Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie, I ACa 262/22

Sygn. akt I ACa 262/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Andrzej Żelazowski po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Gminy T. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym S.A. w W. o wydanie nieruchomości na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt I C 1382/20 1. oddala apelację; 2. zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Sygn. akt IACa 262/22 UZASADNIENIE wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 09 października 2024 r. Strona powodowa Gmina T. domagała się nakazania stronie pozwanej Polskim Kolejom Państwowym S.A. z siedzibą w W. aby wydała stronie powodowej nieruchomość gruntową składającą się z działki oznaczonej numerem geodezyjnym (...) , o pow. 11,8587 ha, położonej w T. – obręb (...) , zabudowaną infrastrukturą kolejową, objętą księgą wieczystą nr (...) oraz zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona powodowa wywodziła, iż przedmiotowa nieruchomość jest własnością strony powodowej, bowiem decyzją Wojewody (...) z dnia 27 maja 2011 r. Gmina T. nabyła z mocy prawa mienie Skarbu Państwa obejmujące prawo własności przedmiotowej działki. Strona powodowa argumentowała, iż strona pozwana nie dysponuje żadnym skutecznym wobec właściciela uprawnieniem do władania nieruchomością i jako podstawę prawną żądania pozwu wskazała art. 222 § 1 k.c Strona pozwana Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie. W uzasadnieniu strona pozwana wywodziła, iż powództwo jest bezzasadne, ponieważ jest przedwczesne, a nadto strona powodowa nie jest podmiotem ustawowo uprawnionym do zarządzania infrastrukturą kolejową, a przez to do władania nieruchomością, której wydania domaga się. Strona pozwana argumentowała, iż na wniosek strony pozwanej toczy się postępowanie sądowo-administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy samego prawa przez stronę pozwaną prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, a także iż postępowanie toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę pozwaną. Strona pozwana twierdziła, iż wydanie nieruchomości pozostawałoby w sprzeczności z bezwzględnie obowiązującym przepisami prawa, bowiem na nieruchomości znajduje się czynna linia kolejowa T. – T. S. , a także iż podmiotem ustawowo uprawnionym do zarządzania infrastrukturą kolejową jest wyłącznie Spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił następujący stan faktyczny: Nieruchomość gruntowa składająca się z działki oznaczonej numerem geodezyjnym (...) , o pow. 11,8587 ha (powierzchnia po modernizacji), położonej w T. – obręb (...) , zabudowanej infrastrukturą kolejową, objętej księgą wieczystą nr (...) stanowi własność Gminy T. , bowiem decyzją Wojewody (...) z dnia 27 maja 2011 r. znak (...) Gmina T. nabyła z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. w trybie art. 5 ust.1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych mienie Skarbu Państwa obejmujące prawo własności przedmiotowej działki o pow. 10,4473 ha. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 10 września 2012 r. nr (...) /11utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję komunalizacyjną. W wyniku modernizacji operatu gruntów i budynków dla jednostki ewidencyjnej T. – miasto obręb (...) , działka nr (...) , o pow. 10,4473 ha zmieniła swoją powierzchnię na 11,8587 ha. Decyzją z dnia 15 maja 2019 r. znak (...) Burmistrz Miasta T. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe w W. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Gminy T. , położonej w T. – obręb (...) , o pow. 11,8587 ha, objętej księgą wieczystą nr (...) oraz prawa własności budynków i urządzeń trwale z gruntem związanych, wymienionych w wykazie środków trwałych wg. stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. zlokalizowanych na w/w działce. Decyzją z dnia 3 września 2019 znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy przedmiotowe rozstrzygnięcie uwłaszczeniowe. Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2020 r. sygn. akt (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił skargę (...) S.A. na powyższą decyzję. PKP PLK S.A. oraz PKP S.A. zawarły umowę przewidzianą w art. 17 ust. 6 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje. Na przedmiotowej działce znajdują się tory kolejowe. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd okręgowy zważył, że stosownie do art. 222 § 1 k.c. właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż strona pozwana nie posiada żadnego uprawnienia do władania przedmiotową nieruchomością względem jej właściciela Gminy T. . Sąd wskazał, ze możliwość nabycia dotychczasowego prawa zarządu w oparciu o zeznania świadków lub oświadczenia stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a. była przewidziana przez przepis § 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. 1998, nr 23, poz. 120 ze zm.) jedynie wyjątkowo gdy nie zachowały się dokumenty wymienione w rozporządzeniu (ust. 1). Istotnym jest, iż decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazać sposób i cel korzystania z niej. Z zaoferowanych przez stronę pozwaną dokumentów, wynika natomiast jedynie, iż na przedmiotowej działce znajdują się tory kolejowe. Należy podzielić utrwalony pogląd, wyrażony w szczególności w wyroku i uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 15 stycznia 2020r. sygn. akt (...) , iż istnienia zarządu nieruchomością nie można domniemywać. Tym samym „decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Inne rozumienie przepisów rozporządzenia w powyższym zakresie oznaczałoby niezgodność rozporządzenia z delegacją ustawową zawartą w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami , a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji RP ”. Stosownie do zasady kontradyktoryjności to na stronach spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów ( art. 3 k.p.c. ), natomiast ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy obciąża tę stronę, która z przytaczanych faktów wywodzi skutki prawne ( art. 6 k.c. w zw. z art. 277 k.p.c. ). Zatem strona pozwana nie udowodniła, iż dysponuje skutecznym wobec właściciela uprawnieniem do władania nieruchomością. Dodatkowo, należy zauważyć, iż okoliczność złożenia przez stronę pozwaną skargi kasacyjnej w sprawie sygn. akt (...) , dotychczas nie rozpoznanej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem Sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. ). Na marginesie można dodać, iż brak jest przepisów prawnych sprzeciwiających się zawarciu przez Gminę umowy z uprawnionym zarządcą. O kosztach procesu rozstrzygnął Sąd Okręgowy na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Strona pozwana w apelacji zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o zmianę jego zmianę i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania za I instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, jak również zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła 1. Naruszenie prawa procesowego tj. art. 327 1 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku z pominięciem reguł dotyczących jego sporządzania, w zakresie zarzutów merytorycznych Pozwanej, prowadzące do braku rozpoznania istoty sprawy; a z ostrożności procesowej, w przypadku braku uwzględnienia powyższego zarzutu, ponadto zarzuciła: 2. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 222 § 1 k.c. , poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Pozwanej nie przysługuje skuteczne wobec Powódki uprawnienie do władania nieruchomością; 3. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. z 2021 r. Poz. 146), poprzez brak zastosowania tego przepisu i przyjęcie, że Pozwanej nie przysługuje skuteczne wobec Powódki uprawnienie do władania nieruchomością. Ponadto strona pozwana wniosła o: 4. zawieszenie - na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. - postępowania apelacyjnego do czasu zakończenia postępowania sądowo-administracyjnego toczącego się przed Naczelny Sądem Administracyjnym w W. dotyczącego skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt: (...) w sprawie stwierdzenia nabycia przez Pozwaną prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania. Sąd Apelacyjny zaważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny stwierdza, iż zarzuty dotyczące w istocie błędu w ustaleniach stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Okręgowy uwzględnił bowiem wszystkie przeprowadzone w tej sprawie dowody, wyciągnął z nich wnioski logiczne, poprawne, w sposób obiektywny i wszechstronny rozważył wszystkie okoliczności ujawnione w toku tego postępowania, a także w oparciu o nie dokonał prawidłowych ustaleń, nie naruszając przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. O poprawności tych wniosków, wbrew odmiennemu zapatrywaniu pozwanego świadczą pisemne motywy uzasadnienia skarżonego wyroku, w których zgodnie z wymogami art. 327 1 § 1 k.p.c. przedstawione zostały wszystkie okoliczności stanowiące jego podstawę, a także omówione dowody ze wskazaniem, dlaczego dano im wiarę. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu dokładnie opisał proces decyzyjny i przyczyny, jakimi kierował się wydając skarżony wyrok. Przypomnieć należy, że ze sformułowanej w treści art. 233 §1 k.p.c. zasady swobodnej oceny dowodów wynika obowiązek wyprowadzenia z zebranego materiału dowodowego wniosków logicznie poprawnych i znajdujących pokrycie w dowodach, a do kryteriów oceny wiarygodności oraz mocy dowodowej należą: doświadczenie życiowe, poprawność logiczna oraz prawdopodobieństwo wystąpienia określonych zdarzeń. Jeżeli jednak z dowodów wyprowadza się wnioski logicznie poprawne oraz zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to ocena ta musi być uznana za prawidłową, chociażby w równym stopniu z tego samego materiału można byłoby wysnuwać wnioski odmienne. Stąd zarzuty apelacji, dla swojej skuteczności, nie mogą polegać na przedstawieniu przez skarżącego własnej wersji wydarzeń i wybiórczym przedstawieniu pewnych faktów, czy okoliczności. Skarżący musi więc wykazać, że oceniając materiał dowodowy, sąd in meriti popełnił uchybienie polegające na braku logiki w wiązaniu faktów z materiałem dowodowym albo też, że wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej lub, że sąd wbrew zasadom doświadczenia życiowego w ogóle nie uwzględnił jednoznacznych związków przyczynowych i skutkowych. Powyższe oznacza, że rolą skarżącego jest obalenie wersji zdarzeń przyjętych przez sąd orzekający, nie zaś zbudowanie własnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I Instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. W okolicznościach niniejszej sprawy poza sporem pozostaje, że PKP PLK S.A. oraz PKP S.A. zawarły umowę przewidzianą w art. 17 ust. 6 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe mając na względzie nieuregulowany stan sprawy gruntu. Na przedmiotowej działce znajdują się tory kolejowe. Niewątpliwie kwestia możliwości stwierdzenia nabycia z mocy prawa spornej nieruchomości przez stronę pozwaną wobec ewentualnego pozostawania jej w zarządzie strony pozwanej w dniu 05 grudnia 1990 r. na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami należy do drogi administracyjnej, a zatem w tym zakresie niezbędne było przedłożenie orzeczenia administracyjnego stwierdzającego tą okoliczność. Prawidłowo jednakże wywiódł Sąd Okręgowy, że możliwość stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości w oparciu o zeznania świadków lub oświadczenia stron złożone zgodnie z art. 75 k.p.a. przewidziana przez przepis § 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. 1998, nr 23, poz. 120 ze zm.) zachodzi jedynie wyjątkowo, gdy nie zachowały się dokumenty wymienione w rozporządzeniu ( ust. 1 ). Z zaoferowanych przez stronę pozwaną dokumentów, wynika jedynie, iż na przedmiotowej działce znajdują się tory kolejowe, brak w nich jakiegokolwiek nawiązania do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu podczas, gdy strona pozwana winna wykazać, że decyzja taka została wydana gdyż powołany przepis odnosi się do prawa zarządu, które zostało w przeszłości ustanowione w odpowiedniej formie. Przywołane przez stronę pozwaną dowody na te okoliczności mają znaczenie dla oceny zasadności ewentualnego zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na zainicjowane przez stronę pozwaną postępowanie administracyjne. W chwili obecnej jednak okoliczność, iż powołane postępowanie toczyło się, a w szczególności fakt złożenia przez stronę pozwaną skargi kasacyjnej w sprawie sygn. akt (...) , nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy albowiem postępowanie to zakończyło się oddaleniem wniosku. a skarga została oddalona wyrokiem NSA z dnia 06 grudnia 2023 r., sygn. akt (...) . W postępowaniu tym jednoznacznie przy tym przesądzone zostało, że brak podstaw do stwierdzenia nabycia przez stronę pozwaną własności nieruchomości w oparciu o wyżej powołane okoliczności. Oznacza to, że strona pozwana ponad wszelką wątpliwość nie udowodniła, iż dysponuje skutecznym wobec właściciela uprawnieniem do władania nieruchomością, co przesądza o zasadności powództwa. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny, na zasadzie art. 385 k.p.c. , apelację oddalił. O kosztach postępowania apelacyjnego orzekł Sąd Apelacyjny na zasadzie art. 98 § 1, §1 1 , §3 k.p.c. w zw. z §2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.