Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu, II Ca 572/23

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Małgorzata Radomska-Stęplewska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. J. (1) przeciwko G. W. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwaną od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt VII C 36/21 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - w punkcie 1. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 50.015,72 zł ( pięćdziesiąt tysięcy piętnaście złotych 72/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty; - w punkcie 4. koszty procesu rozdziela stosunkowo między stronami, obciążając nimi powoda w 18%, a pozwaną w 82% i z tego tytułu: a) zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 6.985,58 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, b) nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu kwotę 809,64 zł tytułem przypadającej na niego części nieuiszczonych kosztów sądowych, c) nie obciąża pozwanej nieuiszczonymi kosztami sądowymi w przypadającej na nią części; II.oddala apelację w pozostałej części; III. przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu na rzecz adw. G. M. kwotę 2.214 zł brutto tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu odwoławczym; IV.koszty postępowania odwoławczego rozdziela stosunkowo między stronami, obciążając nimi powoda w 10%, a pozwaną w 90% i z tego tytułu: a) zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.430 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia rozstrzygającego o kosztach postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty. b) nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu kwotę 488,90 zł tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych. Małgorzata Radomska - Stęplewska UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 19 stycznia 2023 roku Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu w sprawie z powództwa A. J. (1) przeciwko G. W. o zapłatę: 1. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 53.515,72 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 21 czerwca 2019r. do dnia zapłaty; 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 3. przyznał i nakazał wypłacić ze środków Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu na rzecz adw. G. M. wynagrodzenie w kwocie 4.428,00 zł (w tym 23 % VAT) za udzieloną pozwanej z urzędu pomoc prawną, 4. koszty procesu stosunkowo rozdzielił obciążając nimi powoda w 14 % a pozwaną w 86 % i z tego tytułu: a) zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 7.326,34 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; b) nakazał ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu kwotę 629,72 zł tytułem przypadającej na niego części nieuiszczonych koszów sądowych; c) nie obciążył pozwanej nieuiszczonymi kosztami sądowymi w przypadającej na nią części. Z powyższym rozstrzygnięciem w całości nie zgodziła się pozwana, wnosząc apelację, zarzucając Sądowi Rejonowemu naruszenie: 1) przepisu postępowania, uchybienie któremu miało istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania, a mianowicie naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na zaniżeniu mocy dowodowej zeznań pozwanej, pominięciu pełnomocnictwa udzielonego pozwanej przez A. J. (2) dnia 3 grudnia 2018 roku, ustaleniu szeregu istotnych okoliczności faktycznych jedynie na podstawie zeznań powoda A. J. (1) , co nastąpiło z naruszeniem zasady wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego, zasad doświadczenia życiowego i zasad logiki; 2) przepisu postępowania, uchybienie któremu miało istotny wpływ na wynik niniejszego postępowania, a mianowicie naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. , poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na dokonaniu dowolnej oceny zeznań powoda A. J. (1) z naruszeniem zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego, zasad doświadczenia życiowego i zasad logiki poprzez uznanie ich za wiarygodne, w sytuacji gdy zeznania powoda A. J. (1) były wewnętrznie niespójne, sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym i ww. zasadami, a także przy ich ocenie Sąd I instancji nie wziął pod uwagę szeregu okoliczności wpływających na ich wiarygodność oraz moc dowodową; 3) przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie przepisu art. 405 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że pozwana bez podstawy prawnej uzyskała korzyść majątkową kosztem A. J. (2) i jest zobowiązana do jej zwrotu, w sytuacji gdy pozwana była współposiadaczem rachunku bankowego A. J. (2) , dysponowała pełnomocnictwem notarialnym udzielonym przez A. J. (2) , przez wiele lat wspólnie żyli z pieniędzy zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym, wielokrotnie wypłacała pieniądze z tegoż rachunku, wolą Pana A. było, by pozwana po sprawowaniu nad nim wieloletniej opieki i oraz po przeżyciu wspólnie wielu lat dysponowała środkami pieniężnymi potrzebnymi do dalszego, spokojnego życia, brak było sprzeciwu Pana A. J. (2) co do wypłat, a wszelkie te okoliczności jednoznacznie przemawiały za faktem, iż pozwana mogła uznać, że A. J. (2) działał wobec niej z intencją darowizny tychże środków; 4) przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie przepisu art. 5la Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe , poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że pomimo posiadania wspólnego rachunku bankowego oraz upoważnienia do samodzielnego dysponowania zgromadzonymi tam środkami pieniężnymi pozwana nie mogła nimi samodzielnie dysponować; 5) przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie przepisu art. 409 k.c. , poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że pozwana mogła liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczenia, w sytuacji gdy pozwana była współposiadaczem rachunku bankowego A. J. (2) , dysponowała pełnomocnictwem notarialnym udzielonym przez A. J. (2) , przez wiele lat wspólnie żyli z pieniędzy zgromadzonych na wspólnym rachunku bankowym, wielokrotnie wypłacała pieniądze z tegoż rachunku, wolą A. J. (2) było, by pozwana po sprawowaniu nad nim wieloletniej opieki i oraz po przeżyciu wspólnie wielu lat dysponowała środkami pieniężnymi potrzebnymi do dalszego, spokojnego życia, brak było sprzeciwu A. J. (2) co do wypłat, a wszelkie te okoliczności jednoznacznie przemawiały za faktem, iż pozwana mogła uznać, że A. J. (2) działał wobec niej z intencją darowizny tychże środków; 6) przepisu prawa materialnego, a mianowicie naruszenie przepisu art. 5 k.c. , poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na uwzględnieniu powództwa o zapłatę, w sytuacji gdy powód A. J. (1) dochodząc przedmiotowego roszczenia czyni ze swojego prawa użytek sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W apelacji pozwana domagała się przeprowadzenia dowodu z: pokwitowania zapłaty za wykonanie nagrobka w kwocie 3.400,00 zł, za nadzór nad nagrobkiem w kwocie 100,00 zł, potwierdzenia wykonania wpłaty na rzecz (...) Bank w kwocie 3.635,20 zł tytułem całkowitej spłaty kredytu A. J. (2) , 9 potwierdzeń spłaty rat ww. kredytu na łączną kwotę 882,33 zł na fakt poniesienia przez pozwaną dalszych kosztów związanych ze zmarłym A. J. (2) . Mając powyższe na uwadze apelująca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz 2) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, od powoda na rzecz pozwanej, 3) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o: 4) w przypadku oddalenia apelacji - zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika pozwanej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem II instancji, które to koszty nie zostały uiszczone nawet w części. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych także za postępowanie apelacyjne. Powód domagał się również oddalenia zgłoszonych przez pozwaną w apelacji wniosków dowodowych jako spóźnionych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie jedynie w niewielkiej części. Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne poczynione przez Sąd Rejonowy, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia. Odnosząc się do zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy podkreśla, że podziela utrwalony w judykaturze pogląd, że wykazanie, iż sąd pierwszej instancji naruszył art. 233 § 1 k.p.c. , co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być ograniczone do odmiennej interpretacji przez apelującego dowodów zebranych w sprawie, przy jednoczesnym zaniechaniu wykazania, iż ocena przyjęta za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granicę swobodnej oceny dowodów, którą wyznaczają czynniki logiczny i ustawowy, zasady doświadczenia życiowego, aktualny stan wiedzy, stan świadomości prawnej i dominujących poglądów na sądowe stosowanie prawa. Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów ( art. 233 § 1 k.p.c. ) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 29 lipca 2015 r., III AUa 216/15). Swobodna ocena dowodów, rozumiana jak wyżej, jest prawem sądu orzekającego - stąd kontrola prawidłowości tej oceny dokonywana przez sąd odwoławczy musi być ostrożna; pamiętać bowiem należy o tym, iż sąd odwoławczy w tym zakresie dokonuje prawidłowości oceny dowodów, których sam nie przeprowadził (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2015 r., VI ACa 1160/14). Zdarza się często w praktyce sądowej, że dowody przedstawione przez strony na poparcie ich twierdzeń są ze sobą sprzeczne i że na podstawie zebranego materiału można zbudować dwa lub więcej stanów faktycznych wzajemnie się wykluczających, które znajdą potwierdzenie w części dowodów. Jednak w ramach swobodnej oceny dowodów to sąd orzekający jest uprawniony do wyboru jednej z nich na warunkach określonych w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 28 maja 2015 r., I ACa 65/15). Podkreślić też trzeba, że sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału zachodzi jedynie wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie a konkluzją, do jakiej dochodzi sąd na jego podstawie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 23 czerwca 2015 r., I ACa 221/15). Istota sądzenia (rozsądzania sporów) często sprowadza się do wyboru jednej z dwóch konkurencyjnych wersji stanu faktycznego przedstawianych sądowi przez strony będące w sporze – jeżeli tego wyboru sąd dokonuje po przeprowadzeniu oceny zebranego materiału z zachowaniem zasad określonych w art. 233 § 1 k.p.c. , to jest to ocena spełniająca ustawowe kryteria, która nie może być podważona w kontroli instancyjnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należało uznać, że Sąd I instancji w sposób całkowicie prawidłowy ocenił wiarygodność zeznań powoda i pozwanej. Przede wszystkim należy