Wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, I C 1359/21

Sygn. akt I C 1359/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2022 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agnieszka Dutkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2022 r. w Bydgoszczy na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przeciwko O. K. , M. K. , E. S. o ustalenie I ustala, że nabycie przez O. K. - na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 sierpnia 2019 r. zawartej przed notariuszem M. O. - Kancelaria Notarialna w M. przy ul. (...) Rep. A (...) /2019- na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej z M. K. , własności nieruchomości położonej w miejscowości W. , gmina Jeziora W. , stanowiącej siedlisko oznaczone geodezyjnie jako numer (...) , stanowiące grunty rolne zabudowane oraz grunty orne o powierzchni 0,3898 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , jest nieważne; II ustala, że nabycie przez O. K. - na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 sierpnia 2019 r. zawartej przed notariuszem M. O. - Kancelaria Notarialna w M. przy ul. (...) Rep. A (...) /2019- na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej z M. K. , własności nieruchomości położonej w miejscowości W. , gmina Jeziora W. , obejmującej działkę oznaczoną geodezyjnie jako numer (...) , stanowiącą grunty orne o powierzchni 0,2714 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , jest nieważne; III nie obciąża pozwanych kosztami procesu poniesionymi przez powoda; IV odstępuje od obciążenia pozwanych obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy brakujących kosztów sądowych, od których powód był zwolniony; IV wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w pkt I i II. SSO Agnieszka Dutkiewicz Sygn. akt I C 1359/21 UZASADNIENIE Pozwem skierowanym przeciwko O. K. , M. K. oraz E. S. , powód Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o: 1. stwierdzenie, że nabycie przez O. K. - na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 sierpnia 2019 r. zawartej przed notariuszem M. O. - Kancelaria Notarialna w M. przy ul. (...) Rep. A (...) /2019- na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej z M. K. , własności nieruchomości położonej w miejscowości W. , gmina Jeziora W. , stanowiącej siedlisko oznaczone geodezyjnie jako numer (...) , stanowiące grunty rolne zabudowane oraz grunty orne o powierzchni 0,3898 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , jest nieważne; 2. stwierdzenie, że nabycie przez O. K. - na podstawie umowy sprzedaży z dnia 19 sierpnia 2019 r. zawartej przed notariuszem M. O. - Kancelaria Notarialna w M. przy ul. (...) Rep. A (...) /2019- na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej z M. K. , własności nieruchomości położonej w miejscowości W. , gmina Jeziora W. , obejmującej działkę oznaczoną geodezyjnie jako numer (...) , stanowiącą grunty orne o powierzchni 0,2714 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , jest nieważne. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu powód wskazał, że w związku z wykonywaniem obowiązków ustawowych powziął wiadomość, że na podstawie wskazanych umów sprzedaży pozwani O. K. oraz M. K. nabyli od pozwanej E. S. do majątku objętego wspólnością ustawową małżeńską w/w nieruchomości. Wyjaśniono, że pozwana O. K. jest obywatelką Ukrainy, a z ustaleń poczynionych przez powoda wynika, iż na dzień nabycia wskazanych wyżej nieruchomości O. K. posiadała zezwolenie na pobyt stały od dnia 20 marca 2019 r., a zatem dopiero przez około 5 miesięcy. Wskazane wyżej nabycie nieruchomości przez pozwaną obywatelkę Ukrainy zostało dokonane bez uprzedniego uzyskania zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych, w związku z powyższym przedmiotowe akty notarialne są nieważne (k. 2-6). W odpowiedzi na pozew pozwani O. K. , M. K. oraz E. S. uznali powództwo i wnieśli o nieobciążanie ich kosztami procesu poniesionymi przez powoda. Wskazali, że w dniu zakupu nieruchomości nie posiadali wiedzy, że pozwana O. K. nie może nabyć udziału w nieruchomości. Ponadto wyjaśnili, że umowę nabycia nieruchomości sporządził notariusz, a pozwani zaufali profesjonaliście (k. 58-59, 62). Sąd ustalił, co następuje: Dnia 19 sierpnia 2019 r. pozwani O. K. i M. K. nabyli na podstawie umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego od pozwanej E. S. , do majątku objętego wspólnością ustawową małżeńską nieruchomość obejmującą prawo własności nieruchomości stanowiącej