Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, I ACa 790/20

Sygn. akt I ACa 790/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 lutego 2021 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Elżbieta Borowska (spr.) Sędziowie : SA Beata Wojtasiak SA Krzysztof Adamiak po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2021 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. W. przeciwko (...) w W. o zapłatę i rentę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 7 września 2020 r. sygn. akt I C 297/19 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego na rzecz powódki 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. (...) UZASADNIENIE Małoletnia A. W. , reprezentowana przez ojca K. W. , po sprecyzowaniu powództwa wnosiła o zasądzenie od (...) S.A V. (...) w W. kwot: 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 958,27 zł tytułem odszkodowania i 300 zł miesięcznie jako renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Dochodzone pozwem roszczenia wiązała z wypadkiem komunikacyjnym z 25 lipca 2018 r., którego sprawca był objęty polisą OC u pozwanego. (...) S.A V. (...) w W. wniosła o oddalenie powództwa. Nie kwestionując swojej odpowiedzialności za skutki wypadku, zanegowała roszczenie powódki co do wysokości oraz uprawnienie jej przedstawiciela ustawowego do wystąpienia z powództwem bez zgody sądu opiekuńczego. Wskazywała też, że przyznana powódce tytułem zadośćuczynienia kwota 1.200 zł jest adekwatna do wielkości doznanej przez nią krzywdy. Wyrokiem z dnia 7 września 2020 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie zasądził od pozwanego na rzecz powódki: tytułem zadośćuczynienia kwotę 50.000 zł, tytułem odszkodowania kwotę 958,27 zł, tytułem renty zwiększonych potrzeb kwotę 300 zł, płatną co miesiąc, do ostatniego dnia każdego miesiąca, począwszy od 30 kwietnia 2019 r., z zaliczeniem na poczet tego ewentualnych kwot uiszczonych przez pozwanego w wykonaniu wydanego w tej sprawie postanowienia z 7 października 2019 r. o udzieleniu zabezpieczenia; oddalił powództwo w pozostałym zakresie; nakazał ściągnąć od stron na rzecz Skarbu Państwa tytułem poniesionych tymczasowo kosztów sądowych: od powoda – z roszczeń zasądzonych w punkcie I. wyroku – kwotę 1.430,38 zł, od pozwanego – kwotę 2.904,11 zł; przyznał radcy prawnemu Ł. C. wynagrodzenie w kwocie 4.428 zł za pomoc prawną udzieloną powódce z urzędu; zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.766,65 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Orzeczenie to zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. A. W. urodziła się (...) jako dziecko w pełni zdrowe. W dniu 25 lipca 2018 r. na ul. (...) w O. doszło do najechania przez kierującego pojazdem osobowym na małoletnią powódkę i jej matkę M. B. (1) . Matka powódki w wyniku tego zdarzenia straciła przytomność. Sprawcę wypadku ukarano mandatem karnym w wysokości 350 zł i 6 punktami karnymi. Pomimo, że wezwano na miejsce wypadku karetkę pogotowia, matka zdecydowała się nie zawozić dziecka do szpitala. Następnie jednak miała trudności w uspokojeniu dziecka i w związku z tym udała się do (...) w O. , gdzie po zbadaniu dziecka, stwierdzono że nie demonstruje senności, zaburzeń równowagi, a chód określono jako prawidłowy. Badanie wykazało także bóle kręgosłupa szyjnego i piersiowego oraz stany lękowe, w związku z czym zlecono konsultację psychologiczną, neurologiczną. We wrześniu 2018 r. powódka była konsultowana w (...) w O. w Poradni Psychologicznej. Psycholog M. K. stwierdziła, że rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej, motoryki są prawidłowego do wieku rozwojowego, jednakże zaobserwowała obniżony poziom mowy czynnej w stosunku do mowy biernej. Wskazała, że poziom mowy, jaką posługuje się powódka charakterystyczny jest dla wieku 15-miesięcznego dziecka. Zalecono