Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, XXV C 1891/20

Sygn. akt XXV C 1891/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Edyta Bryzgalska Protokolant: sekretarz sądowy Weronika Kutyła po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2022 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa M. L. (1) i M. L. (2) przeciwko W. K. o wykonanie polecenia I. oddala powództwo; II. zasądza od M. L. (1) i M. L. (2) solidarnie na rzecz W. K. kwotę 5.417 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa; III. nakazuje zwrócić M. L. (1) i M. L. (2) łącznie ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 1.062 zł (słownie: tysiąc sześćdziesiąt dwa złote) tytułem nadpłaconej opłaty od pozwu Sygn. akt XXV C 1891/20 UZASADNIENIE M. L. (1) i M. L. (2) pozwem z dnia 12 listopada 2019 r. (data nadania k.35) skierowanym przeciwko W. K. na mocy art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. wniosły o nakazanie pozwanemu wykonania polecenia testamentowego z § 7 pkt 2 testamentu notarialnego z dnia 19 grudnia 2014 r. Rep. A nr (...) poprzez złożenie przez pozwanego oświadczenia woli, na mocy którego pozwany przeniesie w drodze darowizny na rzecz każdej powódek po ½ części przysługujący pozwanemu udział 5/12 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w W. o powierzchni 62,90 m 2 . Ponadto powódki wniosły o zasądzenie na ich rzecz solidarnie od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powódki wskazały, że pozwany nie wykonał polecenia testamentowego zawartego w ważnym testamencie sporządzonym przez A. K. (1) – dziadka powódek. Podniosły, że są spadkobierczyniami A. K. (1) i są legitymowane czynnie do wystąpienia z powyższym żądaniem zgodnie z art. 985 k.c. W. K. w odpowiedzi na pozew wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. , ewentualnie o oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie na swoją rzecz od powódek kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Wnosząc o oddalenie powództwa pozwany wskazał, że jest ono bezzasadne albowiem wskazany w poleceniu testamentowym udział 5/12 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu nabył w drodze darowizny dokonanej przez jego matkę – S. K. , która była właścicielką tego udziału na skutek umowy o podział majątku wspólnego. Podniósł, że A. K. (1) (dziadek powódek i ojciec pozwanego) nie był w dacie sporządzania testamentu ani w dacie otwarcia spadku właścicielem przedmiotowego udziału, w konsekwencji nie mógł nim rozporządzać w testamencie. Polecenie testamentowe jest zatem niemożliwe do wykonania i sprzeczne z prawem lub z zasadami współżycia społecznego (odpowiedź na pozew k.60-65). Prawomocnym postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2021 r. Sąd odmówił odrzucenia pozwu (postanowienie k.137, uzasadnienie k.152-152v). W toku dalszego postępowania oraz na rozprawie w dniu 2 marca 2022 r., na której zamknięto przewód sądowy strony podtrzymały dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: A. K. (1) był dziadkiem M. L. (1) i M. L. (2) oraz ojcem W. K. (okoliczność bezsporna). W dniu 23 lipca 2002 r. A. K. (1) wraz z żoną E. K. przed notariuszem A. K. (2) zawarli umowę majątkową małżeńską oraz umowę przeniesienia własności. Rozszerzona wspólność majątkowa objęła m.in. udział 5/6 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w W. przy ul. (...) (dowód: umowa k.75-79). Aktem notarialnym z dnia 12 maja 2005 r. Rep. A nr (...) E. K. przeniosła w drodze darowizny przysługujący jej udział 5/6 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w W. przy ul. (...) na J. K. i W. K. po połowie, tj. po 5/12 części (dowód: akt notarialny k.80-83). Aktem notarialnym z dnia 24 października 2012 r. Rep. A nr (...) A. K. (1) darował udział 7/12 w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w W. przy ul. (...) wnuczkom M. L. (1) i M. L. (2) po połowie, tj. każdej po 7/24 części (dowód: akt notarialny k.26-28, zaświadczenie ze spółdzielni z dnia 21.03.2016 r. k.34). A. K. (1) zmarł w dniu 2 kwietnia 2015 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I Ns 470/15, Sąd Rejonowy w Piasecznie stwierdził, że spadek po A. K. (1) na podstawie testamentu notarialnego z dnia 19 grudnia 2014 r. sporządzonego przed notariuszem D. K. , Rep. A nr (...) nabyli: syn J. K. w 341/1000 części, syn W. K. w 341/1000 części, żona E. K. w 34/1000 części, wnuczka M. L. (2) w 38/1000 części, wnuczka M. L. (1) w 38/1000 części, siostra E. C. w 113/1000 części, matka R. K. w 57/1000 części, brat R. K. w 38/1000 części (dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w P. wraz z uzasadnieniem k.545-546 i 550-557v akt I Ns 470/15, postanowienia o sprostowaniu k.558, 628 i 640 akt I Ns 470/15, postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 07.11.2017 r. dot. oddalenia apelacji k.610 akt I Ns 470/15). W § 7 pkt 2 wyżej wymienionego testamentu notarialnego A. K. (1) – stosownie do art. 982 k.c. – nałożył na syna W. K. jako spadkobiercę obowiązek (polecenie) nieodpłatnego przekazania (darowania) przez W. K. po osiągnięciu pełnej zdolności do czynności prawnych swojego udziału 5/12 w lokalu mieszkalnym nr (...) położonym w W. przy ul. (...) w równych częściach ułamkowych na rzecz M. L. (1) i M. L. (2) , tj. po 5/24 części na rzecz każdej z nich. dowód: testament notarialny k.35-41 akt I Ns 470/15 , informacja o zarejestrowanym testamencie notarialnym k.25 Pozwany nie wykonał powyższego polecenia (bezsporne). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, uznanych przez Sąd za mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Treść tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu co do ich autentyczności, jak i wiarygodności. Prawdziwość dokumentów nie była też kwestionowana przez strony. Podstawę ustaleń faktycznych Sądu stanowiły uzupełniająco zeznania świadków S. W. oraz E. B. , które Sąd uznał za wiarygodne. Były one bowiem spójne, jasne i logiczne oraz znajdowały potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. oddalił wniosek o przesłuchanie świadków E. C. i J. K. . Istotne okoliczności sprawy zostały bowiem udowodnione za pomocą dowodu z dokumentów bądź były bezsporne pomiędzy stronami, a odraczanie rozprawy w celu przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, którzy nie stawili się na rozprawie, powodowałoby jedynie zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd uznał również dokumenty znajdujące się w aktach sprawy o sygn. II C 2249/16 i dlatego tez wniosek o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów oddalił. Sąd oddalił także wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Zgodnie z art. 299 k.p.c. Sąd może dopuścić dowód z przesłuchania stron, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W sprawie wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione za pomocą dokumentów i zeznań świadków. W tej sytuacji dowód ten Sąd uznał za zbędny. Sąd zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu. Legitymacja czynna powódek nie budziła wątpliwości Sądu. Są one spadkobierczyniami A. K. (1) , co wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt I Ns 470/15. Zgodnie z art. 985 k.c. są zatem uprawnione do żądania wykonania polecenia. Choć polecenie testamentowe nie kreuje stosunku obligacyjnego i nie czyni nikogo wierzycielem, lecz należy do długów spadkowych należy przyjąć dopuszczalność dochodzenia wykonania polecenia w drodze przymusu państwowego. Polecenie jako instytucja prawa spadkowego jest jednym z rozrządzeń testamentowych, a zatem jego skuteczne uczynienie wymaga dokonania tego w ważnym testamencie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23.02.2006 r., I ACa 890/05, OSA 2008, Nr 2, poz. 14). Polecenie sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego jest nieważne, co zasadniczo nie pociąga za sobą nieważności całego testamentu ( art. 58 § 3 k.c. ). Nieważne będzie również polecenie, którego przedmiotem jest obowiązek obiektywnie niemożliwy do wykonania, co uzasadnić można analogicznym stosowaniem art. 387 k.c. Ważność testamentu będącego źródłem roszczenia powódek przesądził już Sąd Rejonowy w Piasecznie stwierdzając na jego podstawie nabycie spadku po A. K. (1) . Obowiązkiem Sądu było zatem zbadanie ważności polecenia ewentualnie możliwości jego wykonania. W § 7 pkt 2 testamentu notarialnego A. K. (1) – stosownie do art. 982 k.c. – nałożył na syna W. K. jako spadkobiercę obowiązek (polecenie) nieodpłatnego przekazania (darowania) przez W. K. po osiągnięciu pełnej zdolności do czynności prawnych swojego udziału w wysokości 5/12 w lokalu mieszkalnym nr (...) położonym w W. przy ul. (...) w równych częściach ułamkowych na rzecz M. L. (1) i M. L. (2) , tj. po 5/24 części na rzecz każdej z nich. W chwili sporządzania testamentu jak również w chwili otwarcia spadku A. K. (1) nie był właścicielem tego udziału. Nie był zatem uprawniony do rozporządzania nim zgodnie z naczelną zasadą prawa cywilnego nemo plus iuris transferre potest qaum ipse habet. W konsekwencji polecenie należy uznać za sprzeczne z prawem i naruszające zasady współżycia społecznego. Motywy jakimi kierował się spadkodawca i wzajemne rozliczenia pomiędzy członami rodziny są irrelewantne dla rozstrzygnięcia sporu. W. K. nabył swój udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu w drodze darowizny od matki E. K. i jest on jedynym uprawnionym w ramach swobody umów do rozporządzania tym prawem. W ocenie Sądu przedmiotowy zapis w testamencie jest sprzeczny z istotą polecenia i w ogóle z istotą rozrządzeń testamentowych. Rację ma zatem strona pozwana twierdząca, że gdyby możliwym było skuteczne dysponowanie (na podstawie polecenia testamentowego) jakimkolwiek składnikiem majątku, który faktycznie nie był własnością spadkodawcy, zarówno w chwili sporządzania testamentu, jak i w chwili spadkobrania, doszłoby do absurdalnej sytuacji, w której każdy testator mógłby wpisać bliżej nieokreślony majątek, a potencjalny spadkobierca zyskałby podstawę prawną do prowadzenia względem osoby trzeciej postępowania mającego na celu wyegzekwowanie owego majątku. Zasadnym pozostaje więc pogląd, zgodnie z którym polecenie testamentowe, które w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) jest niemożliwe do wykonania, a także polecenie o treści sprzecznej z prawem lub zasadami współżycia społecznego (zasadami moralnymi) jest bezwzględnie nieważne. Brak jest zatem podstaw do nakazania przez Sąd pozwanemu przeniesienia przez niego w drodze darowizny na rzecz powódek przedmiotowego udziału. Z powyższych względów żądanie pozwu oddalono. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu kosztami procesu obciążono w całości powódki i zasądzono od nich na rzecz pozwanego kwotę 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Z uwagi na ustalenie przez Sąd wartości przedmiotu sporu na kwotę 178.750 zł, nakazano zwrócić powódkom kwotę 1.062 zł stanowiącą różnicę pomiędzy opłatą wniesioną 10.000 zł a opłatą należną 8.938,00 zł.