siedlisko oznaczonej geodezyjnie jako numer (...) , stanowiącej grunty rolne zabudowane oraz grunty orne o powierzchni 0,3898 ha, położone w obrębie ewidencyjnym W. , gmina Jeziora W. , dla której to nieruchomości prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr (...) oraz nieruchomość obejmującą prawo własności nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako numer (...) , stanowiącej grunty orne o powierzchni 0,2714 ha, położonej w obrębie ewidencyjnym W. , gmina Jeziora W. , dla której to nieruchomości prowadzona jest obecnie księga wieczysta KW nr (...) . Na dzień sporządzenia aktów notarialnych Rep. nr A (...) i Rep. A nr (...) /2019, działki o nr ew. 28/7 i 28/4 ujęte były w księdze wieczystej nr (...) , dla których w dniu 2 września 2019 r., w wyniku odłączenia części nieruchomości, założono księgę wieczystą KW Nr (...) . We wskazanej księdze wieczystej O. K. została ujęta jako właściciel, na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, ww. działek od dnia 19 sierpnia 2019 r. do dnia 4 marca 2020 r. dowód: akt notarialny z dnia 19 sierpnia 2019 r. Rep. A (...) /2019 k. 8-18, akt notarialny z dnia 19 sierpnia 2019 r., Rep. A (...) /2019 k. 19-28, wydruk zupełny księgi wieczystej KW nr (...) oraz KW nr (...) k. 41-48, Pozwana O. K. jest obywatelką Ukrainy. Na dzień nabycia wskazanych nieruchomości O. K. posiadała zezwolenie na pobyt stały od dnia 20 marca 2019 r. (Karta Pobytu nr (...) ważna do 9 kwietnia 2029 r.). dowód: pismo UdSC z dnia 30 stycznia 2020 r. k. 29, wydruk z bazy danych PESEL k. 49, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 18 lutego 2020 r. wezwał pozwanych do doprowadzenia stanu prawnego nieruchomości do stanu zgodnego z przepisami (...) . Jednocześnie przedmiotowe pismo do wiadomości zostało skierowane do notariusza. Pomimo pisma skierowanego do pozwanych, nie doprowadzono do zgodności z przepisami prawa. dowód: pismo powoda z dnia 18 lutego 2020 r. wraz z (...) k. 30-34, W dniu 4 marca 2020 r. pozwani dokonali zmiany umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego Rep. A Nr (...) , w treści której pozwani oświadczyli, że zmieniają §4, §5, §6, §7 oraz §11 aktu notarialnego - umowy sprzedaży, sporządzonej w dniu 19 sierpnia 2019 r., Rep. A (...) /2019 oraz zmiany umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr (...) , w treści której pozwani oświadczyli, że zmieniają §4, §5, §6, §7 oraz §11 aktu notarialnego - umowy sprzedaży, sporządzonej w dniu 19 sierpnia 2019 r. Rep. A (...) /2019. Zgodnie z oświadczeniami zawartymi w ww. aktach notarialnych z dnia 4 marca 2020 r., E. S. sprzedała przedmiotowe nieruchomości jedynie M. K. . dowód: kserokopia wypisu aktu notarialnego z dnia 4 marca 2020 r. Rep. A Nr 1924/2020 k. 35-37, kserokopia wypisu akt notarialnego z dnia 4 marca 2020 r. Rep. A Nr 1930/2020 k. 38-40. Przedstawiony wyżej stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane dowody z dokumentów. Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów zebrane w sprawie, albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Były przejrzyste i jasne. Ich autentyczność nie budziła wątpliwości Sądu. Sąd postanowieniem z dnia 27 września 2022 r. oddalił wniosek pozwanych O. K. i M. K. o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu, bowiem wartość przedmiotu sporu wskazana przez powoda, tj. 300.000 zł jest prawidłowa. W niniejszej sprawie zachodzi współuczestnictwo materialne konieczne i jednolite, ponieważ z istoty stosunku prawnego wyrok ma dotyczyć niepodzielnie obu pozwanych małżonków. Zatem sprawa może się toczyć tylko łącznie przeciwko obu małżonkom, więc ich współuczestnictwo jest jednolite i konieczne, a wartość przedmiotu sporu jest jednoznaczna z wartością zakupionych przez pozwanych nieruchomości. Sąd zważył, co następuje: Pozwani uznali powództwo. W świetle przepisu art. 213 § 2 k.p.c. uznanie to nie było sprzeczne z prawem lub z zasadami współżycia społecznego, nie zmierzało również do obejścia prawa. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców statuuje zasadę w myśl której nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga uprzedniego uzyskania przez niego zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Wyjątki od powyższej zasady zostały określone w art. 8 ust. 1 UNNC. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy nie wymaga uzyskania zezwolenia (z zastrzeżeniem ust. 3) nabycie nieruchomości, przez cudzoziemca będącego małżonkiem obywatela polskiego i zamieszkującego w Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej 2 lata od udzielenia mu zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej nieruchomości, które w wyniku nabycia stanowić będą wspólność ustawową małżonków. Wykładnia art. 6 ust. 1 i 2 ustawy wskazuje, że ustawodawca wprowadził skutek nieważności bezwzględnej nabycia nieruchomości bez wymaganego zezwolenia. Artykuł 6 ust. 1 wyraźnie określa skutek w postaci nieważności aktu, który ma prowadzić do nabycia nieruchomości, w tym czynności prawnej, a art. 6 ust. 2 stwierdza, że sąd orzeka o nieważności nabycia, a nie o unieważnieniu nabycia. Dokonując oceny zgodności nabycia nieruchomości przez cudzoziemca z zapisami ustawy sąd wydaje orzeczenie deklaratoryjne, nie zaś kształtujące stosunek prawny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 roku III CZP 53/08). Nabycie nieruchomości na podstawie czynności prawnej dokonanej bez wymaganego zezwolenia skutkuje bowiem bezwzględną nieważnością czynności prawnej. Sąd w pełni podziela stanowisko powoda, że ww. przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców powinno się interpretować ściśle, zatem należało stwierdzić, iż w dniu nabycia przedmiotowych nieruchomości, tj. w dniu 19 sierpnia 2019 r. O. K. nie spełniła warunku umożliwiającego nabycie nieruchomości bez konieczności uzyskania zezwolenia MSWiA, tj. jako małżonka obywatela polskiego nie zamieszkiwała w Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej 2 lata od udzielenia jej zezwolenia na pobyt stały. Natomiast złożenie przez Pozwanych w dniu 4 marca 2020 r. oświadczeń o zmianie §4, §5, §6, §7 oraz §11 w aktach notarialnych z dnia 19 sierpnia 2019 r. (Rep. A (...) /2019 i Rep. A. (...) /2019) nie miało wpływu na będące przedmiotem żądania pozwu w niniejszej sprawie. Stwierdzenie, że zawarcie przez pozwaną O. K. umów z dnia 19 sierpnia 2019 r. na mocy których O. K. nabyła niniejsze nieruchomości jest zgodnie z dyspozycją art. 6 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 oraz art. 1 ust. 4 UNNC, umowy te są nieważne z mocy samego prawa. Nieważność przedmiotowych umów sprzedaży ma charakter bezwzględny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 53/08) i jako taka odnosi skutek ex tunc. Nieważność nabycia wynikająca z art. 6 ust. 1 UNNC ma charakter bezwzględny, a wymagane przez art. 6 ust. 2 UNNC orzeczenie sądu ma charakter deklaratoryjny (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 53/08). Treść art. 6 ust. 2 UNNC, nakazuje więc potwierdzenie nieważności orzeczeniem sądu, które ma charakter deklaratoryjny. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku na podstawie przepisu art. 6 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców . Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do zastosowania przepisu art. 102 k.p.c. Zasadą jest ponoszenie przez strony konsekwencji finansowych przegranego sporu, a Sąd może stronę od tego obowiązku zwolnić jedynie wyjątkowo, bowiem narusza to słuszne interesy majątkowe przeciwnika. Należy jednak zauważyć, że w niniejszej sprawie, pozwani mieli prawo tkwić w przekonaniu o słuszności swojego działania. W celu nabycia nieruchomości udali się do notariusza, a zatem byli przekonani, że profesjonalista poprawnie dokona wszystkich formalności związanych z zawarciem umowy sprzedaży nieruchomości. W dniu podpisywania umów nie mieli świadomości, że pozwana O. K. , aby nabyć nieruchomość musi posiadać zgodę powoda. Działanie notariusza nie wyprowadziło ich z błędnego przekonania. Również zawarta w dniu 4 marca 2020 r. zmiana umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego utwierdziła ich w przekonaniu o słuszności ich postępowania. Dopiero niniejszy proces uświadomił pozwanym, że ich działanie było niezgodne z prawem, jednak w ocenie Sądu pozwani nie powinni ponosić negatywnych skutków finansowych swojej nieświadomości. W związku z powyższym, Sąd uznał za uzasadnione, aby nie obciążać pozwanych kosztami procesu poniesionymi przez powoda oraz odstąpił od obciążania pozwanych obowiązkiem uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Bydgoszczy brakujących kosztów sądowych, od których powód był zwolniony (pkty III i IV sentencji wyroku). W punkcie V wyroku z uwagi na uznanie powództwa przez pozwanych na podstawie przepisu art. 333 §1 pkt 2 k.p.c. wyrokowi Sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności. SSO Agnieszka Dutkiewicz Z: 1. O. . 2. Odpis wyroku z uzasadnieniem dor. peln. powoda – r.pr. A. S. przez Portal; 3. K. . 14 dni