podkreślić, że pozwana dopiero w apelacji podniosła, że doszło do darowizny na jej rzecz środków finansowych ze strony A. J. (2) . W postępowaniu przed Sądem Rejonowym pozwana wskazywała natomiast, że była świadoma tego, że środki znajdujące się na wspólnym koncie bankowym stanowią wyłączną własność A. J. (2) . Przed śmiercią A. J. (2) nakazał jej dokonać spornych wypłat, aby miała na wszystko w związku z jego pogrzebem. Jak zeznała : „Nie było mowy o tym, aby te pieniądze miały być dla mnie, czy syna. Była tylko mowa o tym, aby mi na wszystko starczyło. Uznawałam te pieniądze na to, aby go ewentualnie pochować, a nie na moje wydatki” (zeznania pozwanej k. 124 – 125 akt ). Pozwana nie podnosiła zatem wówczas, aby doszło do jakiejkolwiek darowizny na jej rzecz, czyniąc to dopiero w apelacji. Jej stanowisko zatem należało uznać za niekonsekwentne. Nadto podkreślić trzeba, że wbrew twierdzeniu apelującej, dokonanej oceny materiału dowodowego nie zmienia dokument pełnomocnictwa z 3 grudnia 2018 roku (k. 50-51akt) udzielonego pozwanej przez A. J. (2) . Podkreślić należy, że z jego treści wynika, że została ona upoważniona do reprezentowania A. J. (2) przed bankami, przy czym z żadnego zapisu tego dokumentu nie wynika, aby pozwana mogła bez umocowania ( tj. bez wiedzy i zgody) A. J. (2) dysponować środkami znajdującymi się na rachunku bankowym. Wbrew natomiast twierdzeniom apelującej, twierdzenia i zeznania powoda były od samego początku postępowania konsekwentne, zostały potwierdzone pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym częściowo pokrywały się także z zeznaniami pozwanej. Brak było zatem podstaw do ich kwestionowania w istotnej z punktu widzenia niniejszej sprawy części. Podzielając ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny w sprawie, Sąd Okręgowy uznał, że nie doszło również do naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 405 i 409 k.c. oraz art. 5 k.c. Sąd Okręgowy w pełni popiera argumentację Sądu I instancji w tym zakresie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że pozwana nie wykazała, że zużyła wszystkie uzyskane korzyści majątkowe, które otrzymała kosztem majątku powoda w taki sposób, że nie jest już wzbogacona. Sąd Rejonowy uwzględnił wykazane przez pozwaną wydatki związane z leczeniem A. J. (2) , jego pogrzebem i spłatą zobowiązań, które został pokryte z ostatnich dwóch wypłat z rachunku bankowego A. J. , w łącznej kwocie 8.516,24 zł i w tym zakresie oddalił powództwo ( rozliczenie na 15-tej stronie uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Z uwagi na to, że Sąd I instancji pominął wykazany koszt nagrobka A. J. (2) w wysokości 3.400 zł ( k. 48 i 204 akt) oraz koszt nadzoru nad ustawieniem nagrobka 100 zł ( k.203 akt), łącznie 3.500 zł, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że zasadne okazało się dalsze ograniczenie należnej powodowi sumy o ww. kwotę 3.500 zł. Dodać należy, że dołączone do apelacji pozostałe dokumenty w postaci wpłat na rzecz (...) Banku tytułem spłaty zobowiązań A. J. (2) ( k. 206-209) zostały już częściowo uwzględnione przez Sąd I instancji w zakresie kwot 3.635,20 zł i 98,40 zł ( strona 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), natomiast wpłaty rat po 98,40 zł pochodzące z roku 2018 nie podlegały rozliczeniu, ponieważ jako dokonane wcześniej nie mogły być pokryte z kwot wypłaconych przez pozwaną z rachunku bankowego w I i IV 2019 r. Nadto zostały one przedłożone do akt sprawy dopiero na etapie postępowania odwoławczego, a więc uznać należało je za spóźnione w rozumieniu art. 381 k.p.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten sposób, że zasądzoną w nim kwotę obniżył do 50.015,72 zł. Powyższe doprowadziło do odmiennego niż ustalony został przez Sąd Rejonowy wyniku postępowania, co przełożyło się na konieczność zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu. Powód w pozwie domagał się zasądzenia na jego rzecz 62.031,96 zł, przy czym ustalono ostatecznie, że należna mu kwota wynosi 50.015,72 zł, tj. 82 %. W związku z tym Sąd Okręgowy zmienił także rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punktu 4. zaskarżonego wyroku, obciążając nimi powoda w 18%, a pozwaną w 82% i dokonując z tego tytułu stosownych wyliczeń. W pozostałym zakresie apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna na podstawie art. 385 k.p.c. , o czym orzeczono w punkcie II wyroku. W punkcie III wyroku Sąd Okręgowy przyznał ze Skarbu Państwa na rzecz adw. G. M. kwotę 2.214 zł brutto ( 1.800 zł + 23% VAT) tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu odwoławczym na podstawie § 8 pkt 6 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. w punkcie IV wyroku, stosunkowo je rozdzielając i obciążając nimi powoda w 10%, a pozwaną w 90 %. W toku postępowania apelacyjnego powód poniósł koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o przepis § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie w wysokości 2.700 zł. Pozwana winna zwrócić powodowi 90% tej kwoty, tj. 2.430 zł. Jednocześnie nakazano ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu tytułem 10% nieuiszczonych kosztów sądowych kwotę 488,90 zł, na którą składają się: kwota 267,50 zł stanowiąca 10 % nieuiszczonej opłaty od apelacji oraz kwota 221,40 zł stanowiąca 10% wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu pozwanej. Małgorzata Radomska-Stęplewska