Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu, XIV C 1170/20

Sygn. akt XIV C 1170/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2023 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu XIV Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Pile w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Jacek Grudziński Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Oszczypała po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2023 roku w Pile sprawy z powództwa J. Ł. i K. Ł. przeciwko M. S. i R. S. (1) o rozwiązanie dożywocia 1. Rozwiązuje umowę o dożywocie zawartą w formie aktu notarialnego przez J. Ł. i K. Ł. z M. S. i R. S. (1) w dniu 2 czerwca 2015 roku przed notariuszem P. W. w Kancelarii Notarialnej w W. , Repertorium A numer (...) ; 2. Zasądza od pozwanego R. S. (1) na rzecz powodów 11.000 zł (jedenaście tysięcy złotych) tytułem opłaty od pozwu i 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 3. Nie obciąża pozwanego R. S. (1) kosztami procesu w pozostałej części; 4. Nie obciąża kosztami procesu pozwanej M. S. w całości. Jacek Grudziński Sygn. akt XIV C 1170/20 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 29 grudnia 2020 r. powodowie K. Ł. i J. Ł. wnieśli o rozwiązanie umowy o dożywocie zawartej pomiędzy powodami a pozwanymi M. S. i R. S. (1) w dniu 2 czerwca 2015 r. przed notariuszem P. W. (repetytorium A, numer (...) ) oraz o zasądzenie od pozwanych na rzecz powodów kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Pismem z dnia 19 kwietnia 2021 r. pozwana M. S. wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy o dożywocie z dnia 2 czerwca 2015 r. W odpowiedzi na pozew pozwany R. S. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Na rozprawie dnia 11 maja 2023 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Sąd ustalił, co następuje: M. S. jest córką K. Ł. i J. Ł. . W dniu 7 czerwca 2008 r. M. S. zawarła związek małżeński i z R. S. (1) . W dniu 2 czerwca 2015 r. powodowie K. Ł. i J. Ł. wraz ze swoją córką M. S. i zięciem R. S. (1) zawali przed notariuszem P. W. umowę o dożywocie, na mocy której przenieśli na rzecz pozwanych własność nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w W. , dla której Sąd Rejonowy w Złotowie, Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem (...) . Na mocy powyższej umowy pozwani zobowiązali się przyjąć powodów jako domowników, dostarczać im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić im odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić powodom własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. / bezsporne: akt notarialny z dnia 2 czerwca 2015r., repetytorium A, numer (...) (k. 7-10)/ Po zwarciu umowy dożywocia pomiędzy stronami postępowania, nie doszło do żadnej zmiany dotychczasowych stosunków Pozwani nadal mieszkali i pracowali w P. , i to P. traktowali za swoje centrum życiowe. Pozwani w 2017 r. zakupili mieszkanie w P. na kredyt. Pozwani odwiedzali powodów, ale nie pomagali w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, gdyż oboje pracowali na etacie i nie mieli na to czasu. Wizyty trwały około 2 godzin i miały charakter typowo towarzysko-rodzinny. Państwo Ł. nadal samodzielnie prowadzili gospodarstwo rolne i wykonywali wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Pozwana M. S. udzieliła powódce K. Ł. pełnomocnictwa do konta bankowego, na które wpływały dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Pozwany R. S. (1) nie miał dostępu do tego konta bankowego. Natomiast powód J. Ł. otrzymywał od pozwanej pełnomocnictwo do prowadzenia spraw związanych z agencją restrukturyzacji i modernizacji rolnictwa. Sezonowo, przy zwiększonej ilości pracy (zbiór ziemniaków, żniwa) przy pracach gospodarskich pomagali powodom S. G. , E. F. i K. F. . Relacje rodzinne pomiędzy stronami postępowania były poprawne do 2020 roku , kiedy to pozwani postanowili się rozstać. Pozwana M. S. po rozstaniu z mężem w okresie od października 2020 roku do kwietnia 2022 roku mieszkała razem z powodami. W czasie zamieszkiwania u powodów pozwana nie zajmowała się pracami w gospodarstwie rolnym. W maju 2022 roku pozwana zablokowała dostęp do konta bankowego, na którym znajdowały się pieniądze za sprzedaż bydła, sprzedaż zboża i dopłaty unijne - pozwana wycofała pełnomocnictwo bankowe udzielone powódce. Od tego czasu pozwana nie utrzymuje kontaktów z powodami. Pozwany R. S. (1) nigdy nie mieszkał wspólnie z powodami. Od czasu rozstania z pozwaną tj. od 2020 roku pozwany nie utrzymuje kontaktów z powodami. Wyrokiem z dnia 19 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w Pile uznał oskarżonego R. S. (1) za winnego tego, że w dniu 7 października 2020 r. w P. naruszył nietykalność cielesną K. Ł. w ten sposób, że szarpał ja za ręce i uderzył w twarz tj. czyn z art. 217 § 1 k.k. /wyrok Sądu Rejonowego w Pile, II Wydziału Karnego z dnia 19 maja 2022r., sygnatura akt II K 507/21 (k. 210-211)/ Powodowie nadal samodzielnie prowadzą gospodarstwo rolne. Powodowie uprawiają zboża i kukurydzę oraz hodują bydło. / dowody: przesłuchanie świadka R. S. (2) (k. 115-116), przesłuchanie świadka J. S. (k. 120-122), przesłuchanie świadka R. C. (1) (k. 124-125), przesłuchanie świadka B. C. (k. 128-129), przesłuchanie świadka R. S. (3) (k. 145), przesłuchanie świadka S. G. (k. 160-162), przesłuchanie świadka E. F. (k. 164-166), przesłuchanie świadka K. F. (k. 169-174), przesłuchanie powódki K. Ł. (k. 201-203), przesłuchanie powoda J. Ł. (k. 203), przesłuchanie pozwanego R. S. (1) (k. 203-204), przesłuchanie pozwanej M. S. (k. 220-221)/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o następującą ocenę dowodów. Za wiarygodne należało uznać dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, gdyż ich wiarygodność i moc dowodowa, nie były kwestionowane w toku postępowania. Świadkowie R. S. (2) , J. S. , R. C. (1) i B. C. twierdzili, że pomagali w pracach na gospodarstwie rolnym (...) , na prośbę pozwanego R. S. (1) . Sąd nie dał wiary zeznaniom wyższej wymienionych świadków. Wskazać należy, że R. S. (2) i J. S. są rodzicami pozwanego R. S. (1) . Natomiast dla Państwa R. C. (2) i B. C. pozwany R. S. (1) jest siostrzeńcem. Zdaniem Sądu relacje rodzinne miały wpływ na treść zeznań świadków. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie potwierdził twierdzeń świadków, jakoby pomagali w prowadzeniu gospodarstwa rolnego (...) . Natomiast świadkowie S. G. , E. F. i K. F. stanowczo zaprzeczyli jakoby pozwany R. S. (1) oraz świadkowie R. S. (2) , J. S. , R. C. (1) i B. C. w jakikolwiek sposób pomagali w prowadzeniu gospodarstwa rolnego (...) . Sąd uznał zeznania świadków S. G. , E. F. , K. F. za wiarygodne i zgodne z resztą materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Świadkowie są osobami obcymi dla stron, nie miały więc interesu w składaniu zeznań nastawionych na dobro którejkolwiek strony procesu. Świadkowie znają powodów od wielu lat i pomagają w pracach sezonowych w gospodarstwie rolnym powodów. Świadkowie stanowczo zaprzeczyli, jakoby pozwany R. S. (1) lub członkowie jego rodziny pomagali w pracach gospodarskich. Co więcej świadek E. F. wskazał wprost, że nie zna świadków wnioskowanych przez pozwanego i nigdy ich nie widział. Również świadek K. F. wskazał, że nie zna R. S. (1) , nigdy go nie widział. Tym samym zeznania świadków S. G. , E. F. i K. F. , czynią niewiarygodnymi zeznania świadków R. S. (2) , J. S. , R. C. (1) i B. C. . W niniejszej sprawie strony postępowania pozostają w silnym konflikcie. Przy ocenienie wiarygodności wyjaśnień stron na uwadze należało mieć, że pozwani R. S. (1) i M. S. są w trakcie postępowania rozwodowego, co miało znaczący wpływ na relacje pozwanego R. S. (1) z powodami - byłymi teściami, jak i z pozwaną – M. S. . Zważyć również należy, że również pozwana M. S. w chwili obecnej nie utrzymuje kontaktów z powodami. Odnosząc się do powyższych okoliczności jak i treści zeznań stron oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd uznał za wiarygodne zeznania powodów K. Ł. i J. Ł. , jak i pozwanej M. S. , natomiast odmówił wiarygodności zeznaniom pozwanego R. S. (1) . Powódka K. Ł. zeznawała w sposób wiarygodny i zgodny z resztą materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Powódka wskazała, że po zwarciu umowy dożywocia, nic nie zmieniło się w życiu stron – powodowie nadal samodzielnie prowadzili gospodarstwo rolne. Pozwani nie interesowali się gospodarstwem rolnym, nie pomagali w jego prowadzeniu. Pozwana udzieliła powódce upoważnienia do dostępu do konta bankowego, na którym znajdowały się dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W maju 2022r. pozwana wycofała udzielone pełnomocnictwo i tym samym zablokowała powodom dostęp do pieniędzy uzyskanych z prowadzenia gospodarstwa. Obecnie powodowie nie utrzymują kontaktu z pozwaną. Powód J. Ł. zeznawał w sposób wiarygodny. Powód wskazał, że pozwani nigdy nie mieszkali, ani nie pracowali na gospodarstwie w W. . Pozwany nigdy nie interesował się sprawami gospodarstwa. Pozwana M. S. , pomimo tego, że w chwili obecnej nie utrzymuje kontaktów z powodami i pozostaje z nimi w konflikcie, zeznawała w sposób wiarygodny, spójny, logiczny i zgodny z resztą materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Zdaniem Sądu relacje rodzinne pozwanej z powodami nie miały wpływy na treść zeznań pozwanej. Pozwana wskazała, że zarówno ona jak i pozwany R. S. (1) nigdy nie pomagali w wprowadzeniu gospodarstwa rolnego powodów. Pozwani nie mieli w planach przeprowadzenia się do W. i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Sąd odmówił wiary zeznaniom pozwanego. Twierdzenia pozwanego nie zostały poparte żadnymi dowodami, a wręcz są sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Tym samym uznać należało, że pozwany nie udowodnił swoich twierdzeń w żadnym zakresie. Za niewiarygodne Sąd uznał twierdzenia pozwanego, jakoby w 2017 roku „pozwany zamierzał się zwolnić i zająć się prowadzeniem gospodarstwa rolnego”. Powyższym twierdzeniom pozwanego, zaprzeczyła stanowczo pozwana, która wskazała, że w czasie trwania małżeństwa stron, strony nigdy nie planowały przeprowadzki do W. i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto pozwani w 2017 roku zakupili mieszkanie na kredyt w P. , czego z pewnością by nie zrobili, gdyby planowali zmianę miejsca zamieszkania. Kolejno pozwany nie udowodnił, że pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Powodowie jak i pozwana zaprzeczyli, jakoby pozwany wykonywał jakiekolwiek prace w gospodarstwie rolnym. Przesłuchani w sprawie świadkowie, pomagający sezonowo w pracach rolnych, nigdy nie widzieli pozwanego w czasie prac rolnych, a nawet nie znają go osobiście. W piśmie z dnia 8 listopada 2021 r. pozwany szczegółowo wyliczył szereg prac, których miał dokonać w gospodarstwie rolnym. Pozwany w żaden nie sposób nie udowodnił, że prace takie rzeczywiście miały miejsce i były wykonywane przez pozwanego. W odpowiedzi na twierdzenia pozwanego, powodowie wskazali min., że założenie wody i poideł w oborach miało miejsce w 1977 roku, budynki zostały odmalowane w 2014 roku, staw został wykopany w 1998 roku, kukurydza jest siana i zbierana przez firmę zewnętrzną, sprzęty takie jak śrutownik, opryskiwacz zakupione zostały w latach 2003-2006, remont domu miał miejsce w 1996 roku. Tym samym powodowie wykazali, że wbrew twierdzeniom pozwanego, prace powyższe zostały wykonane przez firmy zewnętrzne lub przez samych powodów z ich środków finansowych, albowiem prace te zostały wykonane przed zawarciem umowy o dożywocie ( 2015r.), a w dłuższej mierze jeszcze przed zawarciem małżeństwa przez pozwanych (2008r.). Tym samym pozwany w żaden sposób nie udowodnił, że wykonywał prace na gospodarstwie w W. wskazane przez niego w piśmie z dnia 8 listopada 2021 r. Sąd zważył, co następuje: Umowa o dożywocie jest umową nazwaną uregulowaną w art. 908–916 k.c. Przez umowę o dożywocie właściciel nieruchomości zobowiązuje się przenieść jej własność na nabywcę, nabywca zaś zobowiązuje się zapewnić zbywcy lub osobie mu bliskiej, lub też zbywcy i osobie bliskiej dożywotnie utrzymanie ( art. 908 k.c. ). Zawarta pomiędzy stronami dnia w dniu 2 czerwca 2015 r. przed notariuszem umowa spełniała warunki umowy o dożywocie, albowiem na mocy tej umowy powodowie przenieśli na rzecz pozwanych własność nieruchomości rolnej zabudowanej położonej w W. , dla której Sąd Rejonowy w Złotowie, Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem (...) , a pozwani zobowiązali się przyjąć powodów jako domowników, dostarczać im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić im odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić powodom własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Stosownie do treści art. 913 § 1 k.c. jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności, sąd na żądanie jednej z nich zamieni wszystkie lub niektóre uprawnienia objęte treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień. W wypadach wyjątkowych sąd może na żądanie zobowiązanego lub dożywotnika, jeżeli dożywotnik jest zbywcą nieruchomości, rozwiązać umowę o dożywocie. Do cech charakteryzujących umowę dożywocia należy zaliczyć ryzyko polegające na prawdopodobieństwie takich zachowań stron w przyszłości, które nie były oczekiwane, ani nie są pożądane. Prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji konfliktowych skłoniło ustawodawcę do dopuszczenia sądowej ingerencji w treść umowy, przybierającej postać zmiany uprawnień dożywotnika na rentę. Oprócz tego, w przypadkach wyjątkowych dopuszczalne jest sądowe rozwiązanie umowy o dożywoci W niniejszej sprawie powodowie nie domagali, się zmiany uprawień dożywotników na rentę, lecz rozwiązania umowy o dożywocie. Pozwana M. S. przychyliła się do żądania stron. Natomiast pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zdaniem Sądu, powództwo zasługiwało na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie kwestii, czy zachodzą w danym przypadku wyjątkowe okoliczności, stanowiące według przepisu art. 913 § 2 k.c. podstawę do rozwiązania umowy o dożywocie podlega każdorazowo ocenie sądu na tle konkretnych okoliczności faktycznych, przy czym wyjątkowość wypadku, o jakim mowa w art. 913 § 2 k.c. nie może sprowadzać się tylko do drastycznych przejawów uniemożliwiających bezpośrednią styczność stron umowy. Ocena, czy zachodzi wyjątkowość przewidziana w tym przepisie, należy do Sądu rozpoznającego sprawę o rozwiązanie dożywocia, który musi każdorazowo brać pod uwagę interesy obu stron, w tym także interesy ekonomiczne. Rozwiązanie umowy jest aktualne przede wszystkim wtedy, gdy zamiana na rentę nie prowadzi do właściwego rezultatu oraz gdy jest ono ekonomicznie uzasadnione. W wyroku z dnia z 13 kwietnia 2005 r., sygn. akt IV CK 645/04 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wyjątkowość wypadku, o jakim mowa w art. 913 § 2 k.c. nie może sprowadzać się tylko do drastycznych przejawów uniemożliwiających bezpośrednią styczność stron umowy. Taki wypadek może zaistnieć także wtedy, jeżeli zobowiązany z umowy dożywocia nie zajmuje się otrzymaną nieruchomością i pozostawia dożywotników bez opieki i bez świadczeń, których zakres określa umowa. Sąd Najwyższy, zaznaczył, że nie bez znaczenia jest także gospodarczy sens umowy, jakim jest przekazanie gospodarstwa rolnego następcy. Jeżeli bowiem opuszczenie gospodarstwa jest trwałe i następca nie zamierza podejmować w nim pracy, ani też w żaden sposób wypełniać obowiązków określonych umową, to społeczny i gospodarczy sens takiej umowy w istocie nie istnieje, a to również powinno wpływać na ocenę "wyjątkowości wypadku" z art. 913 § 2 k.c. Zdaniem Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w tej sprawie. Pozwany nigdy nie mieszkał w przekazanym mu gospodarstwie rolnym i wbrew swoim twierdzeniom nie wykazał, że kiedykolwiek chciał w nim zamieszkać. Pozwany nie zajmował się gospodarstwem rolnym, nie wykonywał w nim żadnych prac. Podobnie ma się rzecz z pozwaną, z tym wyjątkiem, że M. S. krótko mieszkała z rodzicami. Również ona w gospodarnie rolnym nigdy nie pracowała. Pozwani nie interesują się powodami i nadal nie wykonują obowiązków wynikających z umowy dożywocia. Nic nie wskazuje na to, że w przyszłości będą te obowiązki wykonywać. Powodowie prowadzą gospodarstwo rolne, co jednak, wobec braku tytułu własności, jest utrudnione, chociażby z uwagi na wycofanie pełnomocnictwa bankowego udzielonego przez pozwaną powódce. Powodowie na co dzień borykają się z konsekwencjami zaistniałego stanu rzeczy, pozwani natomiast w ogóle nie przejawiają zainteresowania ani prowadzeniem gospodarstwa, ani losem powodów, ich stanem zdrowia i ogólnie ich sytuacją bytową. W związku z tym uznać należało, że gospodarczy sens umowy dożywocia w tej chwili nie istnieje. W związku z powyższym, w punkcie pierwszym wyroku Sąd rozwiązał umowę o dożywocie zawartą w formie aktu notarialnego przez J. Ł. i K. Ł. z M. S. i R. S. (1) w dniu 2 czerwca 2015r. przed notariuszem P. W. w Kancelarii Notarialnej w W. , Repetytorium A numer (...) . O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W związku z powyższym Sąd w punkcie drugim wyroku zasądził od pozwanego R. S. (1) na rzecz powodów 11.000 zł tytułem opłaty od pozwu i 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. W punkcie trzecim wyroku Sąd nie obciążył pozwanego R. S. (1) kosztami procesu w pozostałej części. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Kodeks nie precyzuje, jakie kryteria muszą być spełnione dla przyjęcia w danej sprawie, że zachodzą okoliczności objęte sformułowaniem "w wypadkach szczególnie uzasadnionych". W orzecznictwie wskazuje się, że chodzi o takie sytuacje, które wskazują, że ponoszenie kosztów pozostawało w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu powyższe przepisy znajdują zastosowanie do pozwanej M. S. . Pozwana uznała powództwo przy pierwszej czynności postępowania, nie zmierzała do przedłużania sprawy. Ponadto pozwana zajmuje się w chwili obecnej małym (kilkumiesięcznym) dzieckiem, w związku z czym nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów procesu. W związku z powyższy, w punkcie czwartym wyroku Sąd nie obciążył pozwanej M. S. kosztami procesu. Mając powyższe na uwadze, na postawie przytoczonych przepisów prawa, orzeczono jak w sentencji wyroku. Jacek Grudziński