dalszą obserwacją i opiekę psychologiczną z powodu występowania nasilonych reakcji nawykowych tj. obgryzania paznokci i regresu mowy oraz konsultację logopedyczną. W 2019 r. rodzice powódki korzystali z prywatnych wizyt u specjalistów neurologa dziecięcego i psychologa (koszt każdej wizyty - 150 zł) oraz dokonywali zakupu leków: syropu atarax i yp. W dniu 25 lutego 2019 r. podczas konsultacji logopedycznej w (...) w O. stwierdzono, że 2,5-roczna A. charakteryzuje się niską kompetencją językową i komunikacją główną w zakresie mowy czynnej, zaburzeniami emocjonalnymi polegającymi na lęku przed osobami obcymi. Wypowiadała pojedyncze słowa i wyrażenia dźwiękonaśladowcze do komunikowania się z otoczeniem. Zaobserwowano także, że wymaga powtarzania złożonych poleceń i dzielenie je na krótsze sekwencje słuchowe i nadwrażliwość słuchową na głośne i wysokie dźwięki. Zalecono, jako niezbędną – wysokospecjalistyczną terapię psychologiczno-logopedyczną i dalszą obserwację. Zalecono również objęcie dziewczynki programem terapeutycznym Wczesnego (...) ( (...) ). Od 18 do 20 marca 2019 r. małoletnia przebywała na Oddziale (...) (...) O. , gdzie wykonano badanie tomografii komputerowej głowy oraz badanie EEG. Badania TK nie wykazały nieprawidłowości, zaś w badaniu EEG stwierdzono nieprawidłowe cechy – skrajne wrzeciona snu. Zauważono, że u dziecka występuje nadmierny, nieadekwatny do sytuacji niepokój oraz zaburzenia lękowe w ciągu dnia. W nocy i w ciągu dnia kilka razy w tygodniu obserwowano, że po wybudzeniu ze snu głośno płakała, krzyczała, trzęsła się i nie pozwala się przytulić i dotknąć. W roku szkolnym 2019/2020 małoletnia uczęszczała do (...) nr (...) w O. . W opinii z 31 października 2019 r. wychowawca P. J. stwierdziła trudności z adaptacją z nowym miejscem i rówieśnikami, otwartość dziewczynki na zabawy oraz słabo rozwiniętą mowę i ubogie słownictwo. W opinii z 5 listopada 2019 r., psycholog M. J. zauważyła problemy ze zrozumieniem kierowanych do niej poleceń oraz opieranie komunikacji na gestach lub przez działanie. W przedszkolu małoletnia wykazywała trudności z werbalizacją prostych przedmiotów znajdujących się na obrazkach, a jej wypowiedzi składały się z pojedynczych wyrazów. Na pytania odpowiadała ruchem głowy oraz prostym gestem. Ogólny stan funkcjonowania małoletniej nie odbiegał od normy, a tempo jej pracy charakteryzowało się zmiennością z tendencją do spowolnienia. Przy wykonywaniu zadań wymagała pomocy, popełniała błędy przy wskazywaniu części ciała i kolorów. Po kilku tygodniach uczęszczania do przedszkola, zauważono większą chęć nawiązywania kontaktu z rówieśnikami. Dziewczynka chętnie bawiła się samodzielnie, ale również dołączała do zabawy innych. A. S. logopeda z (...) nr (...) stwierdziła nieprawidłowo rozwinięty aparat mowy dziewczynki, w tym nieprawidłowo motorykę języka i warg i obniżoną sprawność narządów artykulacyjnych. W czasie mowy występowały liczne opuszczenia głosek oraz części wyrazu. Dziewczynka została objęta terapią logopedyczną i dalszą obserwacją psychologiczną. W opinii neurologopedycznej przez biegłą sądową A. R. , stwierdzono prawidłową budowę aparatu artykulacyjnego przy jednoczesnym niewielkim obniżeniu jego sprawności, słabe skupienie uwagi dziewczynki i potrzeby dłuższego okresu adaptacji do nawiązywania kontaktu werbalnego z osobą trzecią. Zauważono nadwrażliwość słuchową na dźwięki wysokie. U powódki stwierdziła słabo rozwiniętą mowę z ubogim słownictwem oraz dysfazję funkcji języka z współwystępującym opóźnionym rozwojem mowy, na który wpłynąć mógł wypadek, któremu ulegała małoletnia. Zdaniem biegłej zaburzenia mowy mają bezpośredni i negatywny wpływ na rozwój emocjonalny dziecka oraz sposób jej funkcjonowania w środowisku. Przy intensywnej i dostosowanej do deficytów małoletniej terapii neurologopedycznej istnieją duże