Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu, XV Ca 1340/22

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2022 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny- Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Brygida Łagodzińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko S. M. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2022 roku sygn. akt VC 348/19 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. powództwo oddala, 2. przyznaje kuratorowi procesowemu ustanowionemu w sprawie dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego S. M. radcy prawnemu K. P. wynagrodzenie w kwocie 332,10 zł brutto, które należy wypłacić zaliczki w kwocie 81 zł, a w pozostałej części tymczasowo ze Skarbu Państwa, 3. nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwotę 251,10 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych; II. przyznaje kuratorowi procesowemu ustanowionemu w sprawie dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego S. M. radcy prawnemu K. P. wynagrodzenie w kwocie 73,80 zł brutto w postępowaniu apelacyjnym; III. nakazuje ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwotę 73,80 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym. Brygida Łagodzińska UZASADNIENIE Pozwem wniesionym 26 października 2016 r. do Sądu Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie powód (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanego S. M. kwoty 688,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów 6,94 zł (przesyłki poleconej oraz opłaty manipulacyjnej dla dostawcy usług płatności) i kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin - Zachód w Lublinie stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym i przekazał sprawę do Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu. Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanym w dniu 20 października 2017 r. referendarz sądowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. Zarządzeniem z dnia 23 marca 2020 r. referendarz sądowy zarządził ustanowienie dla pozwanego S. M. nieznanego z miejsca pobytu kuratora procesowego w osobie radcy prawnego K. P. oraz publiczne ogłoszenie w budynku sądowym Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu i lokalu Urzędu Miasta P. o ustanowieniu kuratora. W ustawowym terminie kurator procesowy pozwanego złożył odpowiedź na pozew, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia kuratora w pełnej stawce minimalnej według norm przepisanych. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 czerwca 2022 roku w punkcie 1. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 688,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 26 października 2016 r. dnia zapłaty, w punkcie 2. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 436,52 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz w punkcie 3. przyznał kuratorowi procesowemu ustanowionemu w sprawie dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego S. M. – radcy prawnemu K. P. wynagrodzenie w kwocie 270 zł, które nakazując je wypłacić z zaliczki w kwocie 81 zł wpłaconej przez stronę powodową (zapisanej w księdze sum na zlecenie pod pozycją (...) ), a pozostałą kwotę 189 zł tymczasowo na koszt Skarbu Państwa oraz w punkcie 4. nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu kwotę 189 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Apelację od wyroku wniósł pozwany zaskarżając orzeczenie w całości. Wyrokowi zarzucił: - naruszenie prawa materialnego art. 6 k.c. w zw. z art. 31 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w okolicznościach przedmiotowej sprawy i uznanie, że powód wykazał zasadność i wysokość dochodzonego roszczenia, w tym aby to na pozwanego przeszły prawa i obowiązki poprzedniego posiadacza wynikające z umowy ubezpieczenia oc, - naruszenie przepisów postępowania art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233§1 k.p.c. polegającą na sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy ocenie materiału dowodowego przejawiającej się w uznaniu, że to na pozwanego przeszedł obowiązek zapłaty składki ubezpieczeniowej, - naruszenie przepisu art. 603(4)§3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie wynagrodzenia bez należnego podatku od towarów i usług, pomimo tego, że jako kurator podatek ten rozlicza w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zmianę punktu 3. wyroku poprzez