Postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie, II Ca 590/26

Sygn. akt II Ca 590/26 POSTANOWIENIE Dnia 25 maja 2026 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. do SO Urszula Persak po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2026 roku w Szczecinie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. o wznowienie postępowania w sprawie z wniosku A. G. i I. G. przy udziale M. W. o ustanowienie służebności zakończonej prawomocnym postanowieniem z dnia 29 listopada 2021 roku wydanym przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w postępowaniu apelacyjnym pod sygnaturą akt II Ca 859/21 postanowił: odrzucić skargę. Sędzia Urszula Persak Sygn. akt II Ca 590/26 UZASADNIENIE Pismem z dnia 30 marca 2026 roku, uzupełnionym pismem z dnia 14 maja 2026r., wnioskodawca M. W. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie w postępowaniu apelacyjnym z dnia 29 listopada 2021 roku pod sygnaturą akt II Ca 859/21. Wniósł o wznowienie postępowania w całości, uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy jednoczesnym obciążeniu powodów kosztami postępowania. Skarżący wniósł nadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania za wszystkie instancje. W uzasadnieniu skargi M. W. wskazał, iż podstawę wznowienia postępowania stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025r., sygn. akt P 10/16, w którym Trybunał orzekł, że przepisy pozwalające na darmowe i przymusowe obciążanie prywatnych gruntów urządzeniami przesyłowymi (w tym przykanalikami) naruszają art. 21 i 64 Konstytucji RP . Orzeczenie w sprawie II Ca 859/21 oparto na niekonstytucyjnym założeniu, że powód może korzystać z jego własności bez odpłatności i bez tytułu prawnego. W piśmie z dnia 14 maja 2026r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący wskazał, iż opiera swą skargę o treść art. 401 ( 1 ) k.p.c. , który stanowi, że można żądać wznowienia, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , na podstawie którego wydano orzeczenie. Skarżący wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025r., sygn. akt P 16/10 jednoznacznie orzekł, iż interpretacja i stosowanie tych przepisów wprost narusza art. 21 i 64 Konstytucji RP , gwarantujące bezwzględną ochronę prawa własności. Wyrok ten usunął z obrotu prawnego możliwość sankcjonowania bezumownego i darmowego korzystania z cudzych własności. Zaskarżone postanowienie w sprawie II Ca 859/21 oparto w całości na tym niekonstytucyjnym założeniu, czym skarżącego skrzywdzono. Zmieniło ono prawidłowy i sprawiedliwy wyrok Sąd Rejonowego. Skarżący wskazał, iż skarga została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu, bowiem przed upływem trzech miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025r. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania podlegała odrzuceniu. Skarżący M. W. jako podstawę skargi o wznowienie postępowania wskazał formalnie przepis art. 401 ( 1) k.p.c. Zgodnie z jego treścią można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Faktycznie zaś skarga został oparta o fakt wydania w dniu 2 grudnia 2025r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. P 10/16. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych ( art. 365 § 1 k.p.c. ). Przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego orzeczenia muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle. Skarga o wznowienie postępowania stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia służący wzruszeniu prawomocnego orzeczenia. Nie ma ona charakteru środka kontroli prawidłowości wydanego przez sąd orzeczenia, lecz stanowi jedynie procesową instytucję umożliwiającą ponowne rozpoznanie sprawy z przyczyn skonkretyzowanych w ustawie, realizuje zadania „reparacyjne” ( tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2010 roku, sygn. III CZ 67/09 i z dnia 21 marca 2014 roku, sygn. IV CZ 9/14). Wobec powyższego, przed przystąpieniem do merytorycznego badania zasadności skargi, konieczne jest uprzednie ustalenie, czy została wniesiona w ustawowym terminie, czy jest dopuszczalna, nadto czy została oparta na ustawowej podstawie. Stosownie bowiem do treści art. 410 § 1 k.p.c. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. Wystąpienie którejkolwiek z wymienionych wyżej przeszkód obliguje sąd do odrzucenia skargi. Podstawy wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym rozstrzygnięciem zostały enumeratywnie wymienione w przepisach art. 401 - 404 k.p.c. Merytoryczne rozpoznanie skargi jest możliwe wyłącznie po ustaleniu, że wywiedziona skarga jest oparta na ustawowej podstawie prawnej, jako że w przeciwnym wypadku podlega ona odrzuceniu, przy czym to na skarżącym spoczywa ciężar wskazania podstawy prawnej skargi ( art. 409 k.p.c. ). Jednocześnie przyjmuje się, że skarga o wznowienie postępowania nie opiera się na ustawowej podstawie w rozumieniu art. 410 § 1 k.p.c. zarówno wtedy, gdy przytoczona w niej podstawa nie odpowiada wzorcowi którejkolwiek z podstaw wznowienia, jak i wówczas, gdy podstawa ta odpowiada wprawdzie temu wzorcowi, lecz w rzeczywistości nie wystąpiła ( vide postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012 roku, sygn. I CZ 44/12 oraz z dnia 28 lutego 2014 roku, sygn. IV CZ 126/13). Zgodnie z treścią art. 401 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Zgodnie z art. 401 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Z kolei stosownie do dyspozycji art. 403 k.p.c. można żądać wznowienia na tej podstawie, że: 1) wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 2) wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa (§ 1). Można również żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu ( art. 403 § 2 k.p.c. ). Można wreszcie żądać wznowienia, jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące postępowania w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, uchylone lub zmienione zgodnie z art. 416 1 ( art. 403 § 4 k.p.c. ). W niniejszej sprawie skarżący powoływał się na przesłankę określoną w art. 401 1 k.p.c. i z formalnego punktu widzenia podstawa ta jest prawidłowa. Wskazać jednakże należy, iż zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego samo formalne powołanie się na ustawową przesłankę nie jest wystarczające, bowiem koniecznym jest, by faktycznie ona wstąpiła. Zgodnie z art. 410 § 1 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kontrola skargi obejmuje badanie, czy skarga została oparta na ustawowych podstawach wznowienia wskazanych w art. 401, art. 401 1 i art. 403 k.p.c. oraz czy powołana w skardze podstawa wznowienia rzeczywiście zachodzi. W wyniku przeprowadzenia tej kontroli skarga o wznowienie postępowania ulega więc odrzuceniu nie tylko wtedy, gdy została ona oparta na innej podstawie wznowienia niż wskazana w ustawie, lecz także wtedy, gdy podstawa wznowienia sformułowana w sposób odpowiadający ustawie w rzeczywistości nie występuje (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I Cz 44/12, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67 z dnia 15 czerwca 2005 r., IV CZ 50/05, z dnia7 lipca 2005 r., IV CO 6/05, z dnia 14 grudnia 2006 r., I CZ 103/06, z dnia 30 maja2007 r., I CZ 40/7, z dnia 10 lipca 2008 r., III CZ 28/08). Sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401-404 k.p.c. nie oznacza zatem oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że wskazywana podstawa nie zachodzi. W przedmiotowej sprawie skarżąca w uzasadnieniu skargi zwrócił uwagę na fakt, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, którego fakt wydania stanowi podstawę skargi, nie zostało opublikowane. Zgodnie z treścią art. 401 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Wobec powyższego należało ustalić, czy sam fakt wydania w rozumienia podpisania i ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest wystarczające do przyjęcie, iż wydane orzeczenie obowiązuje. Zgodnie z treścią art. 188 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Kwietnia 1997r. Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach: 1) zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją , 2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, 3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją , ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami, 4) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych, 5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1. Art. 190 Konstytucji stanowi, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (ust.1), wskazując jednakże w ust. 2, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" (ust.2) Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów (ust. 3). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją , umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (ust. 4). Art. 190 ust. 3 Konstytucji wprost określa moment czasowego wejścia w życie orzeczeń Trybunału. Zgodnie z jego treścią orzeczenia wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, przy czym – uwzględniając kontekst i systematykę uregulowań konstytucyjnych – nie budzi wątpliwości, że chodzi tu o ogłoszenie w organie urzędowym, nie zaś (także wywołujące skutki m.in. w sferze obalenia domniemania zgodności kontrolowanych norm prawnych) ogłoszenie publiczne danego judykatu. Należy wskazać, iż utrata mocy obowiązującej przepisu powiązana jest z ogłoszeniem orzeczenia TK w organie urzędowym. Przy tym obowiązek ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma rangę konstytucyjną. Również wejście w życie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego powiązane jest z ich ogłoszeniem w dzienniku urzędowym. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wchodzą bowiem w życie co do zasady z dniem ogłoszenia. Jest to jednocześnie najwcześniejszy moment, w którym orzeczenia mogą wejść w życie. Trybunał Konstytucyjny może bowiem – w szczególnych wypadkach - określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. Ogłaszanie orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny reguluje także Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zgodne z treścią art. 112 ustawy orzeczenie sporządzone w formie pisemnej ogłasza się uczestnikom postępowania. W czasie publicznego ogłaszania wyroku wszyscy obecni na sali rozpraw, z wyjątkiem składu orzekającego, stoją. W ustnym uzasadnieniu orzeczenia przewodniczący składu orzekającego lub sędzia sprawozdawca podaje zasadnicze motywy orzeczenia oraz informuje o złożeniu zdań odrębnych. Sędzia Trybunału, który zgłosił zdanie odrębne, przedstawia jego zasadnicze motywy. Stosowanie do treści art. 113 Ustawy orzeczenia ogłoszone w sposób określony w art. 112 doręcza się uczestnikom postępowania niezwłocznie po sporządzeniu uzasadnienia. Przepis art. 112 Ustawy reguluje ogłoszenie orzeczeń w rozumieniu podania do publicznej wiadomości poprzez ogłoszenie sentencji orzeczenia oraz podanie ustnych motywów rozstrzygnięcia. Ogłoszenie orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji reguluje z kolei art. 114 Ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zgodnie z jego treścią orzeczenia ogłasza się w odpowiednim dzienniku urzędowym na zasadach i w trybie określonych w Konstytucji oraz ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461). Reasumując, należy odróżnić ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w trybie art. 112 Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym od ogłoszenie w rozumieniu art. 114 ustawy. Dopiero ogłoszenie w odpowiednim dzienniku urzędowym na zasadach i w trybie określonych w Konstytucji powoduje skutek wejścia w życie orzeczenia, które wówczas ma moc powszechnie obowiązującą. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż wydanie i ogłoszenia orzeczenia w rozumieniu art. 112 Ustawy z dnia 30 listopada 2016r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 401 1 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 401 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Dopiero bowiem z datą ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku publikacyjnym orzeczenie takie wchodzi w życie, a zakwestionowany akt prawny traci moc. Z dniem ogłoszenia orzeczenia rozpoczyna w końcu bieg termin wskazany w art. 407 § 2 k.p.c. Zgodnie z jego treścią w sytuacji określonej w art. 401 1 k.p.c. skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa w art. 401 1 , nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym - od dnia ogłoszenia tego postanowienia. Analiza treści powyższego terminu również prowadzi do wniosku, iż zdarzeniem, z którym należy wiązać możliwość wywiedzenia skargi o wznowienie postepowania nie jest sam fakt wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, lecz jego ogłoszenie w rozumieniu art. 114 Ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i art. 190 Konstytucji . Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2025r. w wydany w sprawie o sygn. akt P 10/16 do dnia dzisiejszego nie został opublikowany w dzienniku urzędowym Dziennik Ustaw. Pociąga to za sobą skutek w postaci braku wejścia w życie tego orzeczenia i braku mocy obowiązującej. Tym samym zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny akt prawny, a dokładnie sposób jego interpretacji wskazany w treści orzeczenia, nie utracił mocy obowiązującej. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż wywiedziona skarga o wznowienie postępowania nie została w rzeczywistości oparta o przewidzianą prawem podstawę wznowienia i z tego też względu musiała zostać oceniona jako niedopuszczalna. W konsekwencji sąd okręgowy skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzucił, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia. Sędzia Urszula Persak (...) ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) (...) (...) 4. (...) (...) (...)