szanse na powrót do prawidłowego funkcjonowania. Zalecany wymiar terapii to minimum 2 razy w tygodniu. W wyniku przeprowadzonego postępowania likwidacyjnego, pozwy ubezpieczyciel wypłacił powódce zadośćuczynienie w wysokości 1.200 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w znacznej części. Odnosząc się do zarzutu braku legitymacji ojca powódki do wytoczenia w jej imieniu powództwa, wskazał że zgodnie z art. 101 § 3 k.r.o. rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać jedynie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Czynność procesowa w postaci wytoczenia powództwa, co do zasady zmierza zaś do przysporzenia bądź zachowania przysługującego małoletniemu roszczenia, a zatem nie stanowi czynności przekraczającej zwykły zarząd. Przechodząc do oceny żądań pozwu, zwrócił uwagę, że z niekwestionowanej przez strony opinii biegłej sądowej z zakresu neurologopedii i logopedii A. R. , której wnioski były zbieżne z dowodami z dokumentów prywatnych, w tym opinii sporządzonych przez nauczycieli i specjalistów z (...) nr (...) w O. , jednoznacznie wynikało, że to skutkiem wypadku, któremu uległa małoletni A. W. były obrażenia w sferze emocjonalnego i werbalnego rozwoju, objawiającego się w szczególności trudnościach w komunikowaniu się. Ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienie za doznane krzywdy ( art. 445 § 1 k.c. ), Sąd podkreślił, że w wyniku obrażeń fizycznych i psychicznych doznanych w wypadku, aktualnie małoletnia powódka zmaga się z trudnościami rzutującymi na jej ogólny rozwój powódki, a związanymi z trudnościami w wyrażeniu swoich potrzeb, komunikowaniu się, adaptacją do otoczenia, a także wyrażających się agresją, strachem i lękiem. Biegła A. R. zauważyła, że komunikacja językowa dziewczynki ograniczona została do wyrażania pojedynczych słów lub ich zastępowania za pomocą gestów czy ruchem głowy lub wykorzystywań wyrażeń dźwiękonaśladowczych, a nadto występują u niej zaburzenia emocjonalne w postaci zaburzeń zachowania oraz dysfazję rozwojową w obszarze funkcji językowych i komunikacji werbalnej. Sąd doszedł przy tym do wniosku, że skoro nie było innego czynnika stresującego, to niewątpliwie wypadek komunikacyjny był takim stresorem, który spowodował spowolnienie rozwojowe dziewczynki. Nadmienił przy tym, że niemalże po wypadku zauważono u powódki konieczność wsparcia specjalistycznego, w tym psychologicznego i intensywnej terapii logopedycznej. Obecnie zaś powódka wymaga intensywnej terapii specjalistycznej, logopedycznej i psychologicznej. Praca nad prawidłowością wymowy rzutować będzie na dalszym etapie edukacji małoletniej, przy wyborze szkoły, zawodu. Braki, których nie uzupełni, nie wyćwiczy teraz będą jej towarzyszyć przez całe życie. Z tych wszystkich względów ustalił, że powódce należy się dodatkowe zadośćuczynienie w wysokości 50.000 zł, przy uwzględnieniu dotąd wypłaconej z tego tytułu kwoty 1.200 zł. Jako zasadne ocenił także żądanie zasądzenia odszkodowania z tytułu poniesionych przez powódkę wydatków związanych z leczeniem w kwocie 958,27 zł ( art. 444 § 1 zd. 1 k.c. ) Sąd uznał, że na częściowe uwzględnienie zasługiwało również żądanie zasądzenia renty z tytułu zwiększonych potrzeb wynikających przede wszystkim z konieczności wdrożenia wzmożonej terapii specjalistycznej ( art. 444 § 2 k.c. ). Wskazał, że konsekwencje doznanego uszczerbku to między innymi zaburzony rozwój mowy i rozwój emocjonalny. Koszt niezbędnej terapii mającej przywrócić sprawność mowy aparatu artykulacyjnego to 150 zł, przy czym z zaleceń biegłej wynika, że wymagane są spotkania dwa razy w tygodniu (2 x 150 zł = 300 zł). O odsetkach od zasądzonych świadczeń orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. O kosztach sądowych postanowił na podstawie art. 113 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nakazując