważna z powodu abuzywności postanowień umownych, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi regulacjami prawnymi. Abuzywność postanowień umowy wynika z nietransparentnego, blankietowego sformułowania klauzuli kursowej oraz z nieograniczonego ryzyka kursowego jakie zostało nałożone na powodów jako konsumentów – kredytobiorców w wyniku braku rzetelnego, jasnego i zrozumiałego poinformowania o istocie ryzyka kursowego. Sąd ocenił, że powodowie zawierając umowę posiadali status konsumentów w rozumieniu art. 22 1 k.c. Przesądził, że zawarte w umowie klauzule ocenione jako abuzywne nie zostały indywidualnie uzgodnione. Wskazał, iż określają one główne świadczenia stron, a jednocześnie nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Powodowie nie zostali także pouczeni o ryzyku kursowym – to w szczególności w kontekście oceny, że abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji należy dopatrywać się w braku ograniczenia ryzyka walutowego kredytobiorcy. Dalej Sąd skonkludował, iż wyeliminowanie z łączącej strony umowy abuzywnych postanowień umownych powoduje, że umowa w pozostałym zakresie nie jest możliwa do utrzymania. Powodowie złożyli natomiast świadome, wyraźne i wolne oświadczenie odmawiające utrzymania umowy w mocy, co wyłącza możliwość utrzymania spornej umowy w mocy. Podkreślił, że brak jest możliwości, by przepisy krajowe pozwalały na przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, jaka istniałaby gdyby nie było nieuczciwego postanowienia umownego. Konsekwencją stwierdzenia niedozwolonej klauzuli umownej, spełniającej wymagania art. 385 1 § 1 k.c . jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, przy czym art. 385 1 § 2 k.c . wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c. Uzasadnia to należycie stanowisko zgodnie z którym nieuczciwe postanowienia przeliczeniowe nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego . W konsekwencji, sporna umowa, jako nieważna, nie wiąże stron od samego początku. Nadto Sąd ocenił, że powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy. Od powyższego orzeczenia apelację wniósł pozwany Syndyk, zaskarżając wyrok częściowy w całości. Pozwany zarzucił| naruszenie: - art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie i unieważnienie umowy, co stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i zasadą pacta sunt servanda-, - art. 56 k.c , poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna podczas gdy art. 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawna wywołuje skutki w niej wyrażone oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Zatem zobowiązanie powinno zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna CHF; - art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń woli złożonych przez strony Umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia oświadczeń woli złożonych prze strony Umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się na dosłownym brzmieniu Umowy, bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu Umowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wyliczenia wysokości rat kredytowych przez bank; - art. 58 § 1 w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 ust.1 i 2 Prawa bankowego poprzez uznanie Umowy Kredytu za nieważną, wobec sprzeczności jej klauzul indeksacyjnych z ustawą; - art. 385 1 § 1 oraz § 3 k.c. poprzez ich niezasadne zastosowanie, co skutkowało wadliwym przyjęciem, iż kwestionowane klauzule nie były indywidualnie ustalane pomiędzy Stronami, podczas gdy Strona powodowa miała rzeczywisty wpływ na ww. klauzule; - art. 385 1 § 1 k.c. poprzez uznanie, iż sporne klauzule umowne są niejednoznaczne, sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interes Strony powodowej; - art. 385 1 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż wobec abuzywności postanowień Umowy Umowa ta nie wiąże Stron, podczas gdy nawet gdyby uznać, iż rzeczywiście Umowa zawiera postanowienia abuzywne, to powinna ona pozostać w mocy i wiązać Strony w pozostałym zakresie; - art. 355 k.p.c. w zw. z art. 199 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i brak wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na następczy brak bezwzględnych przesłanek procesowych będący czynnikiem determinującym niedopuszczalność wydania wyroku w niniejszej sprawie. W konsekwencji podniesionych zarzutów pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. – w obu przypadkach przy uwzględnieniu kosztów postępowania za obie instancje. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja pozwanego Syndyka jest bezzasadna. Chybione są zarzuty apelującego zmierzające do wykazania niedopuszczalności i procedowania w zakresie zgłoszonego roszczenia ustalającego w sytuacji ogłoszenia upadłości Banku. Zważyć należy, że będąca przedmiotem sporu umowa kredytowa jest stosunkiem prawnym złożonym, której konsekwencje nie sprowadzają się wyłącznie do wzajemnych obowiązków pieniężnych. To z tych przyczyn w sprawach o ustalenie nieważności „frankowych’ umów kredytowych orzecznictwo sądów powszechnych konsekwentnie przyjmuje istnienie interesu prawnego w ustaleniu ( art. 189 k.p.c. ) pomimo tego, że żądanie zapłaty wynikające z nieważności umowy jest roszczeniem dalej idącym. Niezależnie zatem od sporów na tle wykonania umów kredytowych, w tym o zapłatę wierzytelności, konsument ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia (nieważności) umowy, a więc interes w rozstrzygnięciu sporu likwidującego niepewność prawną w tym zakresie. Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle niebudzącego wątpliwości poglądu wynikającego z wykładni prawa unijnego, żaden przepis prawa krajowego nie może naruszać uprawnienia konsumenta do efektywnej realizacji praw konsumenckich. To wszystko w sytuacji, gdy żaden przepis prawa upadłościowego nie daje możliwości rozstrzygnięcia sporu związanego z niepewnością prawną co do istnienia stosunku prawnego konsumenta. I tak, przepisy prawa upadłościowego przewidują jedynie procedurę rozstrzygająca spór co do konkretnych wierzytelności wchodzących w skład masy upadłości, a art. 145 ustawy Prawo upadłościowe przewiduje możliwość podjęcia postępowania sądowego przeciwko syndykowi tylko w sprawie o wierzytelność nie umieszczoną na liście wierzytelności, po wyczerpaniu w/w trybu. W tym stanie rzeczy brak możliwości kontynuowania postępowania sądowego o ustalenie nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego prowadziłoby do konkluzji, iż spór taki nie mógłby zostać rozstrzygnięty tak w postępowaniu upadłościowym jak i przed sądem powszechnym – co niweczyłoby efektywną ochronę praw konsumenckich. Niezależnie od tego wskazać należy, ze spór co do dopuszczalności prowadzenia postępowania o ustalenie nieistnienia (nieważności) umowy kredytu zawartego przez konsumenta w sytuacji ogłoszenia upadłości Banku został już rozstrzygnięty, tak w orzecznictwie sądów polskich, jak i TSUE. Trafnie przyjął Sąd I instancji, ze powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy i to pomimo tego, iż przysługuje im roszczenie zapłaty z tytułu zwrotu spełnionych świadczeń. Jedynie bowiem wyrok ustalający może trwale i ostatecznie usunąć stan niepewności prawnej istniejący pomiędzy stronami. Nie może budzić wątpliwości, że o istnieniu bądź nieistnieniu wszystkich przyszłych obowiązków umownych nie można było przesądzić tylko na drodze powództwa o zapłatę. Odmiennej oceny ważności i związania umową stron, zwłaszcza na przyszłość, ale także odnośnie związania powodów szeregiem innych niż obowiązek spłaty kredytu obowiązków nie dało się definitywnie i wiążąco rozstrzygnąć za pomocą innego środka prawnego niż powództwo o ustalenie. Bezzasadne są zarzuty strony apelującej kwestionujące ocenę, iż sporna, zawarta przez strony umowa jest nieważna. Co do zasady, Sąd podziela ustalenia faktyczne dokonane w pierwszej instancji i przyjmuje je za własne. W zasadniczej swej części ustalenia te obejmują przytoczenie treści niespornych postanowień umownych oraz okoliczności dotyczących zawarcia tej umowy. Podkreślenia wymaga, iż sama treść umowy nie budzi wątpliwości, a przytoczone w tym zakresie ustalenia Sądu wprost wynikają z przedłożonych dokumentów. Także zakres udzielonych pouczeń nie budzi wątpliwości. Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumentację prawną przytoczoną przez Sąd I instancji. Podkreślenia wymaga, że rozważania prawne Sądu są wnikliwe, obszerne (zawierają kilkadziesiąt stron), pełne i w pełni prawidłowe. Nie zachodzi zatem potrzeba szczegółowego powtarzania tej argumentacji. Sąd Apelacyjny podkreśla jedynie, iż podziela ocenę, że istota abuzywności spornych postanowień umownych wyraża się w jednostronnym i arbitralnym przerzuceniu na konsumentów całości ryzyka walutowego. W rzeczywistości bowiem problem kredytów tzw. frankowych sprowadza się do tego czynnika, skutkując nieprzewidywalnością obciążeń kredytobiorców co do wysokości ich świadczeń i nieproporcjonalnym wzroście tych obciążeń w przypadku nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej. Przypomnieć zatem należy, że sporne postanowienia umowne mieściły w sobie klauzulę walutowości – przewidywały bowiem, że jakkolwiek świadczenia stron miały być płacone w walucie krajowej, to waluta obca będzie walutą rozliczeniową. W związku z tym wskazać należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. (sprawa C-776/19) stwierdził m.in., iż „wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, są objęte zakresem tego przepisu, w wypadku gdy warunki te określają istotny element charakteryzujący wspomnianą umowę” , jak też, że wykładni art. 3 ust.1 powołanej wyżej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że „warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków”. Jest oczywiste, że sporne klauzule indeksacyjne określały istotny element charakteryzujący zawartą przez strony umowę. W rzeczywistości bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron. Stanowiły jej istotę, wyróżnik, tworząc charakterystykę umowy. Nie budzi także wątpliwości, że ryzyko zmian kursowych waluty rozliczeniowej w całości zostało przerzucone na konsumenta. Oczywiście zmiany te, w zależności od kierunku zmian kursowych, mogły być korzystna bądź niekorzystne dla kontrahenta Banku. Jednak - to co istotne - ryzyko zmian niekorzystnych było nieograniczone. Tym samym, w świetle treści umowy, konsekwencje nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej obciążały wyłącznie i w całości kredytobiorcę. W szczególności w umowie brak jest zastrzeżenia, że w razie istotnej, w oznaczonych w umowie granicach, deprecjacji waluty krajowej, dalsze konsekwencje tych niekorzystnych zmian będą obciążały obie strony. W rezultacie kredytobiorcy – konsumenci zostali w sposób nieograniczony obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, w tym także takim, który nie mieścił się w przewidywalnych w dacie zawarcia umowy granicach. W tym stanie rzeczy ciężar wykazania, iż konsument został prawidłowo pouczony o istocie wskazanego ryzyka oraz, że przy pełnej świadomości tego ryzyka konsument zaakceptowałby przewidziane w umowie rozwiązanie, spoczywał na Banku. Takich okoliczności strona pozwana nie wykazała. Nie wykazała zatem, by sporne postanowienia zostały uzgodnione w następstwie indywidualnych negocjacji, w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny w pełni także podziela ocenę co do niejasności spornych postanowień. Klauzule te nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały ( art. 358 § 2 k.c. ). Zważyć należy, że dla spełnienia tego warunku nie jest wystarczająca zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13). Konsekwencją tej oceny są dalsze, przytoczone przez Sąd Okręgowy rozważania prowadzące w oczywisty sposób do konstatacji o nieważności spornej umowy. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 5 k.c. Nie sposób dopatrzeć się, które z zasad współżycia społecznego miałyby zostać naruszone poprzez uwzględnienia roszczenia powodów, w szczególności jeżeli uwzględnić, iż sama konieczność wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie wynikała z naruszenia przez Bank zasad uczciwości oraz interesów konsumentów. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. , orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd pozostawia do rozstrzygnięcia w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie ( art. 108 § 1 k.p.c. ).