przyznanie kuratorowi wynagrodzenia w kwocie 270 zł podwyższonego o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu oraz przyznanie kuratorowi wynagrodzenia za postępowanie odwoławcze według norm przepisanych, powiększonego o należy podatek od towarów i usług, gdyż kurator podatek ten rozlicza w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna. Pozwany zakwestionował w apelacji wartość dowodową przedłożonych przez powoda dokumentów podnosząc, że przedłożone dokumenty oraz ich kserokopie nie mogą stanowić dostatecznego dowodu. Zdaniem apelującego powód nie wykazał, że pozwany stał się właścicielem pojazdów, a jeżeli tak to nie wiadomo w jakich datach faktycznie je nabył. Zarzucił nadto, ze powód nie wykazał aby pozwany faktycznie złożył oświadczenie wynikające z kopii umowy kupna pojazdu oraz aby podpis pozwanego znajdujący się pod umową pochodził od pozwanego. Sąd pierwszej instancji uznał, że pozwany nie wypowiedział umowy ubezpieczenia oc i tym samym zakład ubezpieczeń (...) SA świadczył ochronę ubezpieczeniową obu pojazdów. Sąd odwoławczy zauważa, że regulacja prawna art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych przewiduje, że w razie przejścia lub przeniesienia prawa własności pojazdu mechanicznego, którego posiadacz zawarł umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, na posiadacza pojazdu, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności, przechodzą prawa i obowiązki poprzedniego posiadacza wynikające z tej umowy. Umowa ubezpieczenia OC ulega rozwiązaniu z upływem okresu, na który została zawarta, chyba że posiadacz, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności, wypowie ją na piśmie, w myśl ust. 2 w razie niewypowiedzenia przez posiadacza pojazdu, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności pojazdu mechanicznego, umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, zakład ubezpieczeń może dokonać ponownej kalkulacji należnej składki z tytułu udzielanej ochrony ubezpieczeniowej, poczynając od dnia przejścia lub przeniesienia prawa własności pojazdu, z uwzględnieniem zniżek przysługujących posiadaczowi, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności pojazdu mechanicznego oraz zwyżek go obciążających, w ramach obowiązującej taryfy składek. W przedmiotowej sprawie kluczowym było natomiast ustalenie czy i jeżeli tak pozwany stał się właścicielem obu pojazdów. Powód w pozwie wskazał, że samochód marki F. (...) w dniu 29 kwietnia 2015 roku został zbyty i wydany pozwanemu, zaś samochód O. (...) w dniu 3 kwietnia 2015 roku został zbyty i wydany pozwanemu. Okoliczności tej pozwany zaprzeczył. Powód przedłożył do akt jedynie kopię umowę sprzedaży pojazdu zawartą z dnia 29 kwietnia 2015 roku pomiędzy B. G. i S. M. samochodu F. (...) . Zdaniem Sądu Okręgowego powyższa kopia dokumentu nie może stanowić dowodu nabycia pojazdu, przede wszystkim jest to kopia dokumentu, nadto brak jest daty pewnej. Co więcej powód nawet nie wskazał w jakich okolicznościach wszedł w posiadanie tej kopii. Powód pomimo podniesionego przez pozwanego zarzutu braku wykazania, że pozwany stał się właścicielem samochód nie podjął żadnej dalszej inicjatywy dowodowej i pomimo dysponowania możliwościami dowodowymi ( np. o zwrócenie się do organu rejestrującego pojazdy lub zakładu ubezpieczeń o wyjaśnienie na jakiej podstawie powzięli wiadomość o zbyciu pojazdów), nie złożył żadnych dalszych wniosków dowodowych. Tym samym powód nie wykazał zasadności roszczenia. Przy czym Sąd odwoławczy zauważa, że w przypadku samochodu O. (...) nie został przedłożony żaden dokument potwierdzający nabycie pojazdu przez pozwanego. Okoliczność zaś wystawienia przez zakład ubezpieczeń polisy ( która nie została podpisana przez pozwanego) nie może stanowić dowodu nabycia samochodu i wstąpienia w prawa nabywcy pojazdu z konsekwencjami tego wynikającymi. Zdaniem Sądu Okręgowego dokument potwierdzający umowę ubezpieczenia – polisa- w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie stanowi dowodu uzasadniającego przyjęcie, że pozwany stał się właścicielem dwóch samochodów. Umowa ubezpieczenia nie została podpisana przez pozwanego . Tym samym roszczenie powoda było niezasadne. Co do kosztów kuratora zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji z uzasadnieniu wyroku wskazał, że wynagrodzenie kuratora zostało podwyższone o wartość podatku VAT, wynagrodzenie zgodnie z rozporządzeniem wynosił 270 zł, a mimo to Sąd Rejonowy w sentencji orzeczenia nie podwyższył wynagrodzenia o należy podatek od towarów i usług. A zatem w tej części postanowienie zawarte w wyroku podlegało zmianie poprzez podwyższenie stawki o podatek VAT. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił §1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Wprawdzie rozporządzenie to utraciło moc na podstawie §4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, ale zgodnie z §3 w sprawach cywilnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, do wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony przed tym dniem, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, stosuje się przepisy dotychczasowe. Sprawa zaś została wniesiona 26 października 2016 roku. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Nadto Sąd zasądził wynagrodzenie kuratora podwyższone o stawkę VAT oraz obciążył powoda kosztami procesu, nakazując ściągnąć kwotę 251,10 zł z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych – na podstawie art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . O wynagrodzeniu kuratora w postępowaniu apelacyjnym Sąd orzekł na podstawie §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. W sytuacji gdy kuratorem jest radca prawny, treść wyżej przytoczonych przepisów mówi, iż wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), jednak niemniej niż 60 zł. Treść wyżej cytowanych przepisów, znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie implikowała po stronie Sądu konieczność zasądzenia na rzecz kuratora pozwanego nieznanego z miejsca pobytu kwoty 60 zł. Wskazać jednak w tym miejscu należy na uchwałę Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt III CZP 37/22 (Legalis nr 2678396), w której to Sąd Najwyższy wskazał że wysokość wynagrodzenia ustanowionego w sprawie kuratora procesowego reguluje rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. poz. 536). Wedle § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40 % stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40 % stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł. W rozporządzeniu odstąpiono od regulacji przewidzianej w poprzedzającym go rozporządzeniu z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. poz. 1476) przewidującej, że wynagrodzenie kuratora będącego podatnikiem obowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług, określoną zgodnie ze stawką tego podatku obowiązującą w dniu orzekania o wynagrodzeniu ( § 1 ust. 3 ). Brak tożsamego rozwiązania w stanie prawnym obowiązującym od dnia 15 marca 2018 r. w ocenie Sądu Najwyższego nie stanowi jednak argumentu za przyjęciem, że wynagrodzenie kuratora procesowego, którym ustanowiony został adwokat lub radca prawny, nie podlega podwyższeniu o stawkę podatku od towarów i usług. Wraz z rozporządzeniem z dnia 15 marca 2018 r. weszła w życie nowelizacja przepisów kodeksu postępowania cywilnego o kurateli, dokonana ustawą z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 398 ze zm.). W rezultacie art. 603 4 § 1 i 3 k.p.c. stanowi, że kurator ma prawo do wynagrodzenia za swoją działalność oraz do zwrotu uzasadnionych wydatków, które poniósł w związku ze swoimi czynnościami ( § 1 ). Wynagrodzenie kuratora obowiązanego do rozliczenia podatku od towarów i usług podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług określoną zgodnie z obowiązującą stawką tego podatku ( § 3 ). Sąd Najwyższy podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w przywołanej wyżej uchwale z dnia 5 listopada 2021 r., że nie ma dostatecznego uzasadnienia dla obniżenia wynagrodzenia kuratora będącego podatnikiem podatku od towarów i usług w stosunku do stanu prawnego obowiązującego przed dniem 15 marca 2018 r., jak również różnicowania sytuacji kuratorów procesowych oraz kuratorów objętych regulacją art. 603 4 § 3 k.p.c. , wobec wyrażonej w § 1 tego przepisu, ogólnej i odnoszącej się do wszystkich rodzajów kurateli reguły, że kuratorowi przysługuje wynagrodzenie. W rezultacie brak uregulowania dotyczącego podwyższenia o podatek od towarów i usług wynagrodzenia kuratorów procesowych, będących adwokatami (radcami prawnymi), należy uznać za lukę prawną, a w celu jej wypełnienia zastosować art. 603 4 § 3 k.p.c. per analogiam. A zatem wynagrodzenie kuratora wynosi 73,80 zł brutto. Nieuiszczone koszty sądowe Sąd nakazał ściągnąć od powoda. Brygida Łagodzińska