ściągnięcie ich w nieuiszczonym zakresie w takim stosunku od każdej ze stron, w jakim przegrała ona proces (powódka 33%, pozwany 67%). W takim samym stosunku dokonał stosunkowego rozdzielenia pomiędzy stronami kosztów procesu. Pozwana zaskarżyła ten wyrok w części, ti. w pkt I co do kwoty 25.000 zł zadośćuczynienia oraz w jakiej wyrok nie ogranicza czasowego obowiązku wypłaty renty, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie : 1. art. 445 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że ubezpieczyciel zobowiązany jest do wypłaty zadośćuczynienia w zakresie przekraczającym odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę; 2. art. 446 § 2 k.c. przez błędne uznanie, że czas w jakim pozwany obowiązany jest wypłacać powódce rentę nie powinien zostać ograniczony do daty zakończenia terapii mającej przywrócić sprawność mowy aparatu artykulacyjnego; 3. art. 6 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. przez uznanie, że powódka udowodniła, że na skutek zdarzenia z 25 lipca 2018 r. doznała krzywdy w rozmiarze uzasadniającym wysokość zasądzonego zadośćuczynienia; 4. art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, zwłaszcza: - zeznań przedstawicieli ustawowych powódki i uznanie, iż podane przez nich okoliczności stanowią wyłączną podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia w tak rażąco wygórowanej wysokości. - dokumentacji medycznej powódki poprzez uznanie, że wszystkie dolegliwości mają bezpośredni i wyłączny związek ze zdarzeniem z dnia 25 lipca 2018 r., - opinii biegłej sądowej z zakresu neurologopedii poprzez uznanie, że przedmiotem opinii są zawarte w tej opinii dane z akt sprawy a nie wnioski zawarte w opinii biegłej z zakresu neurologopedii. 5. art. 259 pkt 3 k.p.c. przez dopuszczenie materiału dowodowego w postaci zeznań świadka matki powódki M. B. (2) . Wnosiła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części, albo jego uchylenie w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje. Apelacja jest bezzasadna. Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Ustalenia te, jako mające oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, który został oceniony zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 233 § 1 k.p.c. , w uzasadnieniu odpowiadającym kryteriom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. , Sąd Apelacyjny w całości podziela i przyjmuje za własne. Również dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia prawa materialnego nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego. Wbrew zarzutowi apelacji Sąd Instancji prawidłowo przyjął, iż wypadek komunikacyjny z dnia 25 lipca 2018 r. mógł wpłynąć na zakłócenie rozwoju małoletniej powódki. Stan zdrowia dziecka został opisany w opinii biegłej z dziedziny neurologopedii, jak i w dokumentacji medycznej, zaświadczeniach lekarskich jak i obserwacji z przedszkola oraz w zeznaniach świadków. Nie jest prawdą twierdzenie apelacji, iż biegła uznała, iż jedynie stwierdzona dysfazja rozwojowa w obszarze funkcji językowych i komunikacji werbalnej jest następstwem wypadku. Biegła użyła sformułowania w „szczególności”, co nie oznacza, że inne objawy zaburzenia rozwoju emocjonalnego opisane w przytoczonej przez biegłą w opinii dokumentacji medycznej, nie występują. Trudno też oczekiwać, jak zdawałoby się uważa skarżący, iż związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem szkodzącym a pogorszeniem stanu zdrowia poszkodowanej, zostanie wykazany w sposób pewny ( art. 361 § 1 k.c. ). Podobnie jak w tzw. procesach medycznych, wystarczające jest wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia takiego związku. Na powstanie szkody ma lub może mieć wpływ wiele czynników i należy tylko ustalić, w jakim stopniu prawdopodobieństwa wobec innych czynników, pozostaje zachowanie sprawcy. Wystarczającym jest posłużenie się tzw. dowodem prima facie, opartym na konstrukcji domniemań faktycznych ( art. 231 k.p.c. ), który zwalnia stronę ponoszącą ciężar dowodu od żmudnego wykazania wszystkich etapów związku przyczynowego między pierwotnym zdarzeniem sprawczym, a szkodą. Wniosek biegłej o istnieniu związku pomiędzy obecnym stanem zdrowia powódki, a wypadkiem, ma też odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym, szczegółowo przeanalizowanym przez Sąd I instancji, z którego wynika, że przed 25 lipca 2018 r, u powódki nie występowały stwierdzono po wypadku komunikacyjnym zaburzenia rozwoju. Nie powtarzając wszystkich ustaleń Sądu I instancji w tym zakresie, podkreślić należy, iż małoletnia powódka była badana już w dniu następnym po wypadku – 26.07.2018 r. przez lekarza rodzinnego, który zauważył u niej stany lękowe, a następnie skierował ją do Poradni Psychologicznej i Neurologicznej. W wyniku podjętej diagnostyki rozpoznano u powódki – stan po wypadku komunikacyjnym, obniżony poziom mowy czynnej w stosunku do mowy biernej, ostrą reakcję na stres (zaświadczenie z (...) w O. w Poradni Psychologicznej z dnia 5.09.2018 r.). Nie jest więc trafny zarzut apelacji, iż Sąd I instancji ustalając rozmiar doznanego przez powódkę uszczerbku na zdrowiu, oparł się jedynie na zeznaniach jej przedstawicielki ustawowej. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu obrazy prawa procesowego – art. 259 pkt 3 k.p.c. poprzez przesłuchanie matki powódki – przedstawicielki ustawowej w charakterze świadka, co do zasady przyjąć należy, że błędne przesłuchanie przedstawiciela ustawowego w charakterze świadka stanowi uchybienie procesowe, które może mieć wpływ na wynik sprawy i może stanowić zarzut apelacyjny. Pozwany nie złożył jednak wniosku o wpisanie zastrzeżenia do protokołu na podstawie art. 162 k.p.c. Nadto pozostały materiał dowodowy jest wystarczający do poczynienia istotnych ustaleń w sprawie, w tym ustaleń dotyczących wysokości żądanych przez powódkę roszczeń. Pozwalają na to przede wszystkim dowody w postaci dokumentacji medycznej, w której opisany został szczegółowo stan zdrowia dziecka po wypadku z dnia 25.07.2018 r. wskazujący na jego skutek w postaci zaburzeń rozwoju powódki, jak też dowody ze źródeł osobowych – zeznania świadków. Dlatego też Sąd Apelacyjny nie podziela zarzutu apelacji, iż w stanie faktycznym ustalonym prawidłowo przez Sąd I instancji, zasądzone na rzecz powódki zadośćuczynienie w kwocie 50.000 zł, należy uznać za rażąco wygórowane. Tym samym nie można uznać za trafny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i art. 445 § 1 k.c. Również bezzasadny był zarzut apelacji dotyczący obrazy art. 446 § 2 zd.1 k.c. , gdyż nie do dotyczy on roszczenia o rentę. O rencie, jako jednemu ze sposobów wyrównania szkody na osobie stanowi art. 444 § 2 k.c. Czas trwania renty nie musi być z góry określony, chyba że można określić termin ustania następstw doznanej szkody. W późniejszym okresie okoliczności wpływające na zmianę wysokości renty powinny być uwzględniane na podstawie art. 907 § 2 k.c. Jedną z podstaw do zasądzenia renty jest stwierdzenie, że zwiększyły się potrzeby poszkodowanego, co miało miejsce w przypadku powódki. Renta obejmuje wydatki związane z terapią neurologopedyczną mającą przywrócić sprawność mowy aparatu artykulacyjnego. Zdaniem biegłej przy intensywnej (dwa razy w tygodniu) i dostosowanej do deficytów małoletniej terapii neurologopedycznej, istnieją duże szanse na powrót do prawidłowego funkcjonowania. Czasu tego biegła nie określiła, a terapia nadal trwa (zaświadczenie z dnia 01.02.2021r.). Zatem zarzut apelacji domagający się zasądzenia renty w określonym odcinku czasowym, nie mógł być uwzględniony. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego postanowiono